
局米旁大师教言集MP191说阿毗达磨集论之诸别类
12-13-1a
说阿毗达磨集论之诸别类
༄༅། །མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སྣ་ཚོགས་བཤད་པ། །
12-13-1b
ཀུན་བཏུས་སྤྱི་སྡོམ། ཕུང་པོ་སོགས་ལས་བརྩམས་ཏེ་དུ་དང་ཅིའི་ཕྱིར་ཉེར་ལེན་རྣམས། མཚན་ཉིད་དེ་ཡི་གནས་རྣམས་ཏེ། །གོ་རིམ་དོན་དང་དཔེར་དབྱེ་དང་། །བསྡུས་པ་ལ་སོགས་བཞི་པོ་ནི། །བསྡུས་པ་སྦྱོར་བ་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་ལྡན་པ་དེ་ཉིད། རྣམ་པ་ངེས་དང་སའི་དབྱེ་བ་བཞི། བདེན་པ་དང་ཆོས་དང་ཐོབ་པ་དང་ཡང་དག་འབེལ་གཏམ། རྣམ་པར་ངེས་པའི་དབྱེ་བ་སྟེ། ཀུན་ལས་བསྡུས་པའི་སྤྱི་སྡོམ་མོ། །ཞེས་གསུངས། ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་དུ། ཁམས་རྣམས་ནི་དུ། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ནི་དུ། ཞེས་པས་གྲངས་བསྟན། ཅིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ལྔ་ཁོ་ན་སོགས་ཀྱིས་གྲངས་ཀྱི་ངེས་པ་བསྟན། ཅིའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཞེས་བརྗོད་པས་ཉེར་ལེན་གྱིས་དོན་བཤད། དེ་བཞིན་གཟུགས་སོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམ་པར་གནས་པ། རྒྱུ་འབྱུང་བ་བཞི་གང་། དེའི་འབྲས་བུ་གཟུགས་སོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་གནས་པ་བཤད། ཅིའི་ཕྱིར་
12-13-2a
ཕུང་པོ་རྣམས་གོ་རིམས་སུ་བརྗོད་ཅེ་ན་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་སོགས་ཀྱི་གོ་རིམ། དཔེ་གང་། གཟུགས་ནི་དབུ་བའི་གོང་བུ་ལྟ་བུའོ་སོགས། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་། སྡོམ་དུ། རྫས་ཡོད་ཤེས་བྱ་གཟུགས་ཅན་སོགས། ཟག་བཅས་བྱུང་ལ་སོགས་པ་དང་། འདས་དང་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་རྣམས། མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟར་གྲངས་དུ་ཞིག་དགོས་པ་ཅི་ཡི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས། ཇི་ལྟར་ན་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཡིན། རྫས་སུ་ཡོད་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་རྫས་སུ་ཡོད་པར་བསྟན། རྫས་སུ་ཡོད་པ་ནི་དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ། གང་གིས་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པ་ལ་མི་ལྟོས་པ་ནི། མིང་མ་བཟུང་ཡང་དོན་དེ་ཉིད་དབང་པོས་འཛིན་པ་དང་གཟུགས་སོགས་རྡུལ་རྫས་ཀྱི་གང་བུར་བུམ་བློ་འབྱུང་བ་ལྟར། དོན་བཞིན་ལ་མི་ལྟོས་པར་དེའི་བློ་འབྱུང་བའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྫས་སུ་ཡོད་པའོ་བདག་ལ་རྫས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྫས་ཡོད་ལས་
12-13-2b
བཟློག་སྟེ་མིང་དང་དོན་གཞན་ལ་ལྟོས་པ། དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་བརྗོད་པ་དང་དེ་ལས་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་བཏགས་ཡོད། ཐམས་ཅད་ཀྱང་བཏགས་པས་ཡོད་པའོ། །བདག་ལ་བཏགས་པར་མངོན་ཞེན་སྤོང་ཕྱིར་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་བརྟག་གོ། ཇི་ལྟར་ན་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་སོགས། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་བའི་དམིགས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པའོ། །བདག་ལ་ཀུན་ཉོན་གྱི་རྒྱུར་མངོན་ཞེནx ཇི་ལྟར་ན་དོན་དམ་པར་ཡོད་སོགས། རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བའི་དམིགས་པ་ནི་དོན་དམ་པར་ཡོད་པའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་དམ་པར་ཡོད་པའོ། །བདག་ལ་རྣམ་པར་དག་པའི་རྒྱུར་མངོན་ཞེན་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་སོགས། ཤེས་བྱ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་དང་། ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་དང་། འདུས་མ་བྱས་སོ་ཞེས་གཞི་ལྔ་པོ་ཕུང་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བར་བཤད། གང་དུ་གཟུགས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་བྱང་ངམ། གང་སེམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ༷་བྱང༷་ང༷མ། གང་གིས་སེམས་བྱུང་ཆགས་སོགས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་དད་སོ༷གས་རྣམ༷་བྱང༷་ང༷མ། དེའི་གནས་སྐབས་ལྡན༷་མི༷ན་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་འདུས་མ་བྱས་གང་ཡིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱ་བའོ།

说阿毗达磨集论之诸别类
12-13-1a
说阿毗达磨集论之诸别类
མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སྣ་ཚོགས་བཤད་པ། །
12-13-1b
阿毗达磨集论总纲：关于蕴等，有几种及为何是近取蕴？它们的特征及所依，次第、义、譬喻、区分，以及摄集等四种，即摄集、相应、俱有与其自性，种类决定和地的区分四种，真谛、法、获得及正确言论，种类决定的分类，这是《阿毗达磨集论》的总纲。
如说："蕴有几种？界有几种？处有几种？"，这是显示数量。"为何蕴唯五种"等句显示数量的确定。"为何称为近取蕴"句解释近取的意义。同样，解释色等的特征，色蕴的安立，四大种因是什么，解释其果色等的安立。"为何
12-13-2a
诸蕴以此次序说"，说明蕴、界、处等的次序。何种譬喻？"色如泡沫"等。蕴界处的细分是什么？总结："实有、所知、有色等，有漏、生起等，过去和缘等，其特征如何、有几种、有何必要"等。
怎样才是实有？实有有几种？为何说是实有？实有是感官的对境，不依赖于意识的言说，即使没有命名，该义也能被感官所把握，如色等微尘聚合而生起瓶的认识，不依赖于对象而生起其认识。一切皆是实有，为断除对自我的实有执著。与实有相反
12-13-2b
依赖名称和其他义，是感官对境的言说和依赖其他的假有。一切皆是假有。为断除对自我的假有执著而观察假有。
何谓世俗有等？烦恼生起的所缘是世俗有。一切皆是世俗有。为断除对自我作为烦恼因的执著。何谓胜义有等？清净生起的所缘是胜义有。一切皆是胜义有。为断除对自我作为清净因的执著。
何谓所知等？所知有五种：色、心、心所、不相应行及无为，这是解释五类基础的蕴等分类。何处色是烦恼与清净？何处心是烦恼与清净？何处心所贪等是烦恼，信等是清净？其状态是不相应，清净是无为，依此而言，一切皆是所知。


 །ཡང་ཤེས་བྱའི་ཆོས་རྣམས་ནི་མོས་པའི་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཐོས་པ་དང་། རིགས་པའི་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་བསམ་པ་དང་། རྣམ་པར་འཕྲོ་བ་མེད་པའི་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་བསྒོམ་པ་དང་། སོ་སོ་རང་གིས་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་དོན་དམ་པ་ཤེས༷་པ༷་དང་། གཞན་གྱི་བདག་
12-13-3a
ཉིད་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གཞན་སེམས་ཤེས་པ་དང་། འོག་མ་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཆོས་ཤེས་དང་། གོང་མ་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་རྗེས་ཤེས་དང་། རྣམ་པར་སུན་འབྱིན་པའི་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་ནས་མི་ལྡང་བ་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་འབྱུང་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་འགོག་པ་དང་། ཤེས་པ་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལམ་དང་། མཐར་ཐུག་པ་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་དང་། དོན་ཆེན་པོ་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཐེག་ཆེན་ཤེས་པ་སྟེ་ཤེས་པ་བཅུ་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཕྱིར་ཡང་ངོ་སྟེ་ཤེས་བྱའོ། །དེ་ནི་བདག་ལ་ཤེས་པ་པོ་དང་མཐོང་བ་པོར་མངོན་ཞེན་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན། རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་རྣམས་དུ་ཞིག །ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བར་བརྟག་ཅེ་ན། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་རྣམ་ཤེས་ཚོགས་ལྔ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིད་ཤེས་དང་། རྒྱུ་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་དང་། འཇུག་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཤེས་པ་དང་། རྒྱུ་མཚན་དབང་པོ་དང་དོན་དང་། རྒྱུ་མཚན་ལས་བྱུང་བ་དེའི༷་རྣམ༷་ཤེ༷ས་དང་། མི་མཐུན་པ་ཆགས་སོགས་གསུམ་དང་། གཉེན་པོ་ཆགས་བྲལ་སོགས་གསུམ་དང་། ཕྲ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་དཀའ་བའི་རྣམ་རིག་བདུན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བར་བལྟའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དག་གོ། བདག་ལ་མཐོང་བ་པོ་ལ་སོགས་པར་མངོན་ཞེན་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་དཀའ་བ་ཕྲ་བའི་རྣམ་རིག་བདུན་ནི། མ་རིག་པའི་རྣམ་རིག་ཕྲ་བ་སྣོད་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཕྲ་བ་སྟེ། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་རིག་ནི་ཤེས་པ་གཅིག་གི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡིན་པ་རྣམ་
12-13-3b
པར་བཞག་དཀའ་བས་སོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྣམ་རིག་ནི་དུས་གཅིག་ཏུ་བྱུང་བའི་རྣམ་ཤེས་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོ་རང་གི་ཡུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་རྣམ་པར་བཞག་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲ་བ་ཉིད་ཅེས་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་མྱུར་དུ་འབྱུང་བའི་རྣམ་རིག་ནི། ཆགས་སོགས་འཆིང་བ་ཀུན་ལྡན་གྱི་སེམས་ཏེ། ཡུད་ཙམ་ཐང་གཅིག་ཏུ་ཆགས་སོགས་དང་བྲལ་ཏེ་མི་སྐྱེ་བའོ། །བག་ཆགས་ཀྱི་རྣམ་རིག་ནི་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་སེམས་ལ་བསྒོས་པ་སེམས་དེ་ལས་གཅིག་ཐ་དད་མིན་ཡང་འབྲས་བུ་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བ་རྙེད་པ་དཔྱད་དཀའ་བས་སོ། །ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་རིག་ནི། ལུས་དུ་མ་འགྲུབ་པའི་ལས་ཀྱིས་བསྒོས་པའི་རྣམ་ཤེས་འཆི་དུས་ན་མི་གསལ་བ་ལས་བག་ཆགས་གང་རུང་སད་ནས་འགྲོ་བ་གང་རུང་དུ་སྐྱེ་བ་རྟོག་དཀའ་བའོ། །གྲོལ་བའི་རྣམ་རིག་ཕྲ་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་སེམས་མཆོག་ཏུ་སྤྲོས་མེད་ཐོབ་པ། འཁོར་བར་འདྲིས་པའི་ཟག་བཅས་ཀྱི་སྤྱོད་པ། ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ་དེ་ཕལ་པས་བསམ་དཀའ་བས་སོ། །རྣམ་ཤེས་དྲུག་ལས་རྣམ་རྟོག་བཅས་པ་དུ། རྣམ་རྟོག་མེད་པ་དུ་ཞེ་ན། ཡིད་ཤེས་གཅིག་པུ་རྣམ་རྟོག་དང་བཅས་པའོ། །རྣམ་རྟོག་ལ་ཡང་དབྱེ་བ་གསུམ་སྟེ། རང་བཞིན་ནམ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རང་ཡུལ་དམིགས་པ་ལ་དེ་ལྟར་འཛིན་པའོ། །རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་རྟོག་གང་སྔོན་མྱོང་བའི་འདུ་བྱེད་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ། །མངོན་པར་སྤྱོད་པའི་རྣམ་རྟོག་ནི། འདས་མ་འོངས་ད་ལྟར་གྱི་ལྐོག་གྱུར་རྣམས་ལ། རྣམ་པར་རྟོག་པའོ།

直译
又，所知诸法是胜解智的行境——闻，理性智的行境——思，无分别智的行境——修，各自智的行境——胜义智，了知他体性智的行境——他心智，了知下界智的行境——法智，了知上界智的行境——类智，厌离智的行境——苦，不再生起智的行境——集，无生智的行境——灭，智慧智的行境——道，究竟智的行境——尽无生智，了知大义智的行境——大乘智，因为是十三种智的行境，所以也是所知。这是为了断除对自我作为知者和见者的执著。
如何是所识？所识有几种？为何观察为所识？无分别识为五识聚，有分别识为意识，因识为阿赖耶识，转识为其余诸识，所缘为根与境，从所缘生起的为其识，不相顺为贪等三种，对治为离贪等三种，微细难知的七种了知的区分，也应视为所识。一切皆是所识，为断除对自我作为见者等的执著。
难知的微细七种了知是：无明的微细了知、器世界的微细了知，因为是一切时不间断的缘故；种种了知是一个意识有多种行相，难以安立；俱生了知是同时生起的诸识各自了别自己的对境，难以安立。"微细"应用于所有情况。不顺对治迅速生起的了知，即具足贪等束缚的心，在刹那间离贪等而不生；习气的了知是业的习气熏染于心，既非一也非异，然果报次第生起难以观察；结生的了知是由成就多身的业熏习的识，临死时不明显，任何习气苏醒而转生任何趣处，难以观察；解脱的微细了知是阿罗汉的心获得最极无戏论，虽曾熟悉有漏行为于轮回中，但已超越一切，凡夫难以思量。
六识中具有分别的有几种，无分别的有几种？唯意识一种具有分别。分别又分三种：自性或本性分别是一切识对自境所取对境的执持；随念分别是忆念过去经历的行为；现行分别是对过去、未来、现在的隐蔽境界的分别。


 །ཞེས་གསུངས་པ་སྒྲ་དོན་འདྲེས་རུང་གི་རྣམ་རྟོག་ཡང་རྣམ་རྟོག་བདུན་ཏེ། དམིགས་པ་ལ་ངང་གིས་འཇུག་པའི་རྣམ་རྟོག་ཚོ༷གས་
12-13-4a
དྲུག་པོས་རང་ཡུལ་བཟུང་བ། མཚན་བཅས་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་རང་བཞིན་ད་ལྟ་དང་འདས་དུས་དྲན་པ། མཚན་མེད་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་མ་འོངས་པའི་ཡུལ་ལ། མངོན་སྤྱོད་རྣམ་རྟོག་གི་དབྱེ་བ་བཞི༷་ལ༷ས་རེ༷ས་འག༷ར། ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བར་བྱེད་པའི་རྣམ་རྟོག །རེས་སོ་སོར་རྟོག་པའི་རྣམ་རྟོག །རེས་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་རྣམ་རྟོག །རེས་འགར་ཉོན་མོངས་མེད་པའི་རྣམ་རྟོག་གོ་སྟེ་བཞིའོ། །མངོན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་མངོན་ཤེས་དྲུག་གོ། ཇི་ལྟར་མངོན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན། མངོན་པར་ཤེས་བྱ་རྣམས་དུ། ཅི་ཕྱིར་མངོན་པར་ཤེས་པར་བརྟག་ཅེ་ན། རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་ཡུལ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་། རྣ་བའི་མངོན་ཤེས་ཀྱིས་སྒྲ་ཐམས་ཅད་རྗེས་སུ་ཐོབ་པ་དང་། སེམས་ཤེས་པས་ཕ༷་རོ༷ལ་གྱི༷་སེ༷མས་ཀྱི༷་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། སྔོན་གྱི་ཚེ་རབས་འོང་བ་དང་། ལྷའི་མིག་གིས་མ་འོངས་བར་འགྲོ་བ་དང་། ཟག་ཟད་ཀྱིས་ཁ༷མས་གསུམ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་ངོ་། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཐ་མ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཡིན་པས་མངོན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དག་གོ །བདག་ལ་མཐུ་དང་བཅས་པར་མངོན་ཞེན་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་གཟུགས་ཅན་ཡིན། གཟུགས་ཅན་རྣམས་ནི་དུ་ཞིག །ཇི་ལྟར་གཟུགས་ཅན་དུ་བརྟག་ཅེ་ན། གཟུགས་དེའི་བདག་ཉིད་དམ་ངོ་བོ་དང་། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ནི་རྒྱུ་འབྱུང་བ་ཉིད་རྟེན་དུ་གྱུར་པ། འབྱུང་གྱུར་རྣམས་ཀྱང་ནང་ཕན་ཚུན་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་པ་དང་། དེ་ལ་དགའ་བ་ཉིད་གང་གི་ཀུན་འབྱུང་བ་ཡིན་པ་དེ་གཟུགས་ཅན་ཡིན་གྱི། ཚོར་སོགས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་ནི་སྔོན་གྱི་དགའ་བ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་རིག་པ་སོགས་ཀྱང་
12-13-4b
ཡིན་པ་ལྟ་བུ་མིན་ནོ་གསུངས་པ་དང་། ཕྱོགས་ཆ་དང་བཅས་པ་དང་། ཡུལ་ལ་དེའི་ཆས་ཁྱབ་པ་དང་། དེ་ཕྱོགས་འདི་དག་གོ་ཞེས་ཡུལ་ཉེ་བར་བསྟན་དུ་རུང་བ་དང་། ཡུལ་འགའ་ཞིག་པ་དེ་ན་ཡོད་པར༷་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་འགྱུར་བ་དང་། བདག་གཞན་གཉིས་ཀས་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་མཚུངས་པར་དམིགས་པ་དང་། མིག་ཤེས་སོགས་ཀྱང་བརྒྱུད་པས་གཟུགས་ཅན་དེ་དང་འབྲེལ་བ་དང་། གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་ལའང་གཟུགས་ཀྱི་ས་བོན་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་། མངོ༷ན་པ༷ར་རྟོ༷གས་པ༷་རྣམ༷ས་ཀྱིས་དམིགས་པར་རབ་ཏུ་རྟོག་པ་དང་། ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་གཟུག༷ས་གནོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པ་དང་། བསྟན་པས་གཞན་ལ་གོ་བར་བྱེད་པ་དང་། རྡུལ་ཕྲན་བསགས་པ་རྣམ་པར་བཞག་པ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོ༷ད་པ༷ས་ཕྱི་རོལ་དུ་འདོ༷ད་ཡོ༷ན་ལ༷་དམིགས་ནས་སྲེད་པས་བལྟས་པ་དང་། གཟུགས་ཁམས་པས་ནང་དུ་བལྟས་པ་དང་། འདོད་སྤྱོད་པའི་གཟུགས་དེ། ཕྱིར་བལྟས་ཀྱི་འདོད་ཡོན་ལ་སྲེད་པས་རྒྱུ། གཟུགས་མེད་ཀྱི་གཟུགས་དེ་སྙོམ་འཇུག༷་གི༷་སེམ༷ས་པ༷་སྲེ༷ད་པ༷་ལ༷ས་བྱུང༷་བའི༷་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་འདི་ཡིད་ལས་བྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །སོ་སྐྱེའི་གཟུགས་ཀྱི་སྔོན་དང་ཕྱི་མཐའ་མུ་མེད་པའི་རྒྱུན་རིང་བ་དང་། སློབ་པའི་གཟུགས་འཁོར་བའི་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པས། དུས་ཡོངས་སུ་ཆད་པ། དེའི་མི༷་སློབ༷་པའི༷་ད༷་ལྟ༷ར་པའི་སྲིད་པ་གཅིག་པུས་དུས་དང་། སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ནི་ཀུན་དུ་སྟོན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་དེ་ལྟར་གྲུབ་པ་མེད་པ་ངེས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡང་གཟུགས་ཅན་དུ་བལྟའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་གནོད་པ༷ར་བྱ༷་བ༷འི་གཟུགས་ཅན་དག་གོ། ཡང་ན་
12-13-5a
ལྷག་མ་རྣམས་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ། །ཕྱི་རོལ་བལྟས་སོགས་དྲུག་ཚོར་སོགས་དང་ཐུན་མོང་ངོ་། །བདག་ལ་གཟུགས་ཅན་དུ་མངོན་ཞེན་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན། གཟུགས་ཅན་མིན་པ་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཅན་མིན་པར་བརྟགས་ཞེ་ན། གཟུགས་ཅན་ལས་བཟློག་པ་ནི་གཟུགས་ཅན་མིན་པའོ།

直译
所说的"声义交混的分别"也有七种分别：对所缘自然趣入的分别，即六识聚对自境的执取；有相的分别，即自性、现在及过去的忆念；无相的分别，即对未来境界的；现行分别的四种差别中：有时寻求的分别，有时各别思考的分别，有时烦恼性的分别，有时无烦恼的分别，共四种。所通达的是六神通。
如何是所通达？所通达有几种？为何观察为所通达？以神变通于一切处所，以天耳通获得一切声音，以他心通趣入他人心的行为，来知宿世，以天眼趣向未来，以漏尽通决定出离三界，所以也是所通达。一切也都是后三通的对境，因此是所通达。为断除对自我有神通力的执著。
如何是有色？有色有几种？如何观察为有色？色的自性或本体，和作为因的色，即以大种因为所依；所造色也因相互具足故皆具有，凡是以此喜爱而生起的，即是有色，而非如受等生起是以前喜爱和当下意识等为因。
又说，有方分，以其分遍于对境，能够指示"这是此方"的对境，某特定处所成为行境，为自他二者同等所观，眼识等也间接与色相关，即使生于无色界也与色种子相续，为诸证悟者所观察，五蕴中色是所损害的，能以显示令他人了解，微尘积聚而安立，欲界有情对外贪爱五欲而观看，色界有情内观，欲界之色，是向外看的欲尘爱著之因，无色界的色是由等至的思惟贪爱所生，因此应知此色是意生。
凡夫之色前后无际，相续长久；有学之色令到达轮回的终点，时间有尽；无学现世的唯一有，时间有限；诸佛等的色仅是示现而已，实无如是成就，为决定显示故，也视为有色。一切皆是可受损害的有色。或者，其余各种皆应适当配合。外观等六种与受等共通。为断除对自我有色的执著。
如何是无色？无色有几种？为何观察为无色？与有色相反者即是无色。


 །ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཟུགས་ཅན་མིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའང་གཟུགས་དང་འབྲེ༷ལ་བ༷འི་ཕྱིར༷་རོ༷་དག་གོ། ཡང་ན་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱོར། བདག་ལ་གཟུགས་ཅན་མིན་པར་མངོན་ཞེན་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་བསྟན་ཡོད་ཡིན་སོགས་གསུམ་གོང་བཞིན། མིག་གི་ཡུལ་ནི་བསྟན་དུ་ཡོད་པའོ། །ལྷག་མའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་གཟུགས་ཅན་བཞིན་ནོ། །བསྟན༷་ཡོད་དང་འབྲེལ་བ་སོགས་པས་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ༷་རྣམས་ཀྱང་བསྟན་དུ་ཡོད་པར་བརྟག༷་གོ༷། ཐམས་ཅད་དུ་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་དག་གོ། ཡང་ན་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ། །བདག་མིག་གི་ཡུལ་དུ་མངོན་ཞེན་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་བསྟན་དུ་མེད་པ་ཡིན་སོགས། བསྟན་ཡོད་ལས་བཟློག་པ་བསྟན་མེད་དོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་བསྟན་མེད་དག་གོ། ཡང་ན་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ། །བདག་མིག་གི་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་མངོན་ཞེན་སྤང་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཐོགས་བཅས་ཡིན་སོགས། །བསྟན་དུ་ཡོད་པ་ཐོགས་བཅས་སོ། །ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཐོགས་བཅས་སུ་བལྟ་སྟེ། རིགས་དང་། ཉེ་བར་བསགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་སྦྱར་བ་མ་བྱས་པས་ཀྱང་ངོ་། །དེ་ལ་རིགས་ནི་ཕན་ཚུན་དུ་སྒྲིབ་བྱེད་དུ་གྱུར་པས་སོགས་ལྟ་བུ་དང་། བསྒྲིབ་
12-13-5b
བྱའོ་སྟེ༷་འོ༷ད་ནི༷་སྒྲིབ་བྱ་ཡི༷ན་ཀྱང༷་སྒྲིབ༷་བྱེ༷ད་མི༷ན་ཞེས་འགྲེ༷ལ་བ༷ས་བཤ༷ད་དོ༷། །ཉེར་བསགས་ནི། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལས་གོང་བུར་གྱུར་པས་སོ། །ཕྲ༷་རབ༷་གཅི༷ག་ནི༷་ཐོགས་མེ༷ད་དོ༷། །ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་མ་བྱས་པ་ནི། ཏིང་འཛིན་གྱི་དབང་གིས་མ་བསྒྱུར་བའི་གཟུགས་སོ། །ཏི༷ང་འཛིན་གྱི༷ས་དབ༷ང་བསྒྱུར༷་བ༷་ནི༷་ཐོ༷གས་པ་མེ༷ད་དེ༷། ལྷ༷་སེམ༷ས་མཉམ༷་པ་བཞིན་ནོ། །ཡ༷ང་སེམ༷ས་ཆ༷གས་སྡ༷ང་གིས༷་རབ་ཏུ་འཁྲུགས་པའི་གཞིའི་གནས་ཡིན་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའོ། །འདིའི་དབ༷ང་དུ་རྡུལ༷་ཡ༷ང་ཐོ༷གས་བཅས་སོ༷། །དེའི༷་དབ༷ང་དུ༷་ན༷་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དག་གོ། ཡང་ན་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ། །བདག་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་མིན་པར་མངོན་ཞེན་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཡིན་སོགས། །ཐོགས་བཅས་ལས་བཟློག་པ་ཐོགས་མེད་དོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཐོགས་མེད་དམ། ཡང་ན་ཅི་རིགས། བདག་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བར་མངོན་ཞེན་སྤང་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཟག་བཅས x ཟག་པ་དེའི་བདག་ཉིད་དང་། ཟག་པ་དང་འབྲེལ་བ་དང་། ཟག་པས་བཅིངས་པ་དང་། ཟག་པའི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་། ཟག་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། དགྲ༷་བཅོ༷མ་ལྷག༷་བཅ༷ས་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ཕུ༷ང་པོ༷་ཡ༷ང་སྔ༷་མའི༷་ཟག་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཟག་དང་བཅས་པར་ལྟའོ། །ཉེར་ལེན་ཕུང་ལྔ། ཁམས་བཅོ་ལྔ། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ། ཁམས་ཐ༷་མ༷་གསུམ་ད༷ང་། སྐྱེ་མཆེད་ཐ༷་མ༷་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅི༷ག་ནི་ཟག་བཅས་རྣམས་སོ། །ཕུང་ལྔའི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡང་དག་པའི་ལམ་དངོས་དང༷་རྗེ༷ས་ཐོ༷བ་ཀྱིས་བསྡུས་པ་རྣམས་ཟག་མེད་དོ། །དེ་ལས་གཞན་ཟ༷ག་བཅ༷ས་འདུས༷་མ༷་བྱས༷་ཟ༷ག་མེ༷ད་
12-13-6a
དོ། །བདག་ཟག་དང་བཅས་པར་མངོན་ཞེན་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཟག་མེད་སོགསx ཟག་བཅས་ལས་བཟློག་ཟག་མེད་དེ། ཉེར་ལེན་ཕུང་ལྔ། ཁམས་ཐ་མ་གསུམ། སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་སོ། །བདག་ཟག་པ་དང་བྲལ་བར་མངོནx ཇི་ལྟར་འཐབ་དང་བཅས་ཡིན་སོགས x ཆགས་སྡང་གཏི་མུག་གི་ངོ་བོ་ལ་བརྟེན་ནས། མཚོན་ལེན་པ། ཆད་པས་གཅོད། འཐབ་རྩོད། མཚང་འབྲུ། ངག་གིས་རྩོད། ལུས་ཀྱིས་འགྱེད་རྣམས་འབྱུང་བ་དེའི་བདག་ཉིད་དང་། དེ་འབྲེལ། དེ་བཅིངས། དེ་མཐུན། དེ་བྱུང་རྣམས་འཐབ་བཅས་སོ། །ཟག་བཅས་ཇི་སྙེད་པར་འཐབ་བཅས་ཀྱང་དེ་སྙེད་དོ། །བདག་འཐབ་པ་དང་ལྡན་པར་མངོན་ཞེན་སྤང་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་འཐབ་པ་མེད་པ་ཡིན་སོགས། འཐབ་བཅས་ལས་བཟློག །འཐབ་མེད་དེ། ཟག་མེད་ཇི་སྙེད་པར་འཐབ་མེད་དེ་སྙེད་དོ།

直译
一切无色皆是无色，也与色相关。或者适当配合。为断除对自我无色的执著。
如何是有见等三种，如前所述。眼的对境是有见的。其余的区分如有色。与有见相关等，无色者也观察为有见。一切都是有见的。或者适当配合。为断除对自我为眼境的执著。
如何是无见等？与有见相反的是无见。一切皆是无见的。或者适当配合。为断除对自我非眼境的执著。
如何是有对等？有见即是有对。又以三种方式观为有对：种类、积聚和未经遍净。其中种类是相互遮蔽等；[注释]所解释的"被遮蔽者，光虽是被遮蔽的，但不是能遮蔽的"。积聚是由微尘聚成团块。单一微尘是无对的。未经遍净是未被禅定力转变的色。被禅定力转变的是无对的，如同天心平等。又，是贪嗔引起剧烈扰动的基础所在，故有对。就此而言，尘也是有对的。就此而言，一切皆是有对。或者适当配合。为断除对自我非遍行的执著。
如何是无对等？与有对相反的是无对。一切皆是无对的，或者适当配合。为断除对自我遍行的执著。
如何是有漏？是漏的自性，与漏相关，被漏束缚，与漏随顺，随顺于漏，阿罗汉有余依的诸蕴也因从前漏的因所生故，观为有漏。五取蕴，十五界，十处，最后三界和最后两处的一部分是有漏。五蕴的一部分，正道自体和后得智所摄的是无漏。除此之外，有漏是有为，无为是无漏。为断除对自我有漏的执著。
如何是无漏等？与有漏相反的是无漏，即五取蕴、最后三界、两处的一部分。为断除对自我离漏的显著[执著]。
如何是有诤等？依于贪嗔痴的本质，生起持武器、断割、争斗、挖苦、言辞争论、身体打斗等，其自性、与彼相关、被彼束缚、随顺于彼、从彼生起的都是有诤的。有漏有多少，有诤也有多少。为断除对自我有诤的执著。
如何是无诤等？与有诤相反的是无诤。无漏有多少，无诤也有多少。
;


 །བདག་འཐབ་བྲལ་དུ་མངོན་ཞེན་སྤང་x ཇི་ལྟར་ཟང་ཟིང་བཅས་པ་ཡིན་སོགས། ཆགས་སྡང་གཏི་མུག་ལ་བརྟེན། སྡང༷་བས༷་ནི༷་རྣམ༷་བྱང༷་གི༷་ཆོ༷ས་ལ༷་ཞེ༷་སྡང༷་བ༷ས་སྲི༷ད་པ༷་ལྷ༷ག་པ༷ར་ཆགས་པའམ་ཡང་སྲིད་པའི་ལུས་ལ་ལྷག༷་པ༷ར་ཆགས་པ་དང་། དེ་འབྲེལ། དེ་བཅིངས། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་། དེའི་རྗེས་མཐུན། དེའི་རྒྱུས་བྱུང་ཟང་ཟིང་བཅས་སོ། །འཐབ་བཅས་ཇི་སྙེད་ཟང་ཟིང་དེ་སྙེད། བདག་ཟང་ཟིང་ལྡན་པརx ཟང་ཟིང་མེད་པ་དེ་བཟློག་སོགས་གོང་འདྲ། ཇི་ལྟར་ཞེན་པ་རྟེན་པ་ཡིན་སོགས། ཆགས་སྡང་གཏི་མུག་གི་ངོ་བོ་ལ་བརྟེན། འདོད་ཡོན་ལྔ་རྣམས་ལ། ལྷག་པར་ཆགས་པ། འདོད་ཡོན་ལྔ་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཞེན་པའོ། །
12-13-6b
ཞེ་སྡང་གིས་མངོན་འབྱུང་ལ་ཞེ་སྡང་ལྷག་པར་ཆགས་པས་སོ། །དེའི་བདག་གི་སོགས་དྲུག་དང་། ཟང་ཟིང་དུག་བཅས་ཇི་སྙེད་ཞིག་རྟེན། བདག་ཞེན་པ་དང་ལྡན་པརx ཇི་ལྟར་མངོན་པར་འབྱུང་བ་རྟེན་པ་ཡིན་སོགས། ཞེན་རྟེན་བཟློག །མངོན་འབྱུང་བརྟེན་པའོ། །ཟང་ཟིང་དུག༷་མེ༷ད། ཇི་སྙེད་མངོན་འབྱུང་དེ་སྙེད། བདག་མངོན་འབྱུང་རྟེན་པར x ཇི་ལྟར་འདུས་བྱས་ཡིན་སོགས། གང་ལ་སྐྱེ་འཇིག་གནས་དང་གཞན་དུ་འགྱུར་པར་སྣང་བ་དེ་འདུས་བྱས། ཆོས་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་འདུས་མ་བྱས་མ་གཏོགས་ཐམས་ཅད་འདུས་བྱས་སོ། །བདག་མི་རྟག་པར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་འདུས་མ་བྱས x འདུས་བྱས་ལས་བཟློག །ཆོས་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ་སྟེ༷་འདུ༷ས་མ་བྱས་སོ། །བདག་རྟག་པ་མངོན་ཞེནx ཉེར་ལེན་ཕུང་པོ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་འདུས་བྱས་སམ་འདུས་མ་བྱས་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་ཏེ། ལས་ཉོན་གྱིས་འདུས་མ་བྱས་པས་འདུས་བྱས་མིན་ལ། འདོད་པ་བཞིན་དུ་བྱེད་པས་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་དང་། དེ་སྤོང་འདོད་ཀྱིས་སམ་རྒྱབ་ཀྱིས་ལྟ་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཕྱིར། འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་འདུས་མ་བྱས་འདི་ནི་གཉིས་སོ་ཞེས༷་ཕུ༷ང་གསུམ༷་མེ༷ད་པར་གསུངས་པ་ཇི་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་སུ་གྱུར་པའི་དོན་དེས་འདུས་མ་བྱས་མ་ཡིན། འདུས་མ་བྱས་སུ་གྱུར་པའི་དོན་དེས་འདུས་བྱས་མིན་སྟེ། ཚུལ་འདི་དེ་ལྟར་བལྟའོ། །ཇི་ལྟར་ན་འཇིག་རྟེན་པ་ཡིན་སོགས། ཁམས་གསུམ་པར་
12-13-7a
གཏོགས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་ཁམས་གསུམ་པར་གཏོགས་པའི་རྣམ་པ་དེ་ལྟར་སྣང་བ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལམ་དང༷་རྗེས༷་ཐོབ་འཇི༷ག་རྟེན༷་འད༷ས་པ༷ར་སྣང་བ་མ་གཏོགས་པའི་དང་། ཁམས་བཅོ་ལྔ་དང་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་དང་། ཁམས་ཐ་མ་གསུམ་དང་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་སོ། །བདག་ལ་འཇིག་རྟེན་དུ་མངོན་ཞེན་སྤང་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་འཇིག་འདས་སོགས། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཁམས་གསུམ་གྱི་གཉེན་པོ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི། འཇིག་རྟེན་འདས་པ་སྟེ། ཉན་རང་གིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དང་བྱང་སེམས་ཀྱིས་སྤྲོས་པའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་མ་བྱས་ནི་རྟོགས་པ་ཐམས་ཅད་པའི་གཞིའི་གནས་མ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའོ་གསུངས། ཡང་རྣམ་གྲངས་སུ་ན། འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་རྗེས་ཐོབ་གཉིས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ཏེ། འཇིག་འདས་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། ཁམས་གསུམ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལམ་དང་རྗེས་ཐོབ་དག་གོ། བདག་དག་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་བྱུང་བ་ཡིན་སོགས། འདས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་བྱུང་བ་སྟེ། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ །བདག་ཐེར་ཟུག་མ་ཡིན་པར་མངོན་ཞེན་སྤང་ཕྱིར་རོ།

直译
为断除对自我无诤的执著。如何是有染等？依于贪嗔痴，以嗔恨厌恶清净法而更加贪著于有或更加贪著于有的身体，与此相关，被此束缚，随此而行，随顺于此，由此因而生的是有染的。有诤有多少，有染也有多少。为断除对自我有染的[执著]。
无染是与此相反等，如前所述。如何是依于执著等？依于贪嗔痴的本质，对五欲特别贪著，因为是对五欲特别贪著的因，所以是执著。
以嗔恨厌恶出离，特别贪著。[包含]其自性等六种，有染有毒有多少，依于执著也有多少。为断除对自我有执著的[执著]。如何是依于出离等？与依执相反，依于出离。无染无毒有多少，出离也有多少。为断除对自我依出离的[执著]。
如何是有为等？凡是有生灭住与变异的显现，即是有为。除法界和处的一部分无为外，一切皆是有为。为断除对自我无常的执著。如何是无为？与有为相反，即法界和处的一部分是无为。为断除对自我常住的执著。
非五取蕴者是有为还是无为？二者皆不是，因不为业烦恼所造作故非有为，因随欲而转、为了想要断除而趋向或背弃的实法故也非无为。如此，世尊说"有为无为，此二"，无第三种，如何理解？凡成为有为的义，即非无为；凡成为无为的义，即非有为，应如此理解。
如何是世间等？属于三界及出世间后得智中显现为三界相的，也是世间的。除五蕴的一部分显现为出世间道及后得外，十五界、十处及最后三界、两处的一部分。为断除对自我为世间的执著。
如何是出世间等？真如和三界的对治无分别智慧是出世间，因声闻缘觉无颠倒分别，菩萨无戏论分别。无为因不是一切了解的基础所在，所以是无分别，如是说。
又，另一种分类中，出世间的两种后得也是出世间，因为依赖出世间故。五蕴和三界及两处的一部分道与后得。为断除对自我唯清净的执著。
如何是已生等？过去和现在生起的是已生，是一切蕴界处的一部分。为断除对自我非恒常的执著。
;
USER:这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示：


 །ཡང་བྱུང་བ་ནི་ཉེར་བཞི་སྟེ། དང་པོ་བྱུང་བ་ཉིད་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དུས་ན་དང་། དེ་ཕན་ཆད་རྒྱུན་གྱིས་བྱུང་བ་དང་། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང x གཉིད་ཟས་ཚངས་སྤྱོད་སྙོམས་འཇུག་ཏེ་རྒྱས་
12-13-7b
བའི་རྒྱུ་བཞི་ལས་བྱུང་བ། རྟེན་བྱུང x ནང་གི་དབང་པོ། འགྱུར་པར x བདེ་སོགས་ཚོར་བ་བྱུང་ན་དེ་དང་མཐུན་པར་དབང་པོར་འགྱུར། ཡོངས་སུ་སྨིན་པར x རྒས་པའི་སྐབས x ཉམས་པར x བདེ་འགྲོ་ནས་ངན་འགྲོར་སྐྱེ་བ། ཁྱད་པར་དུ་དེ་ལས་བཟློག་པ། འོད་གསལ་བར x རྩེ་བས་རབ་ཏུ་སླུ་བ་རྣམས་དང་། ལྷ་ཡིད་རབ་ཏུ་སུན་འབྱིན་པ་དང་། འཕྲུལ་དགའ། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད། གཟུགས་གཟུགས་མེད་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རྣམས་དགའ་བ་ལོངས་སྤྱོད་ལྡན། འོད་གསལ་མ་ཡིན་པར x སྔ་མ་ལས་བཟློག་པའོ། །ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བས x འགྲོ་བའི་གནས་སྐབས་ནའོ། །རང་སྐྱེ་བའི་ས་བོན་བཅས་པར x དགྲ་བཅོམ་པའི་ཐ་མའི་ཕུང་པོ་མ་གཏོགས་པ། ས་བོན་མ་ཡིན་པར་བྱུང་བ། ཕུང་པོ་ཐ་མ་རྣམས་དང་། གཟུགས་བརྙན་ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་དང་མཐུན་པ་དང་། དབང་འབྱོར་པ་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལས་གྱུར་བ་དང་། ངེས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བྱུང་བ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཟུགས་རྣམས་དང་། ཚེ་རབས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་དེ་བྱུང་བ་དང་། སྐད་ཅིག་ཞིག་ནས་བྱུང་བ་འདུ་བྱེད་སྐད་ཅིག་སོ་སོ་དང་། ཕྲད་པ་བྲལ་ནས་བྱུང་བ་སྡུག་མི་སྡུག་སོགས་ཕྲད་དང་བྲལ། ཆགས་བཅས་ཆགས་བྲལ་གྱི་དུས་དང་། གནས་སྐབས་གཞན་དུ་བྱུང་བ་མེར་མེར་སོགས་དང་ནད་སོགས་ཀྱི་དང་། འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བས་བྱུང་བ་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་པ་དང་ཆགས་པས x སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན། སྔོན་གྱི་དུས་ན་བྱུང་བ་སྔོན་དུས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། འཆི་བའི་དུས་ན x འཆི་སྲིད། བར་དུ་བྱུང་བ་བར་སྲིད་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དུས་ན་བྱུང་
12-13-8a
བ་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པའོ། །ཇི་ལྟར་ན་མ་བྱུང་བ་ཡིན་སོགས། མ་འོངས་པ་དང་འདུས་མ་བྱས་ནི་མ་བྱུང་བའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་ཐེར་ཟུག་ཏུ་མངོན་ཞེན། ཡང་བྱུང་བ་ལས་བཟློག་པ་ནི་མ་བྱུང་བའོ། །ཇི་ལྟར་ན་འཛིན་པ་ཡིན་སོགས། དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་དང་། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་གི་ཆོས་རྣམས་འཛིན་པར་བལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་གསུམ་དང་། གཟུགས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། ཁམས་བཅུ་གཉིས་དང་།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། ཆོས་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་ཟ་བ་པོར་མངོན་ཞེན x ཡང་མ་ཕྲད་པ་མིག་རྣ་ཡིད་གསུམ་དང་། དེ་ལས་གཞན་ཕྲད་ནས་འཛིན་པ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་སོ་སོར་འཛིན་པ་དབང་ལྔ་དང་། དབང་པོ་དྲུག་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་ཀྱིས་རང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དུས་ཐམས་ཅད་པའི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་འཛིན་པ་ཡང་འཛིན་པར་བལྟའོ། །ཚོགས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་བཏགས་པ་ཅན་ཡང་འཛིན་པར་སྨྲའོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཞེས་རྐྱེན་ཚོགས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། བརྟགས་ནས་འཛིན་པ་ཉེ་བར་འདོགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཆོས་རྣམས་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། འཛིན་པའང་མེད་དོ། །ཇི་ལྟར་ན་གཟུང་བ་ཡིན་སོགས། མིག་ལ་སོགས་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། ཡིད་ཤེས་ཀྱིས་གཟུང་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །གཟུང་བ་ཡིན་ལ་འཛིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འཛིན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཉིད་ཀྱི་ཞེས་སེམས་སེམས་བྱུང་བསལ་བའི་
12-13-8b
དོན་ཏོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཟུང་བ་ཉིད་དོ། །བདག་ལ་ཡུལ་དུ་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་དུ་བལྟས་པ་ཡིན་སོགས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་ཐོས་བྱུང་དང་། བསམ་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་བསྒྲུབ་པས་ཡོངས་སུ་བསྡུས་པའི་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་གི་ཆོས་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་འདོད་པ་དང་། རབ་ཏུ་ལྡན་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་བལྟས་པའོ།

直译
又，已生有二十四种：初生时即结生时和此后相续而生，从长养而生，即从睡眠、饮食、梵行、等至四种长养因而生；依止而生，即内在诸根；变异而生，即感受乐等时，根随之变化；成熟而生，即老年阶段；衰退而生，即从善趣转生恶趣；特殊而生，即与前相反；光明而生，即极度欺诳的游戏天、令意极度厌烦的天、化乐天、他化自在天、色界无色界诸天喜乐受用具足；非光明而生，即与前相反；遍行而生，即行走状态中；具有自生种子而生，即除阿罗汉最后蕴；非种子而生，即最后诸蕴和如所知事物的影像，自在解脱所转变的，为确定显示而生如来色相，从一世传至一世而生，从一刹那灭后而生即诸行各刹那，会合分离而生，即好不好等的相会与别离，有贪离贪的时期，转变为其他状态而生，如胚胎各阶段与疾病等，死亡转世而生为有情世界，毁灭形成而生为器世界，前世时而生为前世有，死亡时而生为死有，中间而生为中有，结生时而生
为生有。
如何是未生等？未来和无为是未生。是一切的一部分。为断除对自我恒常的执著。又，与已生相反的是未生。
如何是能取等？有色根、心和心所法视为能取，即三蕴、色和行蕴的一部分、十二界、六处、法界和法处的一部分。为断除对自我为食者的执著。
又，不接触的眼耳意三者，其余接触而取，现在各自特征的别别执取五根，从六根生起的意识执取一切境的自共相于一切时，也视为能取。"聚集而生识，所以假立也称能取"应当如是理解。也就是说，依靠诸缘聚集而生识的意义，应知执取是假立的。从真实义来说，诸法无作者，所以也无能取。
如何是所取等？眼等是能取者，也是意识的所取。有是所取而非能取的，即"能取的行境自身"，意为排除心心所的意思。一切皆是所取。为断除对自我为境的执著。
如何是向外看等？除了通过听闻、思考和随顺彼的修法所摄的心心所法外，凡与欲相应的即是向外看。
;


 །དེ་ལ་མ་གཏོགས་པ་དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་དུ་བལྟས་པ་མིན་ཏེ། རྒྱུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ལས་བྱུང་ཕྱིར། དེའི་དབང་གིས་མྱང་འདས་སོགས་ལ་དམིགས་པར་བལྟའོ། །སྣ་ལྕེ་དྲི་རོའི་ཁམས་བཞི་དང་། དྲི་རོའི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་དང་། དེ་ལས་གཞན་པ་འདོད་ཁམས་སུ་བསྡུས་པ་དག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་ནང་དུ་བལྟས་པ་ཡིན་སོགས། ཕྱི་རོལ་དུ་བལྟས་པ་ལས་བཟློག་པ་ནི་ནང་དུ་བལྟས་པ་སྟེ། ཁམས་བཞི་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་དེ་ལས་གཞན་པ་དག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་སོགས། མི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་པས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །བསྒྲིབས་ལུང་མ་བསྟན་ནི། ས་ཐམས་ཅད་དུ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཡིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འཇིག་ཚོགས་ལྟ་བ་དང་། དེ་ལ་རྟེན་པའི་མཐར་ལྟ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། སེམས་ཁམས་བདུན་དང་། གཟུགས་སྒྲ་ཆོས་ཁམས་ཁམས་བཅུ་དང་། སྐྱེ་
12-13-9a
མཆེད་གཟུགས་སྒྲ་ཡིད་ཆོས་བཞིའི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་ཉོན་མོངས་ལྡན་པར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་ཉོན་མོངས་ཅན་མ་ཡིན་སོགས། དགེ་བ་དང་མ་བསྒྲིབ་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མ་ཡིན་པའོ། །ཁམས་བརྒྱད་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད་དང་། ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་འདས་པ་ཡིན་སོགས། བྱུང་ལ་འགགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སྤྱད་ཟིན་པ་དང་། ད་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཀུན་ཉོན་དང་རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་པ་ལས། ཡང་དག་པར་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་དེ་གཉིས་བྱེད་པའི་མཐུ་མེད་པ་དང་། རྒྱུ་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་སྔར་བག་ཆགས་བཞག་ནས་ད་ལྟ་ཞིག་པ་དང་། དེའི་འབྲས་བུ་ད་ལྟར་གྱི་དུས་ན་རང་གི་མཚན་ཉིད་དེས་བསྐྱེད་པའི་བག་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། དེ་འཇོག་བྱེད་ཀྱི་རྫས་མེད་པ་དང་། སྔར་འདས་དྲན་པའི་ཀུན་ཏུ་དམིགས་སེམས་རྟོག་པའི་མཚན་མ་ཙམ་དུ་གྱུར་པ་དང་། ད་ལྟ་ལ་ལྟོས་པས་འདས་བཏགས་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་བདག་འདས་དུས་སུ་བྱུང་ངམ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་མཚན་མ་དང་། དེ་མེད་པར་བཏང་སྙོམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་མ་ཡིན་པས་ཀྱང་འདས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་ད་ལྟ་མ་འོངས་འདུས་མ་བྱས་མ་གཏོགས་གཅིག་གོ། བདག་ཞུགས་པར་བྱས་པ་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་མ་འོངས་པ་ཡིན་སོགས། སྤྱིར་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང་ད་ལྟར་འབྲས་བུ་དེ་ཉིད་མ་བྱུང་བ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་སྐྱེས་མ་ཟིན་པས་མ་ཐོབ་པ་
12-13-9b
དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་ཀ་མ་སྤྱད་པ་དང་། ཀུན་ཉོན་དང་རྣམ་བྱང་གི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་མི་གནས་པ་དང་། རྒྱུད་༡ དང་རང་གི་མཚན་༢ ཉིད་ཡོད་༡ པ་དང་། ད་ལྟར་མེད་པ་༢ དང་། མ་འོངས་པའི་སྲིད་པར་དམིགས་ནས་མངོན་པར་དགའ་བས་ཆ་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་མ་དང་། མངོན་པར་དགའ་བ་མེད་པས་རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་མ་ཡིན་པས་ཀྱང་མ་འོངས་པར་བལྟའོ། །འདས་ད་ལྟ་འདུས་མ་བྱས་མ་གཏོགས་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་འཇུག་པར་བྱ་བར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་ད་ལྟར་བྱུ ང་བ་ཡིན་སོགས། བྱུང་ལ་མ་འགགས་པའི་མ ཚན་ཉིད་དང་། རྒྱུ་༡ དང་འབྲས་༢ སྤྱད་ཟིན་༡ པ་དང་། སྤྱད་མ་༢ ཟིན། ཀུན་ཉོན་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡི་རྐྱེན་དུ་ཉེ་བར་གནས་པ་དང་། ད་ལྟ་དེར་ལྟོས་ནས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པར་རབ་ཏུ་བཞག་པའི་རྒྱུ་དང་། མིག་སོགས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་བྱེད་པ་མ་འགགས་པར་ཉེ་བར་གནས་པས་ཀྱང་ད་ལྟར་བྱུང་བར་བལྟའོ། །འདས་མ་འོངས་འདུས་མ་བྱས་མ་གཏོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་འཇུག་པར་བྱེད་པར་མངོན་ཞེན x འདས་མ་འོངས་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་གཏམ་གྱི་གཞིའོ།

直译
除此之外，即不是向外看，因为从顺因法而生，依其力观照涅槃等。鼻舌香味四界，香味二处，以及其他属于欲界的一部分。为断除对自我未离贪著的执著。
如何是向内看等？与向外看相反的是向内看，即除了四界、二处外的其余一部分。为断除对自我已离贪著的执著。
如何是有烦恼等？不善和有覆无记是有烦恼的。有覆无记是：一切地中与遍行意相应的俱生我见，依此而有的边见，以及与色界、无色界相应的法。[有烦恼包括]诸蕴、七心界、色声法界等十界、色声意法四处的一部分。为断除对自我有烦恼的执著。
如何是无烦恼等？善和无覆无记是无烦恼的。八界、八处和蕴界处余分的一部分。为断除对自我离烦恼的执著。
如何是过去等？已生已灭的特征，因果已受用，如同现在能生起杂染和清净，但已完全超越彼二者作用的力量；已抓住因，先前留下习气而今已灭；其果在现在时具有由其特征所生的习气，而无能安立的实体；忆念过去的缘虑心念仅成为分别相；相对于现在假立过去，而生起烦恼，如"我过去时生起了吗"等相，或者无此相而以平等心清净相，也应视为过去。除现在、未来、无为外，一切的一部分。为断除对自我已趣入的执著。
如何是未来等？一般而言，虽有因但现在尚未生起该果，未得自相未生起，因果二者皆未受用，不近住于杂染和清净事物中，相续与自相是有的，现在是无的，缘虑未来有而生喜乐是杂染相，无喜乐是清净相，也应视为未来。除过去、现在、无为外，一切界的一部分。为断除对自我将趣入的执著。
如何是现在等？已生未灭的特征，因已受用，果未受用，近住于杂染和清净的缘，是依现在而安立过去未来的因，眼等识处作用未灭而近住，也应视为现在。除过去、未来、无为外，一切的一部分。为断除对自我正趣入的执著。过去、未来、现在是言谈的基础。


 །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་རང་མཚན་ནི་གཏམ་གྱི་གཞི་མ་ཡིན་ཏེ། སོ་སོ་རང་གིས་རིག་བྱ་བ་དང་། བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཉིད་དང་། བྱུང་བ་དང་། འབྱུང་བ། ད་ལྟར་གྱི་མཐོང་སོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་གནས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྱི་མཚན་གྱི་སྒོ་ནས་གཏམ་གྱི་གཞི་ཡིན་ཏེ། མྱང་འདས་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོ་བསྟན་ངོ་བོ་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །ཇི་ལྟར་ན་དགེ་བ་ཡིན་སོགས། ངོ་བོ་
12-13-10a
ཉིད་དང་། འབྲེལ་བ་དང་སོགས། བཅུ་གསུམ་པོ་མཁས་འཇུག་ལྟར་རོ། །དགེ་བ་ནི། ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། ཁམས་བཅུ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཞིའི་ཕྱོགས་སོ། །བདག་ཆོས་དང་ལྡན་པར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་མི་དགེ་བ་ཡིན་སོགས། ༡༢ འདུས། ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། ཁམས་བཅུ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཞིའི་ཕྱོགས་སོ། །བདག་ཆོས་མིན་དང་ལྡན་པར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་སོགས། ༡༤ མིག་རྣ་སྣ་ལྕེ་ལུས་དྲི་རོ་རེག་བྱའི་ཁམས་བརྒྱད་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད་སྔ་མ་ལྟར་དང་། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་ལ་ཆོས་དང་ཆོས་མིན་དང་བྲལ་བར་མངོན་ཞེན x ཡང་བསྟན་པས་ཀྱང་དགེ་བ་ཕན་གདགས་པར་སྣང་བ་དང་། མི་དགེ་བ་གནོད་པར་སྟོན་པས་མི་དགེ་བ་ཟློག་པ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་ཕལ་པའང་བལྟ་སྟེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། གང་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དམ་པའི་ཕ་རོལ་དུ་སོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་སྤྲུལ་པ་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པ་སྟེ། དེ་ན་དེ་དག་སྣང་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་གང་ཡང་མེད་དོ། །ཇི་ལྟར་ན་འདོད་པ་ཁོ་ན་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ་ཡིན་སོགས། འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའི་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཞེས་འདོད་ཁམས་པ་འདོད་ཆགས་ཕྱོགས་ཙམ་དང་ཡང་མ་བྲལ་བ་ཞེས་སོ། །གཞན་དུ་མི་ལྕོགས་མེད་འདོད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་མ་ཐག་ཏུ་སྤོང་བ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་གནས་ངན་ལེན་སྤང་བའི་
12-13-10b
ཕྱིར། ཆགས་བྲལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ་གསུངས། མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་འདོད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པར་བལྟ་སྟེ། དྲི་རོ་སྣ་ལྕེའི་ཁམས་བཞི་དང་། དྲི་རོའི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི། ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་མ་བྲལ་བར་མངོན x ཇི་ལྟར་ན་གཟུགས་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ་ཡིན་སོགས། འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་ལ། གཟུགས་ལ་འདོད་ཆགས་མ་བྲལ། དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །ཁམས་བཞི་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་མ་གཏོགས་པར་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་བར་མངོན་ཞེནxཇི་ལྟར་གཟུགས་མེད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ་ཡིན་སོགས། གཟུགས་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་ལ། གཟུགས་མེད་ལ་འདོད་ཆགས་མ་བྲལ་བའི་དགེ་བ་དང་ལུང་མ་བསྟན་ནོ། །གཟུགས་མ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་དང་། ཡིད་ཡིད་ཁམས་ཆོས་ཁམས་གསུམ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཡིད་ཆོས་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་སོ། །བདག་གཟུགས་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་བར་མངོན་ཞེན x འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱང་། ཕྱོགས་གཅིག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། མཐའ་དག་ལས་སོགས་སོ། །གཞུང་ལྟར། ཇི་ལྟར་སློབ་པ་ཡིན་སོགས། ཐར་པ་ལ་བརྩོན་པའི་དགེ་བ་ནི་སློབ་པར་བལྟའོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། རྣམ་ཤེས་ཁམས་བདུན་དང་གཟུགས་སྒྲ་ཆོས་ཁམས་བཅུ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་སྒྲ་ཡིད་ཆོས་
12-13-11a
བཞིའི་ཕྱོགས་སོ། །བདག་གྲོལ་བར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་སློབ་པའང་མ་ཡིན། མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སོགས། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་ཐར་བ་ལ་བརྩོན་པ་མ་གཏོགས་པ་དང་། སློབ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབ་ལ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། མི་སློབ་པའི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། འདུས་མ་བྱས་ནི་དེའོ།

直译
涅槃的自相不是言谈的基础，因为是自证所知、不可言说、已生、将生，不是现在见等名言安立的所依。从共相角度是言谈的基础，即涅槃的一切因果体性所显示的体性。
如何是善等？自性、相关等十三种如《入智论》所述。善是：诸蕴、十界、四处的部分。为断除对自我具法的执著。
如何是不善等？[如前十二类]包括，诸蕴、十界、四处的部分。为断除对自我具不善法的执著。
如何是无记等？[如前十四类]眼耳鼻舌身香味触八界，八处如前，及蕴界处余分的一部分。为断除对自我离善不善法的执著。
又，教法中，善法显为利益，不善法显示为有害而遮止，无记也视为平常，这是什么呢？诸佛及已到达圣者彼岸的诸菩萨为利益众生而示现化身，彼等显现如是，但实际上并无完全成就。
如何是唯与欲相应等？未离贪欲的善有漏法，即欲界者连一分贪欲也未离。否则，不可思议[定]将成为与欲相应。为断除刚获得禅定时喜乐所对治的恶习，应知是属于离贪的一分，如是说。
不善和无记视为与欲相应，即香味鼻舌四界，香味二处，及其余蕴界处的一部分。为断除对自我未离欲贪的执著。
如何是与色相应等？已离欲贪，未离色贪的善和无记。除四界二处外的其余蕴界处的一部分。为断除对自我已离欲贪的执著。
如何是与无色相应等？已离色贪，未离无色贪的善和无记。除色外的四蕴，意、意界、法界三界，意处法处二处的部分。为断除对自我已离色贪的执著。
离贪性也有：从一部分离贪、从全部[离贪]等。依据经典：
如何是有学等？为解脱而精进的善法，视为有学。诸蕴、七识界和色声法界十界、色声意法四处的部分。为断除对自我已解脱的执著。
如何是非有学非无学等？凡夫的善不善无记除为解脱而精进的，有学的有烦恼不善和有覆无记，无学的无覆无记，以及无为，即是如此。
;


 །ཁམས་བརྒྱད་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་པར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་སོགས། ཆོས་མིན་ཉན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་ལྟ་བ་ལྔ་བདག་ལྟ་ལྷན་སྐྱེས་དང་། མཐར་ལྟ་མིན་པའི་ཀུན་བཏགས་རྣམས་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ལྟ་བའི་གནས་དང་། ཞེས་ལྟ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་དེའི་ས་བོན་གསུངས། ལྟ་བ་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པའི་ཉོན་མོངས་ཉེ་ཉོན་གང་ཡིན་པ་ལྟ་བའི་སྒོ་ནས་ལོག་ཕུང་ཁོང་ཁྲོ་དང་། དེ་ལ་དམིགས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ལྟ་བས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་ནི། ལུང་དང་ངག་གི་ལས་དང་། ངན་སོང་བའི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཐམས་ཅད་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བར་བལྟའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་སོགས། མཐོང་ལམ་ཐོབ་དེ་ཡན་ཆད་ཀྱི། མཐོང་སྤང་ལས་བཟློག་པ། ཟག་བཅས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སོ། །ཐམས་ཅད་ཕྱོགས་
12-13-11b
གཅིག་གོ། བདག་སྒོམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་སོགས། ཟག་པ་མེད་པ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་བལྟའོ། །ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་མ་གཏོགས་པར་ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། ཁམས་གསུམ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་སོ། །བདག་གྲུབ་པར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཡིན་སོགས། མཚན་ཉིད་དང་། ཡན་ལག་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་། ཡན་ལག་མདོར་བསྡུ་བ་དང་། ཡན་ལག་རྐྱེན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་།ཡན་ལག་གི་ལས་རྣམ་པར་བཞག་པ་དང་། ཡན་ལག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བསྡུ་བ་དང་། དོན་དང་ཟབ་པ་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ལུགས་དང་མཐུན་པ་དང་། ལུགས་དང་མི་མཐུན་པས་ཀྱང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བར་བལྟའོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་འདུས་མ་བྱས་མ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །བདག་དང་ཆོས་རྒྱུ་མེད་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བར་མངོན་ཞེན x མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གཡོ་བ་མེད་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་དང་། མི་རྟག་པའི་རྐྱེན་ལས x ནུས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡན་ལག་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི། མ་རིག་པ་སོགས་བཅུ་གཉིས་སོ། །ཡན་ལག་མདོར་བསྡུ་བ། འཕེན་པའི་ཡན་ལག འཕངས་པའི x མངོན་པར་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཡན་ལག །མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཡན་ལག་བཞི། མཁས་འཇུག་འདྲ། ཡན་ལག་རྐྱེན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་བཞག་པ་ནི། བག་ཆགས་དང་། ཤུགས་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བས་ཀྱང་། ཡན་ལག་
12-13-12a
རྐྱེན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་བཞག་པ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ། །ཡན་ལག་གི་ལས་རྣམ་པར་བཞག་པ་ནི། མ་རིག་པས་སྲིད་པ་ལ་སེམས་ཅན་རྨོངས་པར་བྱེད་ཅིང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་ཡང་ཡིན་ནོ།

直译
八界、八处及其余蕴界处的一部分。为断除对自我非解脱的执著。
如何是见所断等？由非法闻所生的五种烦恼见，俱生我见和非边见的遍计，以及怀疑和见处，即与见共起的诸法及其种子，如是说。以见入邪的烦恼和随烦恼，以见门而入邪的忿恨，缘于此的贪著，由见引发的教言和语业，以及恶趣的一切蕴界处，皆视为见所断。一切的一部分。为断除对自我见圆满的执著。
如何是修所断等？获得见道之后，与见所断相反，[即]有漏法。一切的一部分。为断除对自我修圆满的执著。
如何是非所断等？无漏法视为非所断。除顺抉择分外的诸蕴、三界、二处的部分。为断除对自我已成就的执著。
如何是缘起等？以特征、支分别、支略摄、支为缘清净、支业安立、支杂染摄、义与深、分别、顺行、逆行，也视为缘起。法界、法处一部分除无为外的一切。为断除对自我和法无因或不顺因而生的执著。
特征如何？由不动缘所生，无常缘所生，有力缘所生故。支分别是：无明等十二。支略摄：能引支、所引支、能生支、所生支四种，如《入智论》所述。支为缘安立是：以习气、势力、作意、俱起，也应知支为缘安立，这也应适当配合。支业安立是：无明令众生于有中迷惑，也是诸行之缘。
;


 །འདུ་བྱེད་ཀྱི་འགྲོ་བར་སེམས་ཅན་ཀྱང་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་རྐྱེན་ཡིན་སོགས། །རྐྱེན་ནི་ཕྱི་ཡི་རྐྱེན་ཡིན་པ་ཀུན་ལ་འདྲ། །རྣམ་ཤེས་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་འཆིང་བ་འཛིན། མིང་གཟུགས་ཀྱིས་ལུས་ལེན་དུ་འཇུག །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གིས་ལུས་རྫོགས་པར་ལེན་དུ་འཇུག །རེག་པས་ལུས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་འཛུད། ཚོར་བས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པར་བྱེད། སྲིད་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡང་སྲིད་པར་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱེད། སྐྱེ་བས། མིང་གཟུགས་ནས། ཚོར་བའི་བར་བཞིས་སེམས་ཅན་རྣམས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད། རྒ་ཤིས། སེམས་ཅན་རྣམས་ཡང་ཡང་ན་ཚོད་འགྱུར་ཞིང་། སྲོག་འགྱུར་བར་བྱེད། ཡན་ལག་རྣམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བསྡུ་བ་ལ། རྣམ་ཤེས་ལས་སུ་བསྡུ་འདུག་གཞན་འདྲ། དོན་གྱིས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། བྱེད་པོ་མེད་པའི་དོན་ནི་རྟེན་འབྱུང་གི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ལས་བྱུང་བའི་དོན་དང་།སེམས་ཅན་མེད་པའི x གཞན་གྱི་དབང་གི x གཡོ་བ་མེད་པའི x མི་རྟག་པའི x སྐད་ཅིག་མའི x རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་རྒྱུད་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི x རྒྱུ་འབྲས་མཐུན་པའི x རྒྱུ་འབྲས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི x རྒྱུ་འབྲས་སོ་སོར་ངེས་པའི་དོན་ནི།
12-13-12b
རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་དོན་ཏོ། །ཟབ་པས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རྒྱུས་ཟབ་པ་དང་། མཚན་ཉིད་ཀྱིས x སྐྱེ་བས x འདས་པས x འབྱུང་བས་ཟབ་པས་ཟབ་པར་བལྟའོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་ལ། གནས་པར་ཡང་དམིགས། གཡོ་མེད་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། ནུས་པའི་རྐྱེན་ལས་འབྱུང་བར་ཡང་དམིགས། སེམས་ཅན་མེད་པ་ཡིན་ལ། སེམས་ཅན་དུ་ཡང་དམིགས། བྱེད་པ་པོ་མེད་ལ། ལས་འབྲས་ཆུད་མི་ཟ་བར་ཡང་དམིགས་ཤིང་། བདག་ལས་མ་ཡིན།གཞན་ལས་མ་ཡིན། གཉིས་ཀ་ལས་མ་ཡིན། རྒྱུ་མེད་ལས་མ་ཡིན། རང་གི་བྱེད་པ་དང་། གཞན་གྱི་བྱེད་པ་དང་། རྒྱུ་མེད་ལས་བྱུང་བ་མིན་པ་དེ་ཕྱིར་ཟབ་བོ། །རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མིག་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་ཤེས་འབྱུང་བ་སོགས་དང་། འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བའི x སེམས་ཅན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་སོགས། ཕྱིའི་ལོ་ཏོག་འབྱུང་བའི x ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་སོགས་འབྲས་བུའི་བར་རོ། །སྐལ་པ་འཇིག་པ་དང་འཆགས་པའི x ཟས་ཀྱིས་བརྟན་པའི x ཟས་བཞིས་སེམས་ཅན་རྣམས་གནས་པ། ལས་དགེ་མི་དགེས་འདོད་པ་མཐོ་རིས་དང་མི་འདོད་པའི་ངན་སོང་གི་འགྲོ་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི x རྣམ་པར་དག་པའི x ཐར་ཆ་ནས་ངེས་འབྱེད་མཐོང་སྒོམ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་བར་དུ་དང་། ཐོས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་ཤེས་སོགས་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པ། མཐུ་སྟོབས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ཀྱང་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ལུགས་དང་མཐུན་པ་དང་ལུགས་
12-13-13a
དང་མི་མཐུན་པས། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཀུན་ཉོན་གྱི་མ་རིག་འདུ་བྱེད་སོགས་ལུགས་མཐུན། རྒ་ཤི་དང་། རྒ་ཤི་ཀུན་འབྱུང་། རྒ་ཤི་འགོགས། རྒ་ཤི་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་ཞེས་བདེན་པའི་དབང་བྱས་མི་མཐུན་དང་། རྣམ་བྱང་གི་མ་རིག་འགགས་པས་འདུ་བྱེད་འགགས་སོགས་ལུགས་མཐུན། གང་མེད་ན་རྒ་ཤི་མི་འབྱུང་བ་དང་གང་འགགས་ན་རྒ་ཤི་འགགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མི་མཐུན་པས་ཀྱང་། རྟེན་འབྲེལ་ལུགས་མཐུན་མི་མཐུན་བསྟན་པར་བལྟའོ། །ཇི་ལྟར་རྐྱེན་ཡིན་སོགས། རྒྱུ་དང་དེ་མ་ཐག་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་བདག་པོས་ཀྱང་རྐྱེན་དུ་བལྟའོ། །ཆོས་རྣམས་བདག་གི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བར་མངོན་ཞེན་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུའི་རྐྱེན་གང་ཞེ་ན། ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་ཟག་བཅས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་། ཟག་མེད་ཀྱི་རྒྱུའི་རྐྱེན་དགེ་བའི་བག་ཆགས་སོ།

直译
行的过程中也使众生分别，作为识习气的缘等。缘是外缘，这对一切都相同。识持业的束缚。名色引导执取身体。六处引导圆满执取身体。触使众生趋入身体的受用。受使众生的识有所执取。有使众生趋向后有。生，[以及]从名色到受四者使众生得以形成。老死使众生不断改变年龄和寿命。
支杂染摄中，识摄于业，其他相同。
义如何？无作者的意义是缘起的意义，从有因而生的意义，无众生的[意义]，他力的[意义]，不动的[意义]，无常的[意义]，刹那的[意义]，因果相续不断的[意义]，因果相顺的[意义]，因果多样的[意义]，因果各别决定的意义，即是缘起的意义。
深如何？因深、特征深、生深、超越深、生起深，应视为甚深。缘起是刹那性的，却也被观察为安住；由不动缘而生，却也被观察为由有力缘而生；是无众生的，却也被观察为众生；无作者，却也被观察为业果不失；非从自生，非从他生，非从二者生，非无因生，非自作，非他作，非无因生起，故为甚深。
分别如何？识生的分别，如依眼与色生眼识等；死亡与出生的[分别]，以众生而言，即无明缘行等；外在庄稼产生的[分别]，从种子到芽等直至果实；劫坏与成的[分别]；由食而住的[分别]，四食使众生得以安住；善不善业分别欲求的天趣与非欲求的恶趣众生的[分别]；清净的[分别]，从解脱分到顺抉择分、见修直至菩提，以及依闻而获得神通等殊胜功德；力量的分别，也应视为[缘起的]分别。
顺行与逆行如何？杂染的无明、行等是顺行；"老死、老死集、老死灭、趣向老死灭之道"，依谛而言是逆行；清净的"无明灭则行灭"等是顺行；"何者若无则老死不生，何者若灭则老死灭"是逆行；也应视为显示缘起的顺行与逆行。
如何是缘等？因、等无间、所缘和增上，也应视为缘。为断除对诸法从我因生起的执著。
因缘是什么？阿赖耶识是有漏之因，无漏因缘是善习气。
;


 །ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། བྱེད་རྒྱུ་ཉིད་དམ་རབ་དབྱེ་དང་། ལྷན་འབྱུང་། གྲོགས་དང་། མཚུངས་ལྡན་མཐུན་པར་རྟོགས་པ་དང་། སྐལ་མཉམ་རྒྱས་པ་དང་། ཀུན་འགྲོ། བར་དུ་གཅོད་པ་དང་། རྣམ་སྨིན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་ཀྱང་རྒྱུའི་རྐྱེན་དུ་བལྟའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བྱེད་རྒྱུ་སྟེ་རྒྱུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འབྱུང་བའི་བྱེད་རྒྱུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། གནས་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ཟས་བཞིས་སེམས་ཅན་བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བར་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བུའོ། །རྟེན་པའི་བྱེད་རྒྱུ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ལྟ་བུ། གསལ་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྒྲོན་མ་ལྟ་བུ། འགྱུར་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ཤིང་གི་མེ་ལྟ་
12-13-13b
བུ། འབྲལ་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ཞིང་བརྔ་བའི་ཟོར་བ་ལྟ་བུ། བསྒྱུར་བའི་བྱེད་རྒྱུ་གསེར་སོགས་བཟོ་བ་ལྟ་བུ། ཡིད་ཆེས་བྱེད་རྒྱུ་མེའི་དུ་བ་ལྟ་བུ། ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པའི་བྱེད་རྒྱུ། དམ་བཅའ་གཏན་ཚིགས་དཔེ་ལྟ་བུ། འཐོབ་པའི་བྱེད་རྒྱུ། ལམ་ལས་མྱང་འདས་ལྟ་བུ། ཐ་སྙད་ཀྱི་བྱེད་རྒྱུ། མིང་དང་མཚན་མ་དང་མཐོང་བ་ལྟ་བུ། ལྟོས་པའི་བྱེད་རྒྱུ། ལྟོས་ནས་གང་དོན་དུ་གཉེར་བ་སྟེ། བཀྲེས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ཟས་ལྟ་བུ། འཕེན་པའི་བྱེད་རྒྱུ། རྒྱང་རིང་པོའི་རྐྱེན་ཏེ། རྒ་ཤིའི་མ་རིག་པ་ལྟ་བུ། མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའི་བྱེད་རྒྱུ། ཉེ་བའི་རྐྱེན་ཏེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱིས་མ་རིག་པ་ལྟ་བུ། ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ལས་གཞན་པའི་རྐྱེན་དེ། ལོ་ཏོག་འབྱུང་བའི་ཞིང་དང་ཆུ་ལུད་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཆུད་པར་བྱེད་པའི་བྱེད་རྒྱུ། མཐུན་པའི་རྐྱེན་ཏེ། རྒྱལ་པོ་མཉེས་པར་བྱ་ཕྱིར་རྒྱལ་པོ་ལ་ལེགས་པར་བརྟེན་པ་ལྟ་བུ། སོ་སོར་ངེས་པའི་བྱེད་རྒྱུ། རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་པ་སྟེ། འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་དག་གི འགྲོ་བ་ལྔའི་རྐྱེན་ལྟ་བུ། ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི། རྐྱེན་རྣམས་ཚོགས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ། དབང་པོ་མ་ཉམས། ཡུལ་སྣང་། ཡིད་བྱེད་ཡོད་པ་ལྟ་བུ། མི་མཐུན་པའི་བྱེད་རྒྱུ་བར་ཆད་ཡོད་པ་སྟེ། ལོ་ཏོག་ལ་སེར་བ་ལྟ་བུ། མི་མཐུན་པ་མ་ཡིན་པའི་བྱེད་རྒྱུ། བར་ཆད་མི་བྱེད་པ་སྟེ། བར་ཆད་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་མེད་པ་ལྟ་བུ། རབ་དབྱེའོ། །གྲོགས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཆོས་གང་དག་གྲོགས་ཡོད་ན་འབྱུང་གི། གང་རུང་མ་ཚང་ན་མིན་པ། དཔེར་ན་འབྱུང་བ་རྣམས་དང་། འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའོ། །མཐུན་
12-13-14a
པར་རྟོགས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཆོས་གང་དག་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བས་དམིགས་པ་མཐུན་པར་རྟོགས་ཀྱིས་གང་རུང་མ་ཚང་ན་མིན་པ། སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་སོ། །རྒྱས་པས་ཇི་ལྟར་བུ་ཞེ་ན། སྔོན་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་གོམས་པས་ཕྱི་མའི་མཐར་གོང་ནས་གོང་དུ་རྒྱས་པ་དང་། མཆོག་ཏུ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །བར་དུ་གཅོད་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མྱང་འདས་ཀྱི་རྒྱུད་ཐག་བསྲིང་པའི་ཉོན་མོངས་གང་རུང་གི་རྒྱུན་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི། དགེ་མི་དགེ་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སོ། །དེ་མ་ཐག་པས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བྱེད་པ་བར་དུ་སེམས་གཞན་གྱི་མ་ཆོད་པ་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། དགེ་སེམས་ཀྱི་མཐུན་པ་དགེ་སེམས་དང་མི་མཐུན་པ་མི་དགེ་དང་ལུང་མ་བསྟན་ལྟ་བུ་གཞན་ཡང་སྦྱར་ལ་སེམས་སེམས་བྱུང་འབྱུང་བའི་དེ་མ་ཐག་པས་ཀྱང་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་དུ་བལྟའོ།

直译
又，自性与作因即分类、俱生、伴侣、相应顺解、等分增益、遍行、遮障、异熟摄受，也应视为因缘。
自性如何？即作因，是因的自性。分类是这样的：生起的作因，如识的是识聚；安住的作因，如四食对已生和将生的众生；依止的作因，如对众生的[依止]；明显的作因，如色的灯光；改变的作因，如木材的火；分离的作因，如收割田地的镰刀；转变的作因，如金等的工艺；可信的作因，如火的烟；使人信服的作因，如论题、理由、比喻；获得的作因，如从道得涅槃；名言的作因，如名称、相和见解；依赖的作因，即依赖而寻求的对象，如依饥饿而寻求食物；牵引的作因，即远缘，如老死的无明；现前成办的作因，即近缘，如以诸行对无明；摄受的作因，即其他缘，如生长庄稼的田地、水分、肥料等；使入的作因，即顺缘，如为取悦国王而善事国王；各别决定的作因，即多种缘，如五趣的五趣缘；俱作的作因，即诸缘聚集，如对识有未坏根、现境、作意；不顺的作因，即有障碍，如庄稼遇冰雹；非不顺的作因，即无障碍，如无前述的障碍，这是分类。
伴侣如何？诸法若有伴侣则生，若任一缺少则不然，例如诸大种与所造色。
顺解如何？诸法由俱生而缘相顺解，若任一缺少则不然，如心心所。
增益如何？先前善、不善、无记法由习惯而后来越来越增长，极为增长而生起。
遮障如何？如显示任何延长涅槃道程的烦恼相续增长。
摄受如何？摄受身体的有漏善不善法。
等无间如何？相续不断而作用，中间未被其他心所间断，无障碍和顺应，如善心顺善心，不顺不善和无记，其他也应如是配合，心心所生起的等无间，也应视为等无间缘。
;


 །སེམས་འདི་ནས་བཟུང་གཅིག་དགེ་བར་རིག་པར་བྱའོའི་བར་མཆན་ཡིན། ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཇུག་ཏུ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་ངམ། ངེས་པ་ཡོད་ཅེ་ན། ངེས་པ་ཡོད་དེ་སེམས་འདིའི་འོག་ཏུ་འདི་འབྱུང་ཞེས་བརྗོད་ན་མང་བས་སྤྱིར་སེམས་འབྱུང་ཚུལ་བརྗོད་ན་འདི་ལྟར་སྟོབས་བཅུས་སེམས་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དང་པོ་འདྲེས་པའི་སྟོབས་ནི། དཔེར་ན་སྙོམས་འཇུག་ལ། འཇུག་གནས་ལྡང་བའི། རྒྱུ་རྣམས་མི་མངོན་པའི་ཕྱིར་ཆུང་ངུ་། མངོན་པར་ལེགས་པར་མ་འདྲིས་པའི་འབྲིང་། ལེགས་པར་འདྲིས་པ་ཆེན་པོ། འདྲིས་པ་ཆུང་ངུ་བསམ་གཟུགས་པ་རིམ་གྱི་སྙོམས་པར་འཇུག །འབྲིང་གིས་གཅིག་གི་བར་དུ་ཆོད་པའི་ཚུལ་གྱི་ཐོད་རྒལ་དུ་འཇུག །ཆེན་པོས་ཇི་ལྟར་འདོད་པར་རམ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐོད་
12-13-14b
རྒལ་དུ་འཇུག་གོ། ཞུགས་ནས་ལུགས་མཐུན་དང་ལུགས་མི་མཐུན་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །གཉིས་པ་འདུན་པའི་སྟོབས་ནི། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཐོབ་པ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ལ། འདོད་ན་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་ལས་ལྡང་བའི་སེམས་མངོན་དུ་བྱེད་ཅིང་། གཞན་དུ་འདོད་ན་འདོད་པའི་སེམས་དགེ་བའམ། མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དེ་གཉིས་གཞན་ལ་སྦྱར། གསུམ་པ་སྦྱོར་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་འདོད་སྤྱོད་དགེ་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ། ཐོག་མར་གཟུགས་སྤྱོད་པའི་སེམས་འབྱུང་ངོ་། །མི་ལྕོགས་མེད་པའི་དགེ་བའི་མཇུག་ཐོག་ཏུ་དངོས་གཞིའོ། །དངོས་གཞིའི་མཇུག་ཐོག་ཏུ་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ཉེར་བསྡོག་སོགས། སྲིད་རྩེའི་བར་དུའོ། །བཞི་པ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། དག་པ་སྙོམས་ཞུགས་ཀྱི་སེམས་ལ་རེས་འགའ་དག་པ་གཉིས་པ། རེས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །ལྔ་པ་འཕེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལངས་ནས་རྒྱུ་བ་ན། ཇི་སྲིད་དེ་དང་མི་མཐུན་པ་ཉོན་མོངས་འབྱུང་བས་ཉམས་པར་མ་གྱུར་པ་དེ་སྲིད་དུ་མཉམ་བཞག་གི་ས་པའི་སེམས་དང་། མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སྐད་ཅིག་འདྲེས་མར་རྗེས་སུ་འཇུག་གོ། དེ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཉོན་མོངས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་ནི་རྒྱུ་ལ་སོགས་པའི་སྟོབས་བཞིས་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་དྲུག་པ་རྒྱུ་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། གདོན་མི་ཟ་བར་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་སྒྲིབ་པ་སྔོན་བསགས་པའོ། །བདུན་པ་ཡུལ་གྱི་སྟོབས་ནི། ཆགས་སོགས་སྐྱེ་བ་དང་མཐུན་པ་སྡུག་པའི་མཚན་མའི་སྟོབས་ཤས་ཆེ་བའི་ཡུལ་སྣང་བའོ། །བརྒྱད་པ་དྲན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། དྲན་པའི་ཀུན་རྟོག་བདག་གིས་འདས་པའི་ཡུལ་ལ་འཕོ་བར་བྱེད་པའོ། །
12-13-15a
དགུ་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། སྤྱོད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་སྡུག་པའི་མཚན་མ་གང་རུང་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །བཅུ་པ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། འཆི་བའི་སེམས་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ། ལུས་ལ་སྲེད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཁམས་གསུམ་དུ་སོ་སོར། འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དག་གོ། དེ་ལ་འདོད་ཁམས་ནས་ཤི་འཕོས་ནས། འདོད་ཁམས་དེར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ། འདོད་སྤྱོད་པའི་ལུས་ལ་སྲེད་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་ནི། འཆི་འཕོ་བའི་སེམས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཟུགས་གཟུགས་མེད་དག་གི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བའི་ཚེ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་ན་སྤྱོད་པའི་འཆི་བའི་སེམས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་ནས་འཕོས་ཏེ། རང་ས་དང་གཞན་ས་གཉིས་ལ་སྐྱེ་བའི་སེམས་ཀྱང་དྲུག་སྟེ་ཁྱོན་དགུའོ། །ལུས་ལ་སྲེད་པ་དེ་ནི་ལྷན་ཅིག་དང་། དམིགས་པ་ལ་མི་སྤྱོད་པ་དང་། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ནོ། །ལུས་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་འདི་ནི་དམིགས་པ་ནི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མི་གཅོད་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་བར་མདོའི་སྲིད་པར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་རོ།

直译
从"此心"到"应知是善"是注释。
在一切的结尾是否都会出现"一切"？有确定性吗？有确定性，若说"在此心之后会出现这个"会太多，所以一般而言应当知道心的生起方式如下：心由十力而生，应当了知。
第一、熟习力：例如，在禅定中，因为进入、安住、出定的因不明显，所以[熟习]微小；显现但未善熟习的是中等；善熟习的是大；以微小熟习力能次第入等至；以中等[熟习力]能以间隔一种方式入超越定；以大[熟习力]能随意或在一切[情况]入超越定。入定后，能顺行或逆行入等至。
第二、欲乐力：获得第二禅的人入第一禅，若欲，则现前从第二禅地起心，若欲其他，则现前欲界善心或无覆无记心，这两种[情况]可应用于其他[禅定]。
第三、加行力：欲界善心之后，最初生起色界心。不可思议善心之后是正行。正行之后是第二禅近分等，直至有顶。
第四、等至力：清净等至心有时[后]是第二清净，有时是有烦恼。
第五、牵引力：从定中起而行走时，只要未被与之不顺的烦恼生起而退失，就会有等持地心与非等持的刹那交替相续。与之不顺的烦恼相应心，应知由因等四力生起。
其中第六、因力：必定会退失的先前积聚的障碍。
第七、境力：增长贪等所相顺的净相力强大的境显现。
第八、忆念力：忆念分别使自己趣向过去境。
第九、作意力：以行作意，对任何净相作意。
第十、结生力：死心有九种：与对身贪相应的三界各自[三种]，即欲界、色界、无色界行者。其中，从欲界死亡转生，当结生欲界时，与欲界身贪相应心应知是死亡心。当生于色界无色界时，应知是色界无色界死亡心。同样，从色界和无色界转生，生于自地或他地两种的心也有六种，共九种。
对身的贪著是俱生、不缘行境、有覆无记。应知此俱生身[贪]不能完全断绝所缘，由此力，凡夫立即结生于中有。


 །འཕགས་པ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་རྣམས་ནི་འཆི་བའི་དུས་ན་ཇི་ཙམ་དུ་འདུ་ཤེས་མི་གསལ་བའི་སྐབས་སུ་མ་གྱུར་བ་དེ་སྲིད་སྲེད་པ་དེ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་དག་ནི་ཡོངས་སུ་རྟོགས་ནས་གཉེན་པོས་ཚར་གཅོད་དོ། །འཕགས་པ་ཆགས་བྲལ་རྣམས་ནི། དེ་སྤང་མི་དགོས་ཏེ། གཉེན་པོའི་སྟོབས་ཆེ་བས་དེ་ཀུན་ཏུ་མི་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་བག་ཉལ་གྱི་དབང་གིས་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་རོ། །བར་སྲིད་ཀྱི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་
12-13-15b
སྐད་ཅིག་ནི། རྟག་ཏུ་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཏེ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་འོག་ཏུ་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་སྦྱར་ཏེ། འཆི་འཕོ་པའི་སེམས་མ་གཏོགས་སོ། །བར་དོའི་སྲིད་པའི་འཆི་འཕོའི་སེམས་ནི་རྟག་ཏུ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཏེ། འཆི་འཕོ་བའི་སྲིད་པ་བཞིན་ནོ། །སྐྱེ་བའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་རྟག་ཏུ་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཏོ། །བྱང་སེམས་སྨོན་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི། འཆི་སེམས་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། གཅིག་ཏུ་དགེ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དམིགས་པས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཡུལ་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་དམིགས་པ་མིག་ཤེས་སོགས་ལྔ་པོས་དང་། ཡུལ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའི་དམིགས་པ་ཡིད་ཤེས་ཀྱིས་དང་། ཡུལ་ལ་བཀྲ་བར་འཛིན་པ་མེད་པའི་དམིགས་པ་མིང་ལམ་བྱང་བ་རྣམས་ཀྱིས་དང་། ཡུལ་ལ་བཀྲ་བར་འཛིན་པའི་དམིགས་པ་མིང་ལ་བྱང་བ་རྣམས་ཀྱིས་དང་། དངོས་པོ་དང་བཅས་པའི་ཡུལ་གྱི་དམིགས་པ། ལྟ་བ་དང་ང་རྒྱལ་གཉིས་དང་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཆོས་རྣམས་མ་གཏོགས་པ་དེ་ལས་གཞན་དག་གི་དམིགས་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པའི་ཡུལ་གྱི་དམིགས་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་བདག་གཞི་ཡིན་པས་དང་། དངོས་པོའི་དམིགས་པ། ཟག་མེད་དང་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་དང་ས་གཞན་ལ་མ་འོངས་པའི་དམིགས་པ་གཞི་གཏན་ལ་འབེབས་པ་མེད་པ་མ་གཏོགས་པ་དང་། ཀུན་བརྟགས་པའི་དམིགས་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སྟེ་རང་གི་ཀུན་བརྟགས་ཙམ་དམིགས་པས་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དམིགས་པ་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དམིགས་པ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཐོགས་བཅས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཤེས་སྒྲིབ་མ་སྤངས་པ་དང་། ཐོགས་
12-13-16a
པ་མེད་པའི་དམིགས་པས་ཀྱང་རྐྱེན་དུ་བལྟའོ། །ཞེས་ཤེས་སྒྲིབ་སྤངས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །དམིགས་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་པར་ངེས་པ་ནི། མཚན་ཉིད། རབ་དབྱེ། བཞག་པ། ཡོངས་ཤེས། སྤངས་པས་ཀྱང་དམིགས་པ་རྣམ་པར་བཞག་པ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དོན་གང་དེར་སྣང་བའི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་དང་། དེ་བྱུང་ནས་ཀྱང་དོན་དེར། མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་། ཐ་སྙད་དང་འདོགས་པ་དང་། སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་འགྱུར་པ་ནི་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། མེད་པའི་དམིགས་པ་ནི། སེམས་སེམས་བྱུང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་ཀྱིས་དམིགས་པ་དང་། འདས། མ་འོངས། རྨི་ལམ། གཟུགས་བརྙན། སྒྱུ་མ་སོགས་ཡུལ་མེད་པ་མ་དམིགས་པའོ། །ཡོད་པའི་དམིགས་པ་དེ་ལས་གཞན་པ་དག་གི་དམིགས་པའོ། །དམིགས་པ་མེད་པའི་ཡུལ་དམིགས་པ་ནི། གཟུགས་དང་། སེམས་དང་ལྡན་པ་མིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་སོ། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་དམིགས་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་གི་ཆོས་རྣམས་སོ། །ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་དམིགས་པ་དགེ་བ། ལོག་པ་ཉིད་ཀྱི་དམིགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །ཡང་དག་པའང་མ་ཡིན། ལོག་པའང་མ་ཡིན་པའི་དམིགས་པ་ནི། མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ནོ། །ཚུལ་བཞིན་གྱི་དམིགས་པ་སེམས་སེམས་བྱུང་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་དམིགས་པ། ཉོན་མོངས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །དེ་གཉིས་གང་ཡང་མིན་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ།

直译
未离贪欲的圣者，在死亡时只要未达到不明显的想的阶段，贪爱就会生起。他们完全了知后用对治断除。已离贪的圣者不需要断除这些，因为对治力强大，贪爱不会生起。[但]由其习气之力而结生。
中有的结生刹那永远是无覆无记，因为是异熟。此后随顺配合善、不善、无记，除死亡心外。中有的死亡心永远是有烦恼的，如[一般]死亡有。
生有的结生永远是无覆无记。菩萨由愿力而生的死心等，一切皆应知是善。
所缘如何？被境界完全截断的所缘是眼识等五[识]；未被境界完全截断的所缘是意识；无杂取境的所缘是名言熟练者；杂取境的所缘是名言熟练者；具事物的境所缘，是除见和慢二者及与其相应法外的其余所缘；无事物的境所缘，是除[对]我作为所依[的执著]者的所缘；事物的所缘，是除无漏和不同界地他地的未来所缘及无能安立基础的[所缘]；除遍计所缘外，唯缘自己的遍计；颠倒的所缘，是[执]常等；非颠倒的所缘，是无常等；有障碍的所缘是未断所知障者；无障碍的所缘，也应视为缘，即已断所知障者的所缘。
所缘缘的确定是：特征、分类、安立、遍知、断除，也是所缘的安立。特征如何？显现为彼义的心心所生起的因，生起后对彼义的执著、施设名言和自证，是所缘的特征。
分类如何？无的所缘是颠倒心心所的所缘，过去、未来、梦、影像、幻术等无境不可得。有的所缘是除此外的所缘。无所缘的境所缘是色法、心不相应[行]和无为法。具所缘的所缘是心和心所法。正确的所缘是善法，错误的所缘是有烦恼法。非正确非错误的所缘是无覆无记法。如理的所缘是善心心所的所缘。非如理的所缘是有烦恼[心心所]的所缘。非二者的所缘是除此等外的[心心所]的所缘。


 །འདྲ་བས་དམིགས་པ་ནི། འདི་ལྟར་དགེ་བ་སོགས་
12-13-16b
ཀྱིས་དགེ་བ་སོགས་འདྲ་བ་དང་། རང་གི་ས་བ་རྣམས་ཀྱི་རང་ས་དང་། ཟག་བཅས་ཀྱི་ཟག་བཅས། ཟག་མེད་ཀྱི་ཟག་མེད་དོ། །མི་མཐུན་པའི་དམིགས་པ་ནི། འདྲ་བ་དེ་ལས་བཟློག་པ་དགེ་སོགས་ཀྱི་མི་དགེ་བ་སོགས་དང་། ས་དང་། ཟག་བཅས་སོགས་མི་མཐུན་པའོ། །སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི། སེམས་སེམས་བྱུང་རྟོག་དཔྱོད་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །གཅིག་པའི་དམིགས་པ། སེམས་སེམས་བྱུང་མི་རྟོག་མི་དཔྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །འབྲལ་བའི་དམིགས་པ་ནི། འདུ་ཤེས་མེད་པ་སོགས་ཀྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་དང་། ནམ་མཁའ་དང་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །འབྲལ་བ་ནི་མེད་པར་འགྱུར་བའོ། །གཞན་དུ་ན་འབྲལ་བ་ཆེན་པོ་ཉིད་ལ་བྱའོ། །བསྡུས་པ་ཕྲ་བའི་དམིགས་པ་ནི། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །མཐར་ཕྱིན་པ་ཕྲ་བའི་དམིགས་པ་ནི། སྲིད་རྩེ་བའི་དམིགས་པའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་དམིགས་པ་ནི། དེས་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མདོ་སྡེའི་ཚིག་ལ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི། གཙུག་ལག་རྣམས་ཀྱི་མིང་ཚིག་ཡི་གེའི་ཚོགས་སོ། །དོན་གྱི་དམིགས་པ་ནི། དེ་ལ་བརྟེན་པ་བརྗོད་བྱའི་དོན་ཏོ། །ཆུང་ངུའི་དམིགས་པ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ། རྒྱ་ཆེན་པོའི་དམིགས་པ་ཐེག་ཆེན་ནོ། །མཚན་མའི་དམིགས་པ། ཞི་གནས་དང་། རབ་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །མཚན་མ་མེད་པའི་དམིགས་པ་ནི། མྱང་འདས་དང་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའོ། །དེ་ཁོ་ནའི་དམིགས་པ་ནི། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་དག་གི་བདེན་པའི་དམིགས་པ་རྣམས་སོ། །གནས་པར་བྱ་
12-13-17a
པའི་དམིགས་པ་ནི། འགོག་སྙོམས་ལ་སྦྱོར་བའི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །དབང་སྒྱུར་བའི་དམིགས་པ་ནི། རྣམ་ཐར་སོགས་རྣམ་མཁྱེན་ཉིད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་དམིགས་པའོ། །སྐད་ཅིག་མའི་དམིགས་པ་ནི། མི་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའོ། །རྗེས་སུ་འབྲང་བ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་སེམས་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །བཞག་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་བཞག་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པས་སོ། །རྣམ་པ་བཞིས་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་དམིགས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་དང་། དམིགས་པ་མེད་པའི་རྣམ་ཤེས་དམིགས་པ་དང་། བསྒྲིབས་པ་མེད་པར་ཡང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་འགྱུར་བས་སོ། །དེ་ཕྱིར་འཛིན་པའང་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་བོ། །ཤེས་པ་གསུམ་ནི། དབང་གི་ཤེས་པ་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་བཞིའི་དཔེར་བརྗོད་པ་ནི། རིམ་བཞིན་དང་པོ། ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ་མི་རྣམས་དང་། ལྷ་རྣམས་ཇི་ལྟར་རིགས་རིགས་སུ། །དངོས་གཅིག་ཡིད་ནི་ཐ་དད་ཕྱིར། །དོན་མ་གྲུབ་པར་འདོད་པ་ཡིན། །གཉིས་པ། འདས་སོགས་དེ་བཞིན་རྨི་ལམ་དང་། །གཟུགས་བརྙན་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ཡང་། །མེད་ཕྱིར་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། །དེ་ནི་དམིགས་པར་རུང་བ་ཡིན། །གསུམ་པ། དོན་ནི་དོན་དུ་འགྲུབ་གྱུར་ན། །ཤེས་པ་རྟོག་པ་མེད་མི་འགྱུར། །དེ་མེད་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཉིད། །ཐོབ་པར་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ལ་
12-13-17b
གསུམ། དང་པོ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དབང་ཐོབ་དང་། །རྣལ་འབྱོར་བ་ལ་འདི་ལྟར་ཡང་། །མོས་པའི་དབང་གིས་ས་ལ་སོགས། །དངོས་པོ་དེ་ལྟར་དམིགས་པར་འགྱུར། །གཉིས་པ། འདི་ལ་རྣམ་པར་འབྱེད་གྲུབ་དང་། །བློ་ལྡན་ཞི་བ་ཐོབ་པ་ཡི། །ཆོས་ཀུན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ། །དེ་ལྟར་དོན་ནི་མི་སྣང་ཕྱིར། །གསུམ་པ། མི་རྟོགས་ཤེས་པ་རྒྱུ་བ་ལ། །དོན་ཀུན་སྣང་བ་མེད་ཕྱིར་ཡང་། །དོན་མེད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ། །དེ་མེད་པས་ན་རྣམ་རིག་མེད། །ཅེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ།

直译
相似的所缘是：如善等[所缘]与善等相似，自地的[所缘]与自地，有漏的[所缘]与有漏，无漏的[所缘]与无漏。不相顺的所缘是：与相似相反，善等[所缘]与不善等，以及地和有漏等不相顺的。多样的所缘是：具有寻伺的心心所的所缘。一体的所缘是：无寻无伺的心心所的所缘。离的所缘是：无想等的心心所和虚空及识无边处的所缘。离即成为无。否则就是大离。摄略微细的所缘是：无所有处的所缘。究竟微细的所缘是：有顶的所缘。烦恼的所缘：因为被其所缘，故称所缘。经典文句中法的所缘是：经典的名句文聚集。义的所缘是：依靠它的所诠义。小的所缘是声闻乘，广大的所缘是大乘。有相的所缘是：止、持和舍的所缘。无相的所缘是：涅槃和有顶。真实的所缘是：真如和十六行相谛的所缘。应安住的所缘是：修习灭尽定的心心所的所缘。自在的所缘是：解脱等直至遍智功德的所缘。刹那的所缘是：无学者的寿命。随行者的所缘是：诸佛和菩萨的所缘。
安立如何？由如是安立，所缘不圆满。应知由四相所缘不圆满：识非顺因的所缘、无所缘识的所缘、无障碍也无颠倒及与三智随顺。因此，能取也不圆成。三智是：根的智、胜观的智和无分别的智。
其中四相的举例依次是：
第一，"饿鬼旁生人，诸天随各类，同一事意异，是故无成义。"
第二，"过去等如梦，影像二种亦，无故无所缘，彼为可所缘。"
第三，"若义成为义，智慧无分别，彼无故佛性，不应理可得。"
第四分三：一，"菩萨已得自在，以及瑜伽师，如是以信解力，地等成为所缘。"
二，"于此已成能辨别，智者已得寂静，作意一切法时，如此义不显现。"
三，"无分别智行时，无一切义显现，应了知无义，无彼故无识。"
以上诸颂所说。


 །ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མཚན་ཉིད་དང་རབ་དབྱེ་བཞག་པ་རྣམས་ཡང་དག་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤོང་བས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཉན་ཐོས་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོས་གནས་གྱུར་པ་སྟེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པས་གནས་གྱུར་པས་ནི། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དམིགས་པ་དག་ལས་རྣམ་པར་ཐར་གྱི། དེ་དག་ལ་དབང་འབྱོར་བ་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ལ། ཐེག་པ་ཆེན་པོས་གནས་གྱུར་བ་ནི། གཉིས་གའོ། །བདག་པོས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རླུང་དཀྱིལ་གྱིས་ཆུ་དཀྱིལ་བརྟེན་པར་བྱེད་པ་སོགས་རྟེན་ལ་དབང་བྱེད་པ་བདག་པོའི་རྐྱེན་སྣོད་ནི་སེམས་ཅན་གྱི། འབྱུང་བ་རྣམས་འབྱུང་འགྱུར་གྱི། དབང་པོ་རྣམས་རྣམ་ཤེས་རྣམས་ཀྱི་བདག་རྐྱེན་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་ལས་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འཕེན་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་བྱེད་པའི་བདག་རྐྱེན།སྔོན་ཟག་བཅས་ཀྱི་ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། སེམས་ནི་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་བདག་རྐྱེན་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི། རེག་པ་ནི་ཚོར་བའི་འོ་སོགས་སོ། །ཡུལ་ལ་དབང་བྱེད་པ་མིག་
12-13-18a
སོགས་དབང་ལྔ་གཟུགས་སོགས་དབང་བྱེད་པའི་བདག་པོའི་རྐྱེན་དང་། ཕོ་མོའི་དབང་པོ་མངལ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ལ་དབང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་རིས་མཐུན་གནས་པར་བྱེད་པ་ལ་དང་། ཚོར་བ་ལྔས་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པར་དང་། དད་སོགས་ལྔས་འཇིག་རྟེན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་དང་། ཀུན་ཤེས་བྱེད་སོགས་གསུམ་འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་དབང་བྱེད་པས་ཀྱང་བདག་པོའི་རྐྱེན་དུ་བལྟའོ། །ཇི་ལྟར་བསྟེན་པ་དང་མཚུངས་པ་དང་། དེ་དང་འདྲ་བའམ་མཚུངས་པ་ཡིན་སོགས། རྣམ་ཤེས་དང་མ་བྲལ་ཞིང་དེ་ཡི་རྒྱུན་དང་འདྲ་བའི་དབང་པོ་ལ་ཡུལ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་བརྟེན་བཅས་སམ། བརྟེན་པ་དང་མཚུངས་པ་དང་། རྣམ་ཤེས་དང་བྲལ་ཞིང་དབང་པོ་རང་གི་རིགས་དང་འདྲ་བ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བས་ཀྱང་དེ་མཚུངས་སུ་བལྟའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་མིག་སོགས་ལྔའོ། །བདག་རྣམ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་དང་། མི་ལྡན་པར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་ཟིན་པ་ཡིན་སོགས། ཚོར་བ་འབྱུང་བའི་གནས་ཀྱི་གཟུགས་ནི་གཟུགས་རང་ལ་བརྟེན་ནས་ཚོར་བ་འབྱུང་བ་དེ་ཟིན་པར་བལྟའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་གནས་དང་བཅས་པའི་དབང་པོ་དང་། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་མིག་སོགས་ལྔ་དང་། བཞིའི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ་ཞེས་གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་དབང་པོ་ལས་གཞན་དུ་མ་གྱུར་བའོ། །བདག་ལུས་ལ་དབང་བསྒྱུར་བར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་དབང་པོ་ཡིན་སོགས། མིག་སོགས་དྲུག་ཡུལ་ལ་འཛིན་པར་དབང་བྱེད་
12-13-18b
པ་དང་། ཕོ་མོའི་དབང་པོ་རིགས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་དང་། སྲོག་རིས་མཐུན་པར་དང་། ཚོར་སོགས་དགེ་མི་དགེའོ་འབྲས་བུ་ལ་ཉེར་བར་སྤྱོད་པར་དང་། དད་སོགས་འཇིག་རྟེན་གྱི་འདོད་ཆགས་བྲལ་བར་དང་། ཀུན་ཤེས་བྱེད་སོགས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་དབང་བྱེད་པས་ཀྱང་དབང་པོར་བལྟའོ། །ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། ཡིད་རྣམ་ཤེས་ཕུང་པོ་དང་། མིག་སོགས་ལྔ་གཟུགས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་སྲོག་དང་དད་སོགས་ལྔ་དང་། དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་བཅུ་གཉིས་དང་། ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། སྲོག་དབང་། བདེ་སོགས། དད་སོགས། ཆོས་ཁམས་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་དབང་བྱེད་པར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་སོགས། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་གཞི་དབང་པོ་དང་དོན་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དུ་བལྟའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ།

直译
遍知如何？为了如实彻底了知特征、分类、安立。
断除如何？声闻和大乘的转依，即：声闻乘的转依能从蕴界处的所缘解脱，但未获得对它们的自在；大乘的转依则二者皆得。
增上如何？风轮支持水轮等，对所依有控制权的增上缘，器是有情的，大种是所造色的，诸根是诸识的增上缘，有情的共业对器世间的牵引有控制权，是作用的增上缘，先前有漏业对异熟等，心对心所的俱生有控制权的增上缘，作意对心，触对受等。
对境有控制权的眼等五根对色等的增上缘，男女根对胎生有控制权，命根对同类住有控制权，五受对受用异熟果有控制权，信等五[根]对世间清净有控制权，已知等三[根]对出世间清净有控制权，也应视为增上缘。
如何依止、相应以及与之相同或相应等？不离识且与识相续相似的根上持续生起的境是有依止的或与依止相应，离识且与自类根相似持续生起的也应视为与之相应。
色蕴的一部分和色界处，眼等五[处]。为断除对自我与识相应和不相应的执著。
如何是有执等？能生受的色，是依靠色自身而生起受的，应视为有执。色蕴的一部分具处的根，及界处色根眼等五[处]，及四[大种]的一部分，即非为色香味触根的[色蕴]。
为断除对自我操控身体的执著。
如何是根等？眼等六[根]对执取境有控制权，男女根对种族传承，命[根]对同类[相续]，受等对善不善果的受用，信等对世间离贪，已知等对出世间离贪有控制权，也应视为根。
受蕴，意识蕴，眼等五[根]色，行蕴的一部分命和信等五[根]，根识十二界，六内处，命根，乐等，信等，法界和法处的一部分。
为断除对自我作主的执著。
如何是苦等？苦受的自相苦，以及能感受苦的所依根和境的法自相也应视为苦的苦性。一切的一部分。
;


 བདག་སྡུག་བསྔལ་བར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་ཡིན་སོགས། བདེ་བའི་ཚོར་བ་འགྱུར་བ་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་འགྱུར་བ་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། དེ་ལ་ཡང་རྗེས་སུ་ཆགས་པས་སེམས་འགྱུར་བས་ཀྱང་འགྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་བལྟའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་བདེ་བར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་སོགས། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན། 
12-13-19a
བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། བདེ་སྡུག་གཉིས་མིན་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ཆོས་ཀྱི་རང་མཚན་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དེ་གཉིས་ཀའི་གནས་ངན་ལེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དེ་གཉིས་ཀ་ལས་མ་ཐར་བའི་རེས་བདེ་རེས་སྡུག་མྱོང་ནི་རྟག་ཏུ་སྡུག་མིན་བདེ་མིན་མྱོང་བ་མིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྗེས་སུ་བཅིངས་པས་གྲུབ་པ་དང་། མཐའ་གཅིག་ཏུ་བདེ་བ་མ་ཡིན་པས་ཀྱང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་བལྟའོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། ཁམས་ཐ་མ་གསུམ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཡིད་ཆོས་གཉིས་ཀྱི། ཕྱོགས་གཅིག་ཟག་མེད་མ་གཏོགས་པར་ཐམས་ཅད་དོ། །བདག་བདེ་སྡུག་མ་ཡིན་པར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་སོགས། དགེ་མི་དགེ་ཟག་བཅས་རྣམས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པའོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། རྣམ་ཤེས་བདུན་གཟུགས་སྒྲ་དང་ཆོས་ཁམས་ཁམས་བཅུ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་སྒྲ་ཡིད་ཆོས་བཞིའི་ཕྱོགས་ལུང་མ་བསྟན་དང་ཟག་མེད་མ་གཏོགས་པ་གཅིག་གོ། བདག་ཕུང་པོ་འཇོག་བྱེད་ཉིད་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བྱེད་དུ་མངོན་བྱེད། x རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི། ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པར་བལྟའོ། །རྒྱུ་དེ་ལས་གཞན་པ་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཟས་ཡིན་སོགས། ཁམས་ཟས་འཇུབས་ཀྱང་འཇུ་བ་ལས་གྱུར་བ་ལས་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ལ་ཕན་
12-13-19b
འདོགས་པ་དང་། རེག་ཟས་ནི་ཡིད་འོང་ཡུལ་གྱིས་ཀྱང་རེག་པས་ལུས་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་ལས་གྱུར་བའི་ཟས་དང་། ཡིད་ཀྱི་སེམས་པའི་རེ་བས་ཀྱང་རེ་བ་ལས་གྱུར་པའི་སེམས་པའི་ཟས་དང་། ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་ཉེ་བར་ལེན་པས་ཀྱང་ལུས་གནས་པའི་ཕྱིར་ལེན་པར་གྱུར་པ་ཉིད་ནི་ཟས་སུ་བལྟའོ། །ཕུང་པོ་གསུམ་དང་། ཁམས་བཅུ་གཅིག་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལྔའི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། བདག་ཟས་ཀྱིས་གནས་པར་མངོན་ཞེན x ཡང་ཟས་ནི་མ་དག་པའི་འདོད་པའི་སོ་སྐྱེ་འཆིང་བ་ཀུན་ལྡན་གྱི་ལུས་གནས་པར་བྱེད་པ་ཟས་བཞི་པོ་དང་། ཟས་ཀྱིས་མ་དག་པ་དང་དག་པའི་སློབ་པ་རྣམས་དང་། གཟུགས་གཟུགས་མེད་ན་གནས་པའི། འཆིང་བའི་ལྷག་མ་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་གནས་པར་བྱེད་པ་དང་། དག་པའི་དགྲ་བཅོམ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེར་གནས་པར་བྱེད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་དབང་ཐོབ་པའི་ལུས་ཟས་བཞིར་མི་ལྟོས་ཀྱང་གཞན་དོན་དུ་ཟས་ཀྱིས་གནས་པར་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པར་བལྟའོ། །ཇི་ལྟར་ན་གོང་མ་དང་བཅས་པ་ཡིན་སོགས། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ཀྱང་། མྱང་འདས་མ་གཏོགས་པའི་གོང་མ་དང་བཅས་པར་བལྟའོ། །དེའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་མ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །བདག་རྫས་ངན་པར་མངོན་ཞེན x ཇི་ལྟར་ན་གོང་ན་མེད་པ་ཡིན་སོགས། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་མྱང་འདས་ནི་གོང་ན་མེད་པར་བལྟའོ། །ཆོས་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་
12-13-20a
གཅིག་གོ། བདག་རྫས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་མངོན་ཞེན x དེ་ལྟར་ཚུལ་འདི་ལྟ་བུས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཚད་མེད་དོ།

直译
为断除对自我是苦的执著。
如何是变异苦性等？乐受的变化自相，及感受乐的法变化自相，以及对此的贪著使心变化，也应视为变异苦性。一切的一部分。
为断除对自我是乐的执著。
如何是行苦等？非苦非乐受与阿赖耶识相应的自相，非苦乐二者所感受的行法自相，保持苦与变异苦二者的随眠，未脱离此二苦而时苦时乐的感受不是常时感受非苦非乐。因此，由无常性束缚而成就，非纯为乐故，也应视为行苦性。诸蕴、最后三界、意法二处的一部分，除无漏外的一切。
为断除对自我非苦乐的执著。
如何是有异熟等？有漏善不善[法]以阿赖耶识异熟及其相应[法]为[异熟]。诸蕴、七识色声法界共十界，以及处中色声意法四者的一部分，除无记和无漏外。
为断除对自我安立蕴和结生的执著。
异熟是阿赖耶识及其相应法。除此因外，是从异熟所生。
如何是食等？段食虽入口，由消化而有助于根的大种，触食是由可爱境触而有助于身体，故是由境生成的食；意的希望思也是由希望生成的思食；阿赖耶识的取也因维持身体，应视为由取成就的食。三蕴、十一界、五处的一部分。
为断除对自我由食维持的执著。
又，食是使不净欲界凡夫具一切束缚的身体维持的四食，食使不净和清净有学，以及住于色无色界有余束缚者的身体维持，使清净阿罗汉身体在所生之处维持，佛菩萨已得自在身虽不依四食，但为利他而示现由食维持，应视如是。
如何是有上等？有为和无为的一部分，除涅槃外，应视为有上。其特征是清净真如。除法界和法处的一部分外的一切。
为断除对自我为劣实体的执著。
如何是无上等？无为的一部分涅槃应视为无上。法界和法处的一部分。
为断除对自我为最胜实体的执著。
如此，以这样的方式分类无量。
;
;


 །ཡང་མདོར་བསྡུ་ན། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དབྱེ་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཏུ་བཏགས་པའི་འཁྲུལ་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་གཞི་གཞན་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་དང་། ཆོས་ཉིད་ཡོངས་གྲུབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །དང་པོ་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ། བདག་ཅིའམ། སེམས་ཅན་དང་། སྲོག་དང་། སྐྱེ་བ་པོ་དང་། གསོ་བ་དང་། ཤེད་ལས་སྐྱེས་དང་། ཤེད་བུ་ཞེས་གང་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའོ། །རྣམ་བརྟགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རབ་དབྱེ་ནི། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དེ་དག་ཉིད་དོ། །ཆོས་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རབ་དབྱེ་ནི། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དེ་དག་ཉིད་ལ། བདག་མེད་ཅིང་སེམས་ཅན་སོགས་མེད་པའོ། །བདག་མེད་པ་ནི། ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །ཡང་རབ་དབྱེ་བཞི་སྟེ། མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་དབྱེ། རྣམ་པས x ལུས་ཀྱིས x རྒྱུན་གྱིས་རབ་དབྱེའོ། །དང་པོ་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་སོ་སོའི་རང་མཚན་གྱི་དབྱེ་བའོ། །རྣམ་པས་དབྱེ་བ། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དེ་དག་གི། རྫས་ཡོད། བཏགས་ཡོད། ཀུན་རྫོབ་དུ་ཡོད་པ་དང་། དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་དང་། གཟུགས་ཅན་གཟུགས་ཅན་མིན། བསྟན་ཡོད། བསྟན་མེད། སོགས་སོ། །ལུས་ཀྱིས་རབ་དབྱེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཇི་སྙེད་པར་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དེ་སྙེད་དོ། ། རྒྱུན་གྱིས་རབ་དབྱེ་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་འབྱུང་བའོ། །མཚན་
12-13-20b
ཉིད་ཀྱི་རབ་དབྱེ་ལ་མཁས་པས་བདག་ལ་མངོན་ཞེན་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ། །རྣམ་པས་རབ་དབྱེར་མཁས་པས་རིལ་པོའི་འདུ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ། །ལུས་ཀྱི་རབ་དབྱེས། མ་བྱས་པ་དང་ཕྲད་པ་དང་། བྱས་པ་ཆུད་མི་ཟ་བའི་འདུ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ། །རྒྱུན་གྱི་རབ་དབྱེར་མཁས་པས། རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ། །ཡང་ཕུང་སོགས་ཀྱི་རབ་དབྱེ་དྲུག་སྟེ། ཕྱི་རོལ་དུ་བལྟས་པས་རབ་དབྱེ་ཞེས་པ་ཕལ་ཆེར་འདོད་ཁམས་ན་སྤྱོད་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ནང་དུ་བལྟས་པའི་རབ་དབྱེ། མཉམ་བཞག་གིས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །རྒྱུན་རིང་བའི་དུས་ཀྱི་རབ་དབྱེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིའོ། །དུས་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་རབ་དབྱེ། སློབ་མི་སློབ་རྣམས་ཀྱི། ཐ་མའི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་མ་གཏོགས་པའོ། །དེའི་དུས་ཀྱི་རབ་དབྱེ། མི་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐ་མའི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་སོ། །ཀུན་ཏུ་སྟོན་པའི་རབ་དབྱེ། དབང་ཐོབ་པའི་སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་རྣམས་ཀྱི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པའོ། །བསྡུས་པ་གང་ཞེ་ན། མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་། ཁམས་ཀྱིས x རིགས་ཀྱིས x གནས་སྐབས་ཀྱིས x གྲོགས་ཀྱིས x ཕྱོགས་ཀྱིས x དུས་ཀྱིས x ཕྱོགས་གཅིག་གིས x མཐའ་དག་གིས x གཅིག་གིས་གཅིག་བསྡུས་པ། དོན་དམ་པས་བསྡུས་པ་བཅུ་གཅིག་གོ། དང་པོ་ཕུང་སོགས་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་བསྡུས་པ་དང་། ཁམས་ཀྱིས་ནི། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ས་བོན་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེ། དེ་དག་གི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་གཅིག་གིས་བསྡུས་པའོ། །རིགས་
12-13-21a
ཀྱིས་ནི་ཕུང་སོགས་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་ཀྱང་། ཕུང་པོའམ། ཁམས་སམ། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དོན་བཙན་པར་བྱས་ནས་ཐམས་ཅད་ཕན་ཚུན་གྱིས་བསྡུས་པའོ། །གནས་སྐབས་ཀྱིས་ནི། བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱིས། ཕུང་སོགས་དེ་དག་བསྡུས་པའོ། །གྲོགས་ཀྱིས་ནི། གཟུགས་ཕུང་ལའང་ཕུང་པོ་ལྔ། ཚོར་སོགས་ལའང་གཞན་ལྡན་པས་རེ་རེས་ལྔ་ཀ་བསྡུས་ཏེ། གཟུགས་ཕུང་འཁོར་དང་བཅས་པ། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོའི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཚོར་བ་སོགས་རྣམས་ཀྱིས། གྲོགས་ཀྱི་བསྡུ་བས་བསྡུས་པའོ། །དེ་བཞིན་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལའང་རིག་པར་བྱའོ། །ཕྱོགས་ཀྱིས་ནི་ཕུང་སོགས་ཤར་གྱི་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་པའོ། །དུས་ཀྱིས་ནི། འདས། ད་ལྟ། མ་འོངས་པས་ཕུང་སོགས་དེ་དག་དེར་བསྡུས་པའོ།

直译
又简言之，蕴界处的分类有三种：由遍计所执相以我执分别错乱而分类，由所分别的所依他起相分类，和由法性圆成实相分类。
第一，对蕴界处，分别为我，或众生、命、生者、养育者、力生、力子等一切遍计。
由所分别相的分类，即是那些蕴界处自身。
由法性相的分类，即是在那些蕴界处上，无我且无众生等。无我即是存在性。
又有四种分类：以相分类，以行相分类，以身分类，以相续分类。
第一，蕴界处各自自相的区别。
以行相分类：蕴界处的实有、假有、世俗有和胜义有，有色无色，有见无见等。
以身分类：有情身体有几许，蕴界处即有几许。
以相续分类：蕴界处每一刹那的生起。
通达相分类者能遍知对我的执著。通达行相分类者能遍知整体的想。通达身分类者能遍知未造而遇、已造不失的想。通达相续分类者能遍知常想。
又，蕴等有六种分类：向外观察的分类，即多分是欲界行者的分类；向内观察的分类，即一切等持地者的；长时间相续的分类，即诸凡夫的；时间断绝的分类，即有学无学者除最后蕴界处外的；彼时的分类，即无学者最后的蕴界处；普遍示现的分类，即已得自在的佛菩萨示现的蕴界处。
摄略是什么？有以相摄略、以界摄略、以种摄略、以位摄略、以伴摄略、以方摄略、以时摄略、以一分摄略、以全体摄略、以一摄一、以胜义摄略等十一种。
第一，摄略蕴等各自特征。以界摄略：蕴界处种子的阿赖耶识，彼等一切界由一阿赖耶识摄略。
以种摄略：虽蕴等特征各异，但强调蕴或界或处的义，彼等互相摄略。
以位摄略：以乐苦舍的状态摄略彼等蕴等。
以伴摄略：色蕴中有五蕴，受等中也有其他，故一一摄五，即色蕴及眷属，除彼外其余蕴的伴侣受等，由伴侣摄略所摄。其余蕴界处也应如是了知。
以方摄略：蕴等被东方等所摄。
以时摄略：蕴等被过去、现在、未来所摄。


 །ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ནི། ཕུང་སོགས་ཀྱི་ཆོས་ཇི་སྙེད་པ། དེ་དག་གང་རུང་བས་བསྡུས་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཟུགས་ཕུང་གི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས། ཏིང་འཛིན་ཤེས་རབ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས་པ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །མཐའ་དག་གིས་ནི། ཕུང་སོགས་དེའི་ཆོས་མ་ལུས་པ་བསྡུས་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཉེར་ལེན་ཕུང་ལྔས་བསྡུས།འདོད་པའི་ཁམས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དག་གིས་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །གཅིག་གིས་གཅིག་བསྡུས་པ་ནི། གཟུགས་ཕུང་ཁམས་དུ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དུ་དག་གིས་བསྡུས་ཞེ་ན། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་དང་། ཁམས་དང་
12-13-21b
སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས། ཚོར་ཕུང་ནི་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས་སོགས་མང་པོ་གསུངས་སོ། །གནས་ཀྱིས་བསྡུས་པ། འཛམ་གླིང་གི་སེམས་ཅན་རྣམས་འཛམ་གླིང་པར་བསྡུས་པ། དེ་བཞིན་མིག་སོགས་ཀྱིས་མིག་གི་རྣམ་ཤེས་སོགས་བསྡུས་སོ། །འཆིང་བས་བསྡུས་པ། ཐག་པས་ཤིང་ཁུར་བཅིང་བ་ལྟར། ལུས་ཀྱིས་མིག་སོགས་དབང་པོ་རྣམས་བསྡུས། དོན་མཐུན་པས་བསྡུས་པ། དོན་མཐུན་རྣམས་བཞིན་ནོ། །ཉེ་བར་འཛིན་པས་བསྡུས་པ། ཇོ་བོས་བྲན་སོགས་བཟུང་བ་བཞིན། ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་ལུས་བཟུང་། མི་འཕྲོ་བས་བསྡུས་པ། བུམ་པས་ཆུ་བཟུང་བ་ལྟར། ཏིང་འཛིན་གྱིས་དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་བཟུང་བའོ། །མངོན་པར་སྡུད་པས་བསྡུས་པ། རྒྱ་མཚོས་འབབ་ཆུ་རྣམས་བཞིན། གཟུགས་ཕུང་གིས་མིག་སོགས་བསྡུས་སོ། །འདིར་མངོན་སྡུད་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་སྡུད་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་རིག་པར་བྱའོ། །དོན་དམ་པས་བསྡུས་པ་ནི། ཕུང་སོགས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་བསྡུས་པར་ཕན་ཡོན་ཅི་ཡོད་ཞེ་ན། དམིགས་པ་མངོན་པར་སྡུད་པའི་ཕན་ཡོན་ཐོབ་ཅིང་། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་སྡུད་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་དགེ་རྩ་འཕེལ་ལོ་གསུངས། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་གང་ཞེ་ན། དྲུག་སྟེ། ཐ་དད་པ་མེད་པས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ཕྱོགས་ཅན་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ཐ་དད་མེད་པའོ། །འདྲེས་པར་གྱུར་པས་མཚུངས་ལྡན་ནི། 
12-13-22a
ཕྲ་རབ་ལས་གོང་མ་གོང་དུ་གྱུར་པ་ཕྱོགས་ཅན་རྣམས་ཕན་ཚུན་འདྲེས་པར་གྱུར་པ་ཆུ་རྙོག་མ་ཅན་གྱི་ནང་དུ་ཆུ་དང་། སའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་འདྲེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཕྲད་པས་མཚུངས་ལྡན་ནི། ཕྱོགས་ཅན་འདུས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཕྲད་པ་སྟེ་རྩིག་པ་ལ་འཇིམ་གོང་དང་། འཇིམ་གོང་གཞན་ཕྲད་པ་ལྟ་བུའོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བས་མཚུངས་ལྡན། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བས་འཁོད་པ་སྟེ། སྐྱེ་བ་གཅིག་པ། གནས་པའི་ངང་གཅིག་པ།འགག་པ་གཅིག་པའོ། །བྱ་བ་བསྒྲུབ་པས་མཚུངས་ལྡན་དགོས་པ་གཅིག་ལ་ཞུགས་པ། དགེ་སློང་གཉིས་རྩོམ་པ་གང་ཡང་རུང་བ་གཉིས་ལ་མཚུངས་པར་ཞུགས་པ་ལྟ་བུ་དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ལྡན་པའོ། །མཐུན་པར་རྟོགས་པས་མཚུངས་ལྡན། སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་དམིགས་པ་ལ་མཐུན་པར་རྟོགས་པའོ། །དེ་ཡང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་གྱི། བདག་གི་དངོས་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་རང་ལ་རང་མཚུངས་ལྡན་མེད་དོ། །དེ་ཡང་མཐུན་པ་གཉིས་ཡིན་གྱི་མི་མཐུན་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་མི་རུང་བས་མ་ཡིན་ནོ། །དུས་འདྲ་བ་གཉིས་ཡིན་གྱི་དུས་མི་འདྲ་བ་མིན་ནོ། །མཐུན་པའི་ཁམས་དང་ས་གཅིག་པ་ཡིན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་དེ་མ་ཡིན་ནོ། །མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ནི། ཚོར་འདུ་སེམས་པ་རེག་པ་ཡིད་བྱེད་རྣམ་ཤེས་ཏེ་དྲུག་པོ་དེ། གང་རུང་གཅིག་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་སོ། །མཚུངས་ལྡན་ཀུན་འགྲོ་ཉོན་མོངས་ཅན་ནོ། །ཡིད་ཉོན་ཡིད་དང་ཉོན་མོངས་
12-13-22b
བཞི་པོ་རྟག་ཏུ་མཚུངས་ལྡན་རྣམས་སོ། །རེས་འགའ་མཚུངས་ལྡན་ནི། སེམས་དང་སོགས་དགེ་བ་ཆགས་སོགས་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་རྣམས་སོ། །གནས་སྐབས་ཀྱི་མཚུངས་ལྡན་ནི། །བདེ་ཚོར་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པའོ།

直译
以一分摄略：蕴等多少法，被其任一摄，如戒蕴被色蕴一分所摄，定慧被行蕴一分所摄等。
以全体摄略：摄略彼蕴等一切法无余，如苦蕴被五取蕴所摄，欲界被十八界所摄等。
以一摄一：色蕴被多少界和处所摄？[答]被界和十处，以及界处的一分所摄；受蕴被一界一处的一分所摄等，有多种说法。
以处摄略：瞻部洲有情被摄为瞻部洲人，同样，眼等摄眼识等。
以束缚摄略：如绳捆木担，身体摄眼等诸根。
以义同摄略：如同义者。
以执持摄略：如主人持仆等，阿赖耶识持身。
以不散摄略：如瓶持水，三摩地持其余心心所。
以汇集摄略：如海摄诸流水，色蕴摄眼等。
应知此处依汇集力所作的摄略有十一种。
以胜义摄略：蕴等的真如。
如是摄略有何利益？获得汇集所缘的利益，并说越是摄略，善根越增长。
相应是什么？有六种：无差别相应，如微尘的方分与一切方向相应而无差别。
由混合相应：比微尘大的方分互相混合，如浊水中水与土微尘混合。
由接触相应：聚集的方分互相接触，如墙上的土块与其他土块接触。
由俱生相应：蕴界处由俱生安住，即同一生，同一住状态，同一灭。
由成办事业相应：趣入同一目标，如两位比丘共同从事任一事业，二者互相相应。
由同解相应：心心所对所缘同解。这是与他性相应，非与自性，故无自相应。
此又是二者相顺，非相违不能俱起故非[相应]。是二者时间相同，非时间不同。是相顺的界地同一，非不顺的。
遍行相应是：受、想、思、触、作意、识六者，缺一即不生故，是遍一切心行者。
相应遍行烦恼是：意俱意与四烦恼常相应者。
有时相应是：心等善、贪等烦恼及随烦恼。
位的相应是：乐受及其相应。


 །སྡུག་བསྔལ་དང་། བདེ་སྡུག་མིན་པའི་གནས་སྐབས་དེར་མཚུངས་ལྡན་ནོ། །རྒྱུན་མི་འཆད་པར་མཚུངས་ལྡན་ནི། ལུས་སེམས་དང་བཅས་པའི་དུས་ནའོ། །རྒྱུན་ཆད་པའི་མཚུངས་ལྡན། སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་འཇུག་གིས་བར་དུ་ཆོད་པའི་འོ། །ཕྱིར་བལྟས་མཚུངས་ལྡན་ཕལ་ཆེར་ཞེས་ཐོས་སོགས་མ་གཏོགས་པའི་འདོད་ཁམས་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་། ནང་བལྟས་མཉམ་བཞག་ས་བའི་དེ་ཁ་ཅིག་མ་གཏོགས་པའོ། །སྔར་འདྲེས་པའི་མཚུངས་ལྡན་སོ་སྐྱེ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་དང་། སློབ་མི་སློབ་ལས་ཀྱང་གཅིག་གོ། ཞེས་གཅིག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་པའི་དགེ་བ་རྣམས་དང་། མི་དགེ་དང་། ལུང་མ་བསྟན་རྣམས་ཀྱི་སྟེ་ཇི་རིགས་པར་རོ། །མ་འདྲེས་པའི་མཚུངས་ལྡན་ནི། །འཇིག་རྟེན་འདས་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་སེམས་སྐད་ཅིག་དང་པོ་དང་། དེའི་འོག་མ་ལ། སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་རྣམས་དང་། འདས་པའི་རྗེས་ཐོབ་རྣམས་ཀྱི་འོ། །མཚུངས་ལྡན་ལ་མཁས་པས་སེམས་ལ་ཚོར་སོགས་དང་། ཀུན་ཉོན་རྣམ་བྱང་གི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚུངས་པར་ལྡན་མི་ལྡན་ཤེས། དེས་བདག་ཚོར་བར་བྱེད། འདུ་ཤེས་སུ་བྱེད། སེམས་པར་བྱེད། དྲན་པར་བྱེད། ཉོན་མོངས་པར་བྱེད། རྣམ་བྱང་བྱེད་ཅེས། མངོན་ཞེན་སྤངས་
12-13-23a
པས་བདག་མེད་ལ་འཇུག་གོ། ལྡན་པ་གང་ཞེ་ན། མཚན་ཉིད་ཀྱིས། དགེ་སོགས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འཕེལ་འགྲིབ་སྙེད་ཐོབ་ལྡན་པ་གདབ་པ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དབྱེ་བ་ནི། ས་བོན་དང་ལྡན་པ། དབང་དང་ལྡན་པ།ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པའོ། །ས་བོན་ནི། འདོད་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ། འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་རྣམས་དང་། གཟུགས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་རྣམས་དང་། སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱི་དགེ་བའི། ས་བོན་དང་ལྡན་པས་ལྡན་ནོ། །གཟུགས་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ། འདོད་ཉོན་དང་མི་ལྡན། ས་བོན་དང་ལྡན། གཟུགས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་ཀུན་དང་སྐྱེས་དགེའི་ས་བོན་དང་ལྡན། གཟུགས་མེད་དུ་སྐྱེས་པ། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་དང་མི་ལྡན། ས་བོན་དང་ལྡན། གཟུགས་མེད་པའི་ཉོན་མོངས་རང་སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱི་དགེ་བའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པས་ལྡན་པའོ། །འཇིག་རྟེན་ཆགས་བྲལ་གྱིས་དེའི་ཉོན་མོངས་དང་མི་ལྡན་ལ་ས་བོན་ནམ་བག་ཉལ་མ་བཅོམ་པས་མི་ལྡན་པའང་མིན་ནོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་གཉེན་པོ་ཆགས་བྲལ་ཐོབ་པས་ནི། གང་སྒོམ་སྤང་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་སྤང་བ་དེའི་ས་བོན་མི་ལྡན། གང་གི་གཉེན་པོ་མ་བྱུང་བ་དེ་ལྡན་ནོ། །དབང་དང་ལྡན་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ཐོས་སོགས་ཀྱི་ས་བོན་ཡོད་ཀྱང་གོམས་པར་མ་བྱས་པས། ས་བོན་མ་བརྟས་པས་མངོན་དུ་བྱེད་མི་ནུས་པ་དང་། འདས་པའི་བསམ་གཏན་རྣམ་ཐར། ཏིང་འཛིན་སྙོམས་འཇུག་སོགས་དང་། ལུང་མ་བསྟན་ལས། ཁ་ཅིག་ནི། བཟོ་གནས་དང་སྤྲུལ་སེམས་
12-13-23b
སོགས། དབང་དང་ལྡན་པས་ལྡན་པའོ། །ཀུན་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པ་ནི། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལས། དགེ་མི་དགེ། ལུང་བསྟན་མ་བསྟན་ལ་ཡང་རུང་། ཆོས་གང་དང་གང་མངོན་གྱུར་དེ་ཉིད། ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པས་ལྡན་པའོ། །དགེ་རྩ་ཆད་པ་ནི། དགེ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་ལྡན་པས་ལྡན་པ་དང་། དགེ་རྩ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །ཀུན་ཉོན་དང་གཏན་དུ་ལྡན་པའི་མྱ་ངན་མི་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན། འདོད་སྲིད་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་པར་བལྟ་སྟེ། དེ་དག་ལ་ཐར་བའི་རྒྱུ་མེད་ཕྱིར་ཐར་བའི་རྒྱུ་དང་གཏན་མི་ལྡན་པའོ། །ལྡན་པ་ལ་མཁས་པས། ཕན་ཡོན་ནི། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འཕེལ་འགྲིབ་ཤེས་ནས། འཇིག་རྟེན་པའི་ཕུན་ཚོགས་དང་། རྒུད་པ་གང་ལ་ཡང་གཅིག་ཏུ་ངེས་པར་འདུ་ཤེས་པས་ཆགས་སྡང་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །མཚན་ཉིད་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་སྟེ་དང་པོའོ། །རྣམ་པར་ངེས་པ་གང་ཞེ་ན། བདེན་པ་རྣམ་པར་ངེས་པ། ཆོས་རྣམས་པར་ངེས་པ། འཐོབ་པ་རྣམ་པར་ངེས་པ། འབེལ་བའི་ཡང་དག་པའི་གཏམ་རྣམ་པར་ངེས་པའོ། །དང་པོ། བདེན་པ་བཞིའོ།

直译
苦、非苦非乐位时也相应。
持续不断相应：身有心时。
断续相应：被无心定间断的。
向外观相应：大部分是欲界心心所，除闻等外。
向内观等持地的相应：除其中一些外。
先前已杂相应：凡夫的心心所，以及有学无学也是一个。指为一体的世间善、不善和无记，随其所应。
未混杂相应：出世间的心心所的第一刹那，其下的第二刹那，及后得的。
通达相应者了知心与受等、烦恼清净法的相应不相应，由此断除"我感受、我想象、我思考、我忆念、我烦恼、我清净"的执著，而趣入无我。
相应是什么？特征是：善等诸法的增减获得相应安立，如前所述。
分类是：种子相应、自在相应、生起相应。
种子：生于欲界者，与欲界烦恼、色无色烦恼、生得善的种子相应。生于色界者，不与欲烦恼相应，与种子相应，与色无色一切烦恼和生得善种子相应。生于无色者，不与欲色烦恼相应，与种子相应，与无色烦恼及生得善种子相应。
世间离贪者与彼烦恼不相应，但因种子或随眠未断故也非不相应。获得三界对治离贪者，已断修断大中小三者的种子不相应，未生起对治者则相应。
自在相应：世间加行善闻等虽有种子，但因未修习，种子未稳固，不能显现，以及出世间禅定解脱、三摩地三摩钵底等，以及从无记中，有些如工巧和变化心等，由自在相应故相应。
生起相应：从蕴界处中，无论善、不善、有记无记，任何法现行，即以生起相应而相应。
断善根者，与善法种子相应而相应，也称不与善根相应。
常与烦恼相应的不入涅槃法性者，是欲有者，应视为[他们]无解脱因故永不与解脱因相应。
通达相应的益处是：了知诸法的增减后，对世间兴盛和衰败都不执一，断除贪嗔。
此为摄相归类第一。
决定是什么？谛的决定、法的决定、获得的决定、相关正谈的决定。
第一，四谛。


 །སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ་ནི། གང་སྐྱེ་བ་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། གང་དུ་སྐྱེས་བའི་གནས་ཀྱིས་ཀྱང་། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གཉིས་ཀ་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་སྐྱེ་བ་དང་དམྱལ་བ་སོགས། ཁམས་གསུམ་མིང་ཡོད། གནས་མང་པོ་བཤད་དེ། གོ་སླ་བྲི་རྒྱུ་མེད། སྡུག་བདེན་གྱི་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། གང་
12-13-24a
མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་བདག་གི་དུས་རྟག་ཏུ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་འདུ་བྱེད་སྐྱེས་པ་དང་། འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་གཞན་གཞན་དུ་དང་། འབྲལ་བའི་མཚན་ཉིད་སྐད་ཅིག་ལ་མི་གནས་པ་དང་། ཉེ་བའི་མཚན་ཉིད་མི་རྟག་པས་ནོན་པ་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མི་རྟག་པ་ཉིད་འབྱུང་བ་རྒྱུས་འབྲེལ་བ་དང་། སྐད་ཅིག་གི་མཚན་ཉིད། སྐད་ཅིག་ལས་མི་གནས་པ་དང་། རྒྱུན་གྱི་མཚན་ཉིད་ཐོག་མེད་ནས་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་དང་། ནད་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ན་རྒ་འཆི་སོགས་དང་། སེམས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཆགས་ཆགས་བྲལ་གཡེང་བ་དང་མཉམ་བཞག་བདེ་སྡུག་སོགས་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་ཚོགས་རྒུད་པའི་མཚན་ཉིད་འབྱོར་མཐའ་དང་། སྣོད་མེ་ཆུ་རླུང་གིས་འཇིག་པ་དང་གང་འཆགས་པའི་བསྐལ་བཤད་མཚན་ཉིད་དོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཚེ་དང་ལས་དང་། བསོད་ནམས་ཟད་པས་མཐོ་རིས་སོགས་ནས་འཆི་འཕོའོ། །ཚེ་ཟད་པ་ནི་འཆི་བའི་དུས་ལ་བབ་པའོ། །བསོད་ནམས་ཟད་པ་དུས་མིན་འཆི་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་སྙོམས་འཇུག་གི་རོ་མྱོང་བས་བསོད་ནམས་ཟད་དེ་དུས་ལ་མ་བབ་ཀྱང་འཆིའོ། །ལས་ཟད་པ་ནི། དེར་སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་དང་། སྔོན་གྱི་ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པ་དེ་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན། མི་རྟག་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་གཉིས་ཀྱི་ཆར་གཏོགས་པ་ཡིན་ལ། སྐྱེ་བའི་ཆར་
12-13-24b
གཏོགས་པའི་མི་རྟག་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འཇིག་ཆར་གཏོགས་པའི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་སོ། །གཉིས་ཀའི་ཆར་གཏོགས་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདུ་བྱེད་མི་རྟག་པ་དང་འགྱུར་བ་ལ་དགོངས་ནས་གང་ཅི་ཚོར་ཡང་རུང་འདི་ནི་འདིར་སྡུག་བསྔལ་དུ་གསུངས་སོ། །སྐྱེ་འཇིག་དང་འབྲེལ་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སྐྱེ་སོགས་སྡུག་བསྔལ་བརྒྱད་མངོན་པར་དེ་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱའོ། །སྡུག་བསྔལ་བརྒྱད་ཡིན་ཡང་གསུམ་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དུ་བསྡུས་ན་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། གང་ལ་གང་མེད་པ་དེ་ནི་དེས་སྟོང་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་བ་སྟེ། འདི་ལ་ལྷག་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། འདིར་ཡོད་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཤེས་པ་འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །གང་ན་ཅི་ཞིག་མེད་ཅེ་ན། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ། རྟག་པ་དང་བརྟན་པ་དང་ཐེར་ཟུག་པ་དང་། མི་འགྱུར་པའི་ཆོས་ཅན་དང་བདག་དང་བདག་གི་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་དེ་དག་དེས་སྟོང་ངོ་། །དེ་ལ་ལྷག་མ་ཡོད་པ་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། གང་བདག་མེད་པ་དེ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་བདག་ནི་མེད་ཀྱི་བདག་མེད་པ་ཡོད་པར་སྟོང་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །འདི་ལ་དགོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ཡོད་པ་ཡང་ཡོད་པར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །མེད་པ་ཡང་མེད་པར་ཡང་དག་པ་ཇི་བཞིན་
12-13-25a
རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་གྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །དང་པོ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཉེ་བར་བཟུང་བར་བལྟའོ། །གཉིས་པ་གཞན་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གསུམ་པ་ཡོངས་གྲུབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཉེ་བར་བཟུང་བར་བལྟའོ།

直译
苦谛是：能生[之因]为有情世间，所生之处也是器世间，二者都应了知为苦谛。有情生和地狱等，三界名称，多处已说，易懂不必书写。苦谛的无常特征是：[其]无的特征，蕴界处上我恒时不存在；坏灭的特征，诸行已生；变化的特征，[变为]种种不同；离散的特征，刹那不住；逼近的特征，被无常所迫；法性的特征，无常性由因缘而生；刹那的特征，不住于刹那；相续的特征，从无始以来相续不断；病等的特征，生老死等；种种心行生起的特征，贪离贪、散乱与等持、乐苦等；受用圆满衰败的特征，极盛极衰；器[世间]为火水风所毁及成劫所说的特征。
诸有情因寿命、业和福德尽故，从天界等处死亡转生。寿尽是到达死亡时刻。福德尽是非时死亡，如此，由耽著禅定之味使福德耗尽，虽未到时也会死亡。业尽是：生彼后所受[业]和前世数次于他[生]所受之业全部耗尽。
为何说无常即是苦？无常属于生灭二分，依靠属生分的无常，了知苦的苦性；依靠属灭分的无常，了知变异苦；依靠二分，了知行苦。考虑到诸行无常和变异，故说"任何所受皆是苦"。与生灭相关的诸行有生等八苦显现，因此称为苦。八苦若摄入变异苦则成为六[苦]。
空性的特征是：于某处某物不存在，即彻见彼为彼所空；于此余下的是什么，则如实了知"此处有此"，这是入空性的正见，无有颠倒。何处无何物？蕴界处中无常、坚、恒常、不变法性以及无我我所。如是彼等为彼所空。此中余有何物？即无我性。如是应了知空性为：我不存在而无我存在。世尊考虑此义而说："有也如实了知为有，无也如实了知为无。"
又，空性有三种：自性空性、非有空性和自然空性。第一应视为遍计所执自性所执取。第二是依他起自性，第三是圆成实自性所执取。
;


 །བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་ཏུ་བཏགས་པའི་མཚན་ཉིད་དེས། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་བདག་གི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བའོ། །ཕུང་སོགས་རྣམས་ནི་བདག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བདག་མེད་པའོ། །འདི་ལ་དགོངས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ང་ཡི་བ་མེད་དོ། །འདི་ནི་ང་མ་ཡིན་པའོ། །འདི་ནི་ངའི་བདག་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་འདི་བཞིན་ནོ། །ཞེས་ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་འདིའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། ཕྱིའི་དངོས་པོ་འདི་ནི་བདག་གི་མ་ཡིན་ནོ། །ནང་གི་ངོ་བོ་འདི་ནི་ང་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་ངའི་བདག་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་དགོངས་ནས་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་ཕྱིའི་དངོས་པོ་ལ་བདག་གི་བའི་རྣམ་པ་དང་། རང་ལ་ནི་བདག་དང་བདག་གི་བའི་རྣམ་པ་བཀག་གོ། སྐད་ཅིག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་
12-13-25b
དེའི་ཡུལ་གཟུགས་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མར་བལྟ་སྟེ། སེམས་ཀྱིས་ལུས་ཟིན་པ་དང་། སེམས་དང་བཅས་པས་ལུས་གྲུབ་བདེ་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ན་ལུས་རུལ་པ་དང་། ཆགས་སོགས་བདེ་སོགས་ཀྱིས་སེམས་འགྱུར་ན་ལུས་དེ་འགྱུར་བ་དང་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ནི་སེམས་ཀྱི་གནས་ཡིན་པ་དང་། ནང་དང་ཕྱིའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་བྱུང་བ་དང་། སེམས་ཀྱི་མཐུ་ཐོབ་པའི་མོས་པ་བཞིན་སེམས་ཀྱིས་གཟུགས་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་སེམས་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པ་བཞིན་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ལུས་དང་གཟུགས་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མར་གྲུབ་བོ། །ཡང་གཟུགས་གང་ཡང་མཐར་འགྱུར་བར་དམིགས་པ་དང་། དང་པོ་སྐྱེས་ནས་ཀྱང་རྐྱེན་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པར་རང་གི་ངང་གིས་རྣམ་པར་འཇིག་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་དུ་བལྟའོ། །གཟུགས་གང་ཡིན་པ་ཅི་ཡང་རུང་སྟེ། དེ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་རྒྱུར་བྱས་པའོ། །ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ཅི་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་ཤེ་ན། དེ་ལྟར་སྲེད་པའམ་ཡོད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ལ་བརྟེན་པའི་དངོས་པོའི་དོན་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་དོན་ཏེ། རྒྱུ་གཟུགས་འདུས་པ་གང་ལས་འབྱུང་བ་གང་དམིགས་པ་དེ་ནི་དེ་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འབྱུང་བ་གཅིག་ལས་གྱུར་བའི་འདུས་པས་རྡོག་སྐམ་པོ་ལྟ་བུ་ཡང་ཡོད། གཉིས་ལས་གྱུར་བ་སྔ་མ་དེ་ཉིད་གཤེར་བ་ལྟ་བུ་ཡོད་པ་ནས། འབྱུང་བ་གསུམ་ལས་དེ་ཉིད་དྲོ་བ། བཞི་ནི་ས་རྡོག་དེ་དྲོ་གཤེར་འདྲིལ་ཞིང་འགྲོ་བ་ལྟ་བུ་ཐམས་ཅད་ལས་གྱུར་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ལ་ཡང་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་གང་འདུས་པ་གང་ལ་དམིགས་པ་དེ་ནི་དེ་ན་ཡོད་
12-13-26a
པའོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། །གཅིག་པ་འོད་ལྟ་བུ། གཉིས་ལྡན་སྒྲ་དྲི་བཅས་པའི་རླུང་། གསུམ་དུ་བ་ལྟ་བུ་རེག་བྱ་ཡང་བ་བཅས་སོ། །ཡང་གཟུགས་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་ཡོད་པའོ། །བཞི་པ་བུ་རམ་གོང་བུ་ལྟ་བུ། དེ་ཉིད་སྒྲ་བཅས་ན་ལྔ་ལྡན་ནོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་ནི། གཟུགས་འདུས་པའོ། །ཞེས་གང་བརྗོད་པ་དེ་ལ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བློས་བཞག་པ་ཙམ་ལས་རང་གི་རྫས་ཀྱི་ལུས་མེད་པར་ངོ་བོ་མེད་ཅེས་རིག་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བློས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་ཅི་ཙམ་དབྱེ་ནུས་པ་ལ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་བཞག་སྟེ་བཤིག་ན་མུར་ཐུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་མེད་ན་དེ་བཞག་པ་ལ་དོན་ཅི་ཡོད་སྙམ་ན། དེ་དངོས་པོ་ལ་མི་གནས་པའང་ཡིན་ཏེ། ཆ་དེ་ལྟར་དབྱེ་བ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ལྟར་ཆར་ཕྱེས་ནས། གཟུགས་ལ་རིལ་པོའི་འདུ་ཤེས་རྣམ་པར་གཞིག་པ་དང་། གཟུགས་ལ་རྫས་སུ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པར་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།

直译
无我的特征是：我论者们所假立为我的特征，蕴界处与我的特征相离。蕴等以我的特征而无我。考虑此义，佛陀说"一切法无我"。又说："此等一切无我所，此非我，此非我之我，此应以正慧如实观察。"此义何指？"外物非我所，内体非我，此非我之我"，考虑此义而如是说。如此，否定了外物上我所的行相，和自身上我与我所的行相。
所说"刹那的特征即是无常性"是何意？如心心所是刹那性，其境色也应视为刹那性，因为：心执持身体，有心使身体构成非一性，身体腐坏，贪等乐等使心变时身也变化，具根身是心的住处，一切内外色皆由心力生起，心得威力后，随心所想心对色自在，所以心是刹那性，与之相关的身和色也成为刹那性。
又，任何色最终都被观察为变化，且初生后也不待其他缘而自性坏灭，因此色也应视为刹那性。
"任何色无论何种，皆是四大种及四大种所造"之所说考虑何义？考虑依止或存在而说。一分所依之事义是"所造"义，凡从何因色聚集所生，被观察者，应说"彼处有此"。从一大种所成的聚集如干土块也有，从二[大种]所成如前者湿润，从三[大种]如前者温热，从四[大种]如土块温润凝聚而动，有从一切[大种]所成者。
对所造色也应了知，"凡所造色被观察于何聚集，彼即存在于彼"。具一者如光，具二者如有声香的风，具三者如烟具轻触。又有色味触。具四者如糖块，若有声则具五。
所说"微尘积聚是色聚"，应了知微尘仅是意识安立，无自体实体故无自性。为何以意识分析，尽可能分解为微尘？因为分解无尽故。若无体，安立它有何义？虽不存在于事物上，但因不成立如是分解，以及如是分解后，摧毁对色的整体想，及为了趣入色无实体性成就故。


 །ཡང་སྡུག་བསྔལ་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་ལ་མ་བསྲབས་པ། འདོད་པ་ན་ཡོད་པ་དགེ་རྩ་མ་བསགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དང་། བསྲབས་པ་དེ་ཉིད་ཐར་བའི་ཆ་མཐུན་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་དང་། བསྲབས་པ་ཡང་ཡིན་ལ་མ་བསྲབས་པ་ཡང་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆགས་བྲལ་ཉིད་དུ་བྱ་ཕྱིར་དགེ་རྩ་བསགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །བར་མ་མ་བསྲབས་པ་ཡང་ཡོད་གཟུགས་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་ཐར་པའི་ཆ་མཐུན་སྤངས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །བསྲབས་ལ་མ་བསྲབས་པ་ཡང་ཡོད་གཟུགས་མེད་དུ་སྐྱེས་པ་ཐར་ཆ་སྤངས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ཆེས་བསྲབས་ལ་
12-13-26b
བསྲབས་པ་ཡང་ཡོད་གང་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ཤིན་ཏུ་ཆེས་བསྲབས་ལ་བསྲབས་པ་ཡང་ཡོད་མི་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྲོག་གི་དབང་པོའི་རྐྱེན་གྱི་མིང་གཟུགས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་མ་ཡིན་ལ་སྡུག་བསྔལ་དུ་བྱང་སེམས་དབང་དམ་པའི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་བསམས་བཞིན་སྲིད་པར་སྐྱེ་བ་སྣང་ཞིང་བསྲབས་པ་ཆེན་པོར་ཉེ་བར་གནས་པ། རང་གི་དགེ་བའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པའམ་གཞན་གྱིས་བསྒྲུབ་པས་ཀྱང་རུང་སྟེ་ཡང་ཡོད་དོ། །ཞེས་དེ་དག་གི་དོན་རིམ་བཤད་མཆན་བཞིན་ནོ། །འཆི་བ་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ་འཆི་བ་གསུམ་སྟེ། དགེ་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་གསལ་བ་ཡོད་པ། རང་ངམ་གཞན་སྟོབས་ཀྱིས་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་གསལ་བ་ཡོད་པ། དེ་གཉིས་འདུ་བྱེད་མི་ནུས་པ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་ཡོད་པའོ། །གང་ལྟར་ཀྱང་མཐར་རྒྱུ་བ་གསལ་བ་འགགས་ནས་ལུང་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱིས་འཆི་ཞེས་པས་སྡེ་སྐོར་ལས་གསུངས། དགེ་བ་བྱེད་པའི་ལུས་ནི་ཐོག་མར་སྨད་གྲང་བར་འགྱུར། མི་དགེ་ཅན་སྟོང་ནས་གྲང་ངོ་། །མི་དགེ་བྱེད་པའི་བར་སྲིད་ནི། དཔེར་ན་ཕྱར་བ་ནག་པོའམ། མཚན་མོའི་མུན་ནག་ལྟ་བུའོ། །དགེ་བྱེད། སྣམ་བུ་དཀར་པོའམ། ཟླ་འོད་བཅས་པའི་མཚན་མོར་སྣང་བ་ལྟ་བུའོ། །བར་སྲིད་ནི་འདོད་གཟུགས་སུ་སྐྱེ་བ་ནའོ། །གཟུགས་མེད་ནས་འཆི་འཕོ་བ་ནའོ། །དེ་ནི་ཡིད་ལས་རྫུས་སྐྱེས་བྱུང་བ་དང་། དྲི་ཟ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ་དྲི་དང་མཐུན་པར་སྐྱེ་གནས་སུ་འགྲོ་བའི་དྲི་ཟ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཐོགས་ན་ཞག་བདུན་གནས་ཏེ། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་རྙེད་ན་དེ་ཚུན་ཆད་ཀྱི་འཆིའོ། །མ་རྙེད་
12-13-27a
ན་ཞག་བདུན་གྱི་འོག་ཏུ་ཡང་ཤི་ནས་བར་སྲིད་འགྲུབ་བོ། །དེ་ལྟར་ལན་བདུན་བར་དུ་བྱས་ནས་དེ་བས་རིང་པོར་བར་སྲིད་ལ་མི་གནས་སོ། །ཅི་སྟེ་ན་ལྡོག་གོ་ཞེས་པ་གནས་སྐབས་དེ་ན་གཞན་དུ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་སྟོབས་ལྡན་མངོན་དུ་གྱུར་ན་དེར་སྐྱེ་བས་སྔ་མའི་བར་སྲིད་གྲུབ་པའི་གནས་དེ་ལས་ལྡོག་སྲིད་དེ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཐོབ་པའི་དགེ་སློང་དགྲ་བཅོམ་པའོ། །སྙམ་དུ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ལྡན་པ་དེ། བར་སྲིད་གྲུབ་པ་ན། ཐར་བ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པའི་ལོག་ལྟ་རྙེད་ནས་དམྱལ་བའི་བར་སྲིད་འགྲུབ་པ་བཞིན་ནོ། །ཇི་སྟེ་ན་ལྡོག་གོ། དེ་ན་གནས་ཡང་སྔོན་གྱི་འཕེན་པའི་དབང་གིས་དགེ་སོགས་ལས་སོག་གོ། སྔོན་དགེ་མི་དགེ་ལྷན་ཅིག་སྤྱད་པའི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་རྨི་ལམ་ནང་ལྟར་མཐོང་ངོ་། །གང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེའི་བྱང་སྔ་ལོགས་ཀྱི་སྲིད་པའི་གཟུགས་སོ། །གནས་དག་དུའང་འགྲོ་བ་ལ་ཐགས་ཐོགས་མེད་དོ། །རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པ་བཞིན་དུ་མྱུར་དུ་འགྲོ་ཞིང་། གང་དུ་སྐྱེ་བའི་གནས་སུ་ཐོགས་སོ། །བར་སྲིད་འགགས་མ་ཐག་སྐྱེ་སྲིད་གྲུབ་པ་སྲང་མདའི་མཐོ་དམན་གྱི་ཚུལ་དུ་འཆི་འཕོ་ཞིང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་རོ། །བར་དོའི་སྲིད་པ་ན་གནས་པ་དེ་སྐྱེ་བའི་གནས་ལ་འདོད་ཆགས་བསྐྱེད་དེ། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཉོན་མོངས་སྡང་དང་ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་འགག་ཅིང་ནུར་ནུར་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཀུན་གཞིའོ།

直译
又，此苦极为广大而未削弱，是欲界中未积善根者之[苦]；已削弱[之苦]，是已生解脱分者之[苦]；亦削弱亦未削弱，是为成就世间离贪而积集善根者之[苦]。
中等未削弱者也有，是生于色界已舍解脱分者之[苦]。削弱而未削弱者也有，是生于无色界已舍解脱分者之[苦]。更加削弱而已削弱者也有，是诸有学者之[苦]。极为更削弱而已削弱者也有，是诸无学者命根缘起的名色。
非苦而显为苦者，是已得自在波罗蜜多的菩萨们故意示现投生，安住于极大削弱[之苦]，由自己善力所生或由他人成办而示现，也有[此种苦]。此等义如次解释注释。
所说"死亡是苦"，死有三种：有明显善心流转的，有自力或他力使不善心明显流转的，以及无力造作此二者而有无记心的。无论如何，最后明显的[心]流转灭后，以无记心而死，如部派所说。行善者的身体最初下肢变冷；不善者从头部开始变冷。
作不善者的中有，犹如黑色毛毯或黑夜的黑暗；行善者[的中有]，如白毛毯或月光照耀的夜晚。中有是在欲界色界投生时[有]，从无色界死亡转生时[有]。它是从意生起的化生，也称为寻香，因为依香而往生处，故食香。若遭障碍则住七日，若得生缘则于此前死亡。若未得[生缘]，七日后死亡，复成中有。如是至七次后，不再长时住于中有。
"若何而返"是说，此时若其他有力生缘显现，则可能生于彼处，故从先前中有所成之处返回，如已得第四禅的阿罗汉比丘自认为[已证阿罗汉]，具增上慢，成中有时，起诽谤解脱的邪见而成地狱中有一样。
"何种而返"，彼时住于[某处]也因先前愿力而转为善等业。过去同时行善不善的同等福分有情，也如在梦中般见[彼]。[中有]是将要投生之处北方的有之色身。去任何处都无障碍。如同具神通般迅速前行，被困于投生之处。中有灭已即刻成就生有，如秤杆高低之势，死亡转生结生。
住于中有之者对生处生起贪欲，其他烦恼如嗔恨、骄慢等则成为助缘。具贪欲的中有灭去，出现具有识的羯罗蓝（受精卵），此即异熟阿赖耶。


 །དེའི་འོག་ཏུ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན། སྐྱེ་
12-13-27b
གནས་བཞི་པོ། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། བརྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བར་དབང་པོ་རྣམས་མངོན་པར་འགྲུབ་བོ། །ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་བྱུང་བའི་ལས་སོ་ཟག་བཅས་ཀྱིའོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སྲེད་པ་ཉིད་ཀུན་འབྱུང་དུ་ཇི་ལྟར་བསྟན་ཞེ་ན། གཙོ་བོར་བསྟན་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྲེད་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་གཙོ་བོར་བསྟན་ནོ། །ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་ཅི་ཞེ་ན། ཐོབ་མ་ཐོབ་ཀྱི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་ཐོབ་པ་སྲེད་པ་ཐོབ་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གསུམ་དང་ཚོར་གསུམ་གྱི་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་དང་། དེ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཐོབ་པ་ལ་འབྲལ་བར་སྲེད་ཅིང་། མ་ཐོབ་པ་ལ་མི་འཕྲད་པར་སྲེད། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལམ། ཚོར་བདེ་ལ། ཐོབ་པ་མི་འབྲལ་བར་སྲེད། མ་ཐོབ་པ་འཕྲད་པར་སྲེད། འདུ་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལ། གཏི་མུག་གི་སྲེད་པ་སྟེ། དེ་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་ངན་ལེན་དང་། ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཀྱིས་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྱད་པར་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་ནི། འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་སྟེ། དེ་ལ་བདག་ཏུ་རྨོངས་པའི་སྒོ་ནས་སྲེད་པ་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དུས་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ། འདས་པ་ལ་བལྟས་པའི་རྣམ་པས་རྗེས་སུ་འགྲོ། ད་ལྟ་བ་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པས་རྗེས་སུ་འགྲོ། མ་འོངས་པ་ལ་མངོན་པར་
12-13-28a
དགའ་བའི་རྣམ་པས་རྗེས་སུ་འགྲོའོ། །འདོད་གཟུགས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་དང་། ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ། འདོད་པ་དང་སྲིད་པ་གཟུགས་གཟུགས་མེད་ཚོལ་བས་ཁམས་གསུམ་དུ་སྡུག་བསྔལ་བར་བྱེད་ཅིང་། ལོག་པའི་ཚངས་སྤྱོད་ཚོལ་བས་འཁོར་བ་ལས་མི་ཐར་བར་དེར་འཁོར་རོ། །འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པའི་སྲེད་པ་ནི་རྟག་ཆད་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའོ། །ཉོན་མོངས་གང་ཞེ་ན། གྲངས་དང་། མཚན་ཉིད་དང་། འབྱུང་བ་དང་། དམིགས་པ་དང་། མཚུངས་པ་ལྡན་པ་དང་། རྣམ་གྲངས་དང་། ལོག་པར་ཞུགས་པ་དང་། ཁམས་དང་། རིས་དང་། སྤོང་བས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པར་བལྟའོ། །གྲངས་ནི་དྲུག་གམ་བཅུའོ། །མཚན་ཉིད་ནི། རབ་ཏུ་མ་ཞི་པའོ། །དེ་ཡང་དྲུག་སྟེ། རྣམ་པར་གཡེང་བས་རབ་ཏུ་མ་ཞི་བ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་དང་། རྒོད་པས་དང་། རྨུགས་པས་དང་། བག་མེད་པས་དང་། འཛེམ་པ་མེད་པས་མ་ཞི་བའོ། །འབྱུང་བ་ནི། བག་ཉལ་མ་སྤངས་པ་སོགས་གསུམ་མོ། །ཉོན་མོངས་པའི་གཞི་ཡང་དམིགས་པ་ཡིན། ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དམིགས་སོ། །མ་རིག་ལྟ་བ་ཐེ་ཚོམ་གསུམ་གྱིས་གོང་མར་དམིགས། དེ་མིན་གཞན་གྱིས་མི་དམིགས། གོང་མའི་ཉོན་མོངས་པས་འོག་མར་མི་དམིགས། འགོག་ལམ་དམིགས་པ་ནི། དེས་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ཙམ་སྟེ། དངོས་སུ་དེ་དག་ལ་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞི་མེད་པ་ལ་
12-13-28b
དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི། ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ནི། གཞི་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་སོ། །ཉོན་མོངས་བཅུ་ཆར་ཡང་། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། དེ་གཉིས་ཀྱང་དེ་དག་གི་གཞིའི་གནས་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་གཞིའི་གནས་ཀྱི་ལོག་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །མཚུངས་ལྡན་ནི་མཁས་འཇུག་བསྡུར། ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་གྲངས་ནི། ཀུན་སྦྱོར་ནས། ནགས་སྦྱོར་བར། མཁས་འཇུག་བསྡུར་རོ། །ལས་གང་ཞེ་ན། སེམས་པའི་ལས་དང་། བསམ་པའི་ལས་གཉིས་སུ་མདོར་བསྡུས་པའོ།

直译
此后，如缘起所说，四生处：卵生、胎生、湿生和化生，诸根得以显现成就。
集谛是什么？烦恼和因烦恼而生的有漏业。
若是如此，佛陀为何说爱为集谛？为主要说示：世尊说爱为主要，因为它普遍存在。
何为普遍？遍行于一切已得未得境界事物：对已得的爱，对已得的欢喜；遍行于三苦三受的一切状态：对已得苦苦欲求分离，对未得苦不欲相遇；对变异苦或乐受，已得不欲分离，未得欲求相遇；对行苦和舍受状态，有愚痴之爱，因为它与烦恼的习气和舍受相关。特别是阿赖耶识，即行苦状态，应知从我痴而生爱。
遍行于一切三时：以忆念过去而随行，以更加贪著现在而随行，以欢喜未来而随行。
遍行于欲界、色界、无色界一切界及一切受：追求欲和有、追求色无色，使三界成苦；追求错误的梵行，不能从轮回中解脱而轮转其中。生爱和灭爱具常断行相，故遍行一切行相。
烦恼是什么？应从数量、特征、生起、所缘、相应、异名、错入、界、类、断除来观察。
数量是六或十。特征是极不寂静。它有六种：由散乱极不寂静、由颠倒、由掉举、由昏沉、由放逸、由无惭无寂静。
生起是未断随眠等三种。烦恼的基础也是所缘，一切烦恼亦缘一切烦恼。无明、见、疑三者缘上[地]，其余不缘。上[地]烦恼不缘下[地]。缘灭道者，仅是彼等遍计而已，非实际缘彼等。
缘无基的烦恼与见相应。其余则缘有基。十种烦恼皆是苦和集因，而彼二也是彼等的基础处。因此称为因与基处的颠倒分别。
相应[部分]应与《贤者入门》对照。烦恼的异名，从"遍结"到"林结"，应与《贤者入门》对照。
业是什么？略摄为思业和思已业二种。


 །ཡང་ལྔ་སྟེ། དམིགས་པའི་ལས་མིག་སོགས་གཟུགས་སོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། བྱེད་པའི་ལས་ས་སོགས་ཀྱིས་རྟེན་པར་བྱེད་པའམ་གཟུགས་ནི་གཟུགས་སུ་ཡོད་པ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་དང་། བསམ་པ་སྔོན་འགྲོ་བ་ལུས་ངག་གི་རྩོལ་བའི་ལས་དང་། མགར་བས་གསེར་ལ་རྒྱན་སོགས་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་བསྒྱུར་བའི་ལས་དང་། ལམ་ལས་མྱང་འདས་ལྟ་བུ་འཐོབ་པའི་ལས་སོ། །སྐབས་འདིར་རྩོལ་བའི་ལས་སུ་འདོད་དོ། །སེམས་པའི་ལས་ནི། སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཏེ། བསོད་ནམས། བསོད་མིན། མི་གཡོ་བའོ། །བསམ་པའི་ལས། ལུས་ཀྱི་ལས་དང་། ངག་གི་ལས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ལས། དགེ་མི་དགེའོ། །མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་སྟེ་སོགས་བསྡུར། སེམས་པ་ལས་གྱུར་པའི་ལས་གང་ཞེ་ན། གཞན་གྱིས་མི་འདོད་བཞིན་འདི་གྱིས་ཞེས་བསྒོ་བ་སེམས་པ་ལས་གྱུར་པ་མི་དགེ་སྤྱོད་ལྟ་བུ་དང་། གཞན་གྱི་གསོལ་བ་
12-13-29a
བཏབ་པ་མི་འདོད་བཞིན་འདི་བྱས་ན་ལེགས་ཞེས་འཛིན་དུ་བཅུག་ནས་སེམས་པ་ལས་གྱུར་པ་དང་། སྐྱོན་ཡོན་མི་ཤེས་པའི་མངོན་ཞེན་མེད་པར་སེམས་པས་རང་དགར་ལས་གྱུར་པ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་སེམས་པ་མངོན་ཞེན་དྲག་པོས་མི་དགེ་སྤྱོད་པ་ལས་གྱུར་པ་དང་། ཆོས་འདོད་ཀྱང་ཕྱི་མར་ཡིད་འོང་གི་ཆེད་མི་དགེ་བ་སྤྱོད་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་སེམས་པ་ལས་གྱུར་བའོ། །དང་པོ་གསུམ་རྣམ་སྨིན་ངེས་པར་མྱོང་བའི་ངེས་པ་མེད་པས་བྱས་ཀྱང་མ་བསགས་པ་དང་། རྩ་བར་མངོན་ཞེན་དང་། ཕྱིན་ལོག་གི་སེམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལས་བྱས་ཤིང་བསགས་པའི་རྣམ་སྨིན་ནི། མྱོང་བར་མི་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ལས་བྱེད་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའོ། །བསགས་པ་ནི་བག་ཆགས་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ས་བོན་གསོས་འཕེལ་བའོ། །མྱོང་བར་ངེས་པའི་ལས་ནི། སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་རྒྱུས་འཕངས་ནས་ལས་བྱེད་པར་ངེས་ཤིང་རྣམ་སྨིན་མྱོང་བར་ངེས་པ། མཐོང་ཆོས་ལན་གྲངས་སོགས། དུས་ངེས་པའོ། །མི་དགེ་བཅུའི་རྣམ་སྨིན་ངན་སོང་གསུམ་སོགས། བསྡུར། དགེ་བཅུའི་འབྲས་བུ་དེ་བཞིན་བསྡུར། འཕེན་པ་རྣམ་སྨིན་འཕེན་པ། རྫོགས་བྱེད་ནི། སྐྱེས་པ་ན། འདོད་མི་འདོད་མྱོང་བའོ། །ལས་མང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཇི་ལྟར་རིམ་གྱིས་སྨིན་ཞེ་ན། གང་ཤིན་ཏུ་ལྕི་བ་སྔོན་ལ་སྨིན་པ་དང་། ཡང་འཆི་དུས་གང་མངོན་གྱུར་དང་། གང་གོམས་པའོ། །ཡང་ན་གང་ཐོག་མར་སྤྱད་པ་དེ་ཐོག་མར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ། །མ་རིག་
12-13-29b
པའི་རྐྱེན་བསོད་བསོད་མིན་མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ། །ཞེས་གསུངས་པ། རྨོངས་པ་ནི་གཉིས་ཏེ། འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་རྨོངས་པ་མི་དགེ་བསོད་མིན་གྱི་ལས་འདུ་བྱེད། དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ལ་རྨོངས་པས་བསོད་ནམས་དང་མི་གཡོ་བའི་ལས་འདུ་བྱེད་དོ། །ཡང་ལས་ཐུན་མོང་པ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ། ཐུན་མིན་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ། སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ནི། མི་དགེ་བ་བྱས་པའང་གཉེན་པོའི་སྟོབས་ཀྱིས་འབྲས་བུ་མི་མྱོང་བར་བྱེད་པས་ན་གཉེན་པོ་ལས་བྱུང་བའི་ལས་དང་། སེམས་པ་ལས་གྱུར་པའི་དགེ་བའི་ལས་ཐམས་ཅད་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་སྟེ། འདི་ལ་དགོངས་ནས། ཉན་ཐོས་སེམས་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པ་ཚད་མེད་པ་ལ། ཚད་དུ་བྱས་པའི་ལས་དེས་དེ་ཁྲིད་པར་མི་བྱེད། དེ་ལ་དེ་དག་གནས་པར་མི་བྱའོ། །དེས་དེ་བགྲང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་གསུངས། གཉེན་པོའི་མཐུ་ཆུང་བའི་མི་དགེ་བ་དང་། སེམས་པ་ལས་གྱུར་པའི་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ངེས་པ་དེ་མ་སྤངས་པ་དང་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པ་ནི་སྟོབས་ལྡན་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་འདིར་དགོངས་པའོ།

直译
又有五种：所缘业，如眼等见色等；作用业，如地等作为所依，或"色是有色"等特征；思为先导的身语努力业；如铁匠对金作装饰等的转变业；如从道获涅槃的获得业。此处是指努力业。
思业是：心的造作，意业，[分为]福、非福、不动。思已业：身业、语业、意业，善与不善。不善业道有十等，[参照比较]。
什么是思所生业？一是命令"虽他不愿，请做此事"的思所生，如行不善；二是他人请求而不情愿[接受]，强令执持"做此为好"的思所生；三是不知过患与功德，无执著，随心所欲的思所生；四是对不善根强烈执著的思，以强烈执著行不善的思所生；五是虽欲求法，为后世可意而行不善，颠倒思所生。
前三种无定受异熟之定，虽作但未积集；对根本执著和颠倒思所生业，已作已积，其异熟不可能不受。作业是行动。积集是在阿赖耶识中使异熟种子滋长。
定受业是：由先前业因推动而定作业并定受异熟，现法、次生等，时定。十不善的异熟是三恶趣等，[参照比较]。十善的果报同样[参照比较]。引业引异熟，满业是生时受可意不可意[果]。
具多业如何次第成熟？极重者先熟；又死时哪个现行；及哪个串习。或先作先熟。
所说"无明缘福非福不动行"，愚有二：对异熟果愚，造作不善非福业；对真实义愚，造作福德不动业。
又，共业分别器世间，不共[业]分别有情世间。具力[业]是：虽作不善，由对治力令不受果，故是对治所生业；一切思所生善业具力，考虑此义而说："声闻极善修心无量，以有量业不能牵引，不能住彼，不能计数。"
对治力小的不善，及思所生业定异熟未断未遍知，是具力，此处考虑此义。


 །ཡང་འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་མི་དགེ་བ་ཉོན་མོངས་མི་དགེ་མང་བས་དང་། སྔོན་ཡང་ཡང་གོམས་པར་བྱས་པ་དང་། དེའི་གནས་ལ་གནས་པ་ནར་སོན་པ་སྟེ་མངོན་ཞེན་དང་དད་པ་དྲག་པོས་བྱེད་པ། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་མི་འདའ་པའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལམ་མམ་གཉེན་པོ་བསྒྲུབ་ཏུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོབས་དང་ལྡན་པའོ། །ཕ་མ་སོགས་ཞིང་དང་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོར་སྨོན་ལམ་
12-13-30a
བཏབ་པ་སོགས་སེམས་ཀྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་ཀྱང་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ལས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་རྣམ་པ་དགུས་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ལས་སུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཡོན་ཏན་ལྡན་པ་སོགས་ཞིང་དང་། གྱ་ནོམས་མང་བ་དངོས་པོ་དང་། སྦྱིན་པ་བས་ཚུལ་ཁྲིམས་སྟོབས་ཆེ་བ་སོགས་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། བསོད་ནམས་བྱེད་པ་པོ་གཞི་པོ་ཆགས་བྲལ་ལྟ་བུ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དད་པ་དྲག་པོ་དང་། བསམ་པ་མྱང་འདས་སོགས་ལ་དང་། གྲོགས་དེ་ལ་གནས་པའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོས་ཟིན་པ་དང་། ལན་ཡང་ཡང་མང་དུ་བྱེད་པ་དང་། བདག་གིས་བྱས་གཞན་ལ་བྱེད་བཅུག་སོགས་སྐྱེ་བོ་མང་པོས། མཐུན་པར་བྱས་པས་ཀྱང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་སྟེ། འདི་དང་མི་མཐུན་པར་བཟློག་པ་སྟོབས་དང་མི་ལྡན་པའི་ལས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སུ་ཞིག་འདི་སྐད་དུ། སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་འདི་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་དང་ལྡན་པའི་ལས་བྱེད་ཅིང་སོག་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་དེ་དང་མཐུན་པའི་བདེ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་ན། ཉོན་མོངས་དྲག་པོ་དང་ལྡན་པ་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་སྡུག་བསྔལ་དང་བཅས་ཏེ་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བ་དེའི་རྣམ་སྨིན་ཡང་རྒྱུ་དེ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བར་མྱོང་ན་ནི་དེ་སྲུང་བ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བར་བྱས་ཤིང་བདེ། ཡིད་བདེ་བཅས་སྤྱད་པའི་རྣམ་སྨིན་ཡང་བདེ། ཡིད་བདེར་འགྱུར་ན་དེ་སྤོང་བ་དོན་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་ཚངས་པར་སྤྱོད་པར་གནས་པར་མི་
12-13-30b
འགྱུར་ཞིང་། དེས་སྡུག་བསྔལ་ཟད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མཐར་དབྱུང་བའི་སྐབས་ཀྱང་མི་སྣང་ངོ་ཞེས་ཟེར་བ་དང་། ཡང་སུ་ཞིག་འདི་སྐད་དུ། སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་འདི་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་རྒྱུ་བདེ་མི་བདེ་སོགས་གོང་ཡིན་ཀྱང་འབྲས་བུ་བདེ་མི་བདེ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་བྱེད་ཅིང་སོག་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པས་གནས་པར་འགྱུར་ཞིང་། ཡང་དག་པར་སྡུག་བསྔལ་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། སྡུག་བསྔལ་མཐར་དབྱུང་བའི་སྐབས་ཀྱང་སྣང་ངོ་ཞེས་ཟེར། ཞེས་གསུངས་པ་དེའི་དགོངས་པ་གང་ཞེ་ན། འདིར་ནི་བདེ་བ་ལྡན་པའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་བཀག་གོ། སྡུག་བསྔལ་ལྡན་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལྡན་པ་དང་། བདེ་སྡུག་མིན་པའི་བདེ་སྡུག་མིན་པའང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཡང་བདེ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རྣམ་སྨིན་བདེ་བ་ནི་གནང་ངོ་། །བདེ་བ་དང་ལྡན་པའི་ལས་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པ་དང་། བདེ་སྡུག་མིན་པ་མྱོང་འགྱུར་གྱི། བདེ་སྡུག་མིན་པ་མྱོང་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་པའི་ལས་ལ་བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་རྣམ་སྨིན་བདེ་བ་ནི་གནང་ངོ་། །དེ་ལྡན་པའི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར། །སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པ་དང་། བདེ་སྡུག་མ་ཡིན་མྱོང་འགྱུར་བའི། བདེ་སྡུག་མ་ཡིན་པ་དང་། བདེ་སྡུག་མ་ཡིན་དང་ལྡན་ལ། བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་རྣམ་སྨིན་བདེ་བ་ནི་གནང་ངོ་། །དེ་གཉིས་དེས་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པ་དང་། བདེ་མིན་སྡུག་མིན་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི། སྡུག་མིན་བདེ་མིན་ཡིན་ཞེས་
12-13-31a
བྱ་བ་འདིར་དགོངས་པའོ། །ལས་ཀྱི་རབ་དབྱེ། སྡོམ། སྡོམ་མིན། སྡོམ་སྡོམ་མིན་གང་ཡང་མིན་པའི་ལས་གསུམ་གསུངས། གཞུང་དང་བསྡུར་དག །རབ་བྱུང་གི་སྡོམ་པ་གང་ཟག་ཉེས་སྤྱོད་ལས་དབེན་པ་དང་། འདོད་པ་ལས་དབེན་པར་སྤྱོད་པའོ།

直译
又，与欲相应的不善，由多烦恼不善及先前多次串习，安住于其处成熟，以强烈执著和信心而行，不入涅槃法性者的道或对治不可修，此自性具力。父母等[善]田和对大菩提所发愿等，由心的造作也应了知为具力业。
又，应由九种了知具力业：具德等[善]田、妙多事物、施比戒力大等体性、行福德者如离贪之基、意乐如强信、意趣如涅槃等、伴由住于彼福德事摄持、多次反复而作、自作令他作等多人同作，由此也具力。与此相反则为无力业。
世尊说："若有人言：'人士补特伽罗随如是如是作乐苦舍相应业并积集，即如是如是感受与彼相应乐等异熟。若具强烦恼经观察而持守苦俱戒律，其异熟亦如因而感受苦、忧，则持守无义。又，若于他妻行破戒而以乐、意乐行之，其异熟亦为乐、意乐，则断彼无义。如是则不住梵行，且不见尽苦及究竟离苦之机会。'又，若有人言：'人士补特伽罗随如是如是[造作]因乐不乐等如前，果受乐不乐之业作并积集，如是如是感受异熟，如是则住于梵行，如实尽苦，亦见究竟离苦之机会。'"其意趣是什么？
此处否定了乐相应业的异熟为乐相应，苦相应[业的异熟为]苦相应，非苦非乐[业的异熟为]非苦非乐也同样。又，允许乐相应而感受乐异熟之乐，乐相应业感受苦之苦，及感受非苦非乐之非苦非乐；允许苦相应业感受乐异熟之乐，彼相应苦感受之苦，及感受非苦非乐之非苦非乐；允许非苦非乐相应感受乐异熟之乐，彼二者感受苦之苦，及感受非苦非乐之非苦非乐，此是[经文]意趣。
业的分类总括：说有律仪业、不律仪业、非律仪非不律仪业三种。与论典对照。出家律仪是补特伽罗离恶行，离欲行。


 །དགེ་བསྙེན་ཕོ་མོ་ནི་ཉེས་སྤྱོད་ལས་དབེན་པར་སྤྱོད་ཀྱི། འདོད་པ་ལས་དབེན་སྤྱོད་མིན། བསྙེན་གནས་ནི་དབེན་སྤྱོད་གཉིས་ཀ་མིན་གསུངས། དགེ་བསྙེན་བསླབ་གཞིའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་སློབ། དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལྡན་ཞེས་བྱ་གསུངས། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཟ་མ་མ་ནིང་ལ་དགེ་བསྙེན་ཉིད་ནི་བཀག་སྟེ། དགེ་སློང་དང་དགེ་སློང་མའི་ཕྱོགས་ལ་བསྙེན་བཀུར་བའི་འོས་མིན་པས་སོ། །མ་ནིང་ལྔ་སྟེ།སྐྱེས་ནས་མ་ནིང་དུ་གྱུར་པ། མ་ནིང་ཕྲག་དོག་ཅན། ཟླ་ཕྱེད་མ་ནིང་། རླུགས་པའི་མ་ནིང་། ཉམས་པའི་མ་ནིང་ངོ་། །བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་གང་ཞེ་ན། འཆལ་ཁྲིམས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ཉོན་མོངས་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་འཇོམས་པའི་དུས་ན། འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་སྤོང་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་དང་། གཉིས་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། གསུམ་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་སྤོང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ནི། བདེན་པ་མཐོང་བའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་སྤོང་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྡོམ་པ་མིན་པ་ནི་ཤན་པ་ཕྱུགས་བསད་ནས་ཤ་འཚོང་བ། དེ་བཞིན་བྱ་གག་གསོད་པ། ཕག་གིས་འཚོ་བ། ཉ་པ། རི་
12-13-31b
དྭགས་ཀྱི་རྔོན་པ། བྱ་བ། རི་བོང་རྒྱས་བཤོར་བ། ཆོམ་རྐུན་པ། གཤེད་མ། ནགས་ནས་གླང་པོ་ཆེ་འཛིན་པ་འདུལ་བར་བྱེད་པ། སྦྲུལ་གྱིས་འཚོ་བ་བཟུང་ནས་རྩེ་བས། བཙོན་སྲུང་། ཉན་རྣ་བྱེད་པ་ཕྲ་མ་ཉན་སྨྲ་བ། སོགས་སེམས་ཅན་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་དག་གི་རིགས་ལས་སྐྱེས་སམ། ཡང་དག་པར་བླངས་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་ལས་སྤྱད་པར་ངེས་པར་བྱས་པའོ། །སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན། སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་གང་ཞེ་ན། སྡོམ་སྡོམ་མིན་གང་ཡང་མིན་པའི་ལས། དགེ་བའམ་མི་དགེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །གཞི་དུག་གསུམ་མེད་པ། ཀུན་སློང་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་སེམས། དངོས་པོ་སྦྱིན་བྱ། ངོ་བོ་ཉིད་གཏོང་བ་ན་ལུས་ངག་གི་ལས་སོ། །ཇི་ལྟར་སྦྱིན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ན། ཡང་ཡང་ཕྱིར་ཞིང་སྦྱིན་པ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་ཕྱོགས་མི་འབྱེད་པར་སྙོམས་པར་སྦྱིན་པ། དེ་དག་གི་འདོད་པ་རྫོགས་པར་སྦྱིན་པའོ། །ཡང་མི་གནས་པར་སྦྱིན་པ་ལྷུག་པར་གཏོང་བ། སྲིད་པར་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཕྱིར་མི་བསྔོ་བ། དངོས་པོར་རྒྱ་ཆེར་སྦྱིན་པ་ལག་བརྐྱང་བ། སེམས་དགའ་བས་སྦྱིན་པ་གཏོང་དགའ་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པའི་ངང་ཚུལ། ཡང་ཡང་ཕྱིར་ཞིང་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་ཕུན་ཚོགས། སྦྱིན་པའི་འོས་སུ་གྱུར་པའི་སྣོད་ལ་སྦྱིན་པ། སྦྱིན་པ་ལེགས་པར་འགྱེད་པ་ལ་དགའ་བ། རང་གི་འཁོར་དང་གློ་བུར་དུ་འོང་བ་ལ་ལེགས་པར་བགོས་ཏེ་སྦྱིན་པས་སྦྱིན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །ཇི་ལྟར་སྦྱིན་པ་ཕུན་ཚོགས་ཡིན་ཞེ་ན། སྦྱིན་བྱ་དེ་གཞན་ལ་གནོད་པའི་དངོས་པོར་གྱུར་པ་མིན་པ། རང་གི་ལག་དར་བའི་མཐུས་
12-13-32a
བསྒྲུབ་པ་མིན་པ་གཞན་ལས་ཕྲོག་པ་མིན་པ། རྡུལ་དང་དྲི་མས་མ་ཕོག་པ་མ་རུལ་ཞིང་དྲི་མ་མེད་པ། མཚོན་དུག་ཆང་སོགས་མིན་པ་སྤྱད་དུ་རུང་བ། གཞལ་བ་ལ་གཡོ་སོགས་དང་། ལོག་པར་འཚོ་བས་སྒྲུབ་པ་མིན་པར་ཆོས་མཐུན་གྱིས་བསྒྲུབ་པའོ། །ཇི་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྗེས་སུ་ཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཁོར་བ་ལས་ཐར་པའི་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པས་བསྡོམ་པ་ནི། འཁོར་བ་ལས་ངེས་པར་འབྱིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་པའོ། །མ་སྤྱད་པའི་ཕྱིར། ཆོ་ག་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་མིན་ལྔ་སྤང་བ་སྤྱོད་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་ཕྲ་བ་འཛེམ་པ། བཅས་རང་གི་ལྟུང་བ་ཕྲ་བ་ལའང་ཤིན་ཏུ་གུས་པར་སློབ་པའོ། །ཡང་དག་བླང་བ་ལ་སློབ་པ་ནི་བསླབ་གཞིའི་གནས་ཡོངས་རྫོགས་ལ་སློབ་པའོ། །ལུས་ངག་གིས་བསྡོམ་པ་ནི། ཤེས་བཞིན་གྱིས་ཟིན་པའོ། །ལུས་ངག་ཕུན་ཚོགས་པས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི། ཏིང་འཛིན་སྟོབས་ཀྱིས་ལྟུང་བ་མི་བྱེད་པས་སོ།

直译
优婆塞优婆夷是远离恶行而行，非远离欲而行。近住戒说非二者远离行。优婆塞学习学处的一分，称为"具优婆塞律仪"，也称为"破戒"。禁止黄门[受]优婆塞[戒]，因不适合承事比丘比丘尼。黄门有五：生来黄门，嫉妒黄门，半月黄门，去势黄门，受损黄门。
什么是禅定律仪？在摧毁引发破戒烦恼种子之时，由离欲贪而断除，以及由离初禅贪，由离二禅贪，由离三禅贪所断除者。
无漏律仪是由见谛无漏作意所断除者。
不律仪是屠夫宰牲畜卖肉，同样杀鸡者，以猪为生者，渔夫，猎人，猎鸟者，捕兔者，盗贼，刺客，从森林捕获调教大象者，捕蛇玩耍者，狱卒，做间谍传播离间语者等，凡是损害众生者。[不律仪]是生于彼等种姓或正受[彼等戒]，确定行彼等业。
非律仪非不律仪是什么？既非律仪亦非不律仪之业，是善或不善。基础是无三毒，动机是与彼等相应之心，事物是所施物，体性是施予时的身语业。
如何是圆满布施？是一再布施，平等施予沙门婆罗门不分派别，圆满满足他们的愿望。又，不住[于果]而施，慷慨施舍，不回向为有的受用，广大施物伸手[施予]，以欢喜心施予喜舍好施的性情，一再布施圆满施舍，施予适宜成为施器者，喜欢善分施物，善分施与自己眷属和突然来者，是为圆满布施。
如何是圆满施物？施物不是损害他人之物，非以双手努力所获，非从他人夺取，未沾尘垢不腐无污，非刀毒酒等可用之物，计量时无欺诳等，非邪命所得而是依法所获得。
如何是具戒？随持所正受戒故。以解脱轮回之别解脱律仪防护，是出离轮回之戒。不行[恶]故，仪轨与[舍]五种非行处而行，是圆满行处。慎防微细罪过，于制立与自性微细堕罪极为恭敬而学。学习正受是学习学处全部。以身语防护是正知所摄持。以身语圆满而圆满是由定力不犯堕罪故。


 །ལུས་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི། འགྱོད་པ་མེད་པ་སོགས་ནས། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བར་ལ་གནས་པའོ། །ལུས་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་དགེ་བ་ནི། ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་རྟོག་པ་དང་མ་འདྲེས་པས་སོ། །ལུས་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་ཁ་ན་མ་ཐོ་པ་མེད་པ་ནི། སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཡོ་སྤྱད་ལ་སྨོན་ནས་ཚངས་སྤྱོད་ལ་གནས་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པས་སོ། །ལུས་ངག་གི་སྤྱོད་པ་གནོད་པ་མེད་པ་ནི། གཞན་ལ་བརྙས་ཐབས་མི་བྱེད་ཅིང་འགྲོགས་ན་བདེ་བས་སོ། །ལུས་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི། མྱང་འདས་
12-13-32b
ཐོབ་བྱེད་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་རྗེས་སུ་འབྱོར་པ་ནི། དགེ་བ་མི་སྤྱོམས་པ་གཞན་ལ་མི་ངོམ་པ་དང་སྡིག་པ་མི་འཆབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་ཐབས་དང་ལྡན་པ་ནི། ཚངས་པར་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་ཉེ་བར་སྡུད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་པས་སོ་སྟེ་དེའི་གང་དུ་སྡུད་ཅིང་འགྲོ་འོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་འཚམས་པ་ནི། བླ་མ་རྣམས་དང་དེ་འདྲ་བ་རྣམས་ལ་ང་རྒྱལ་བཅག་བསྙེན་བཀུར་བས་སོ། །ལུས་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་མཐུན་པ་ནི། གདམས་ངག་ལ་རང་ལྟ་མཆོག་འཛིན་མེད་པར་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་འཛིན་པས་སོ། །ལུས་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་གདུང་བ་མེད་པ། ཕྱི་རོལ་བའི་དཀའ་ཐུབ་དྲག་པོ་དང་ངན་ངོན་ལ་མོས་པ་སྤངས་པས་སོ་སྟེ་བདག་གདུང་བར་མི་བྱེད་པའོ། །ལུས་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་ཕྱིས་འགྱོད་པ་མེད་པ་ནི། ལོངས་སྤྱོད་དང་ལས་ཀྱི་མཐའ་སྤངས་ལ་ཕྱིས་སུ་འགྱོད་པ་མེད་པས་སོ། །ལུས་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་ཡིད་ལ་གཅག་པ་མེད་པ་ནི། དགེ་ཕྱོགས་ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་མི་འཛིན་པས་བསྒྲུབ་ནུས་པའི་བར་དུ་བསྒྲུབས་ཟིན་པས་དེ་མ་གྲུབ་སྙམ་པའི་ཡིད་ལ་གཅག་པ་མེད་པས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། སེམས་ཅན་འདི་དག་ལས་བདག་གིར་བྱ་བ་ཞེས་གསུངས་པ། རང་བྱས་རྣམ་སྨིན་མྱོང་བའོ། །ལས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་ལ་སྤྱོད་པ་ནི། དགེ་མི་དགེའི་ལས་སྐལ་སོ་སོ་ལ་སྤྱོད་པའོ། །ལས་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་པ་ནི། རྒྱུ་མེད་དང་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་མིན་ཏེ་ལས་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་ལས་བྱུང་བའོ། །ལས་ཀྱི་
12-13-33a
སྐྱེ་གནས་ལ་བརྟེན་པར་བྱ་བ་ནི། ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ལས་ཐར་བྱེད་གཉེན་པོའི་ལས་བརྟན་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་སོ། །སེམས་ཅན་མཐོ་དམའ་ནི། བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོའི་ལས་སོ། །ངན་པ་དང་གྱ་ནོམ་པ་ནི། དེ་ཉིད་སྐྱོན་ལྡན་དང་། ཡོན་ཏན་ལྡན་པའོ། །ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་གསུངས་པ་ནི། དགེ་བས་ལྷ་མི་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ། དེ་བཞིན་མི་དགེས་དམྱལ་བ་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོར་མི་འདོད་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་ལས་འདིས་སེམས་ཅན་གྱི་ལས་སྣ་ཚོགས་སུ་འགྱུར་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ། དགེ་མི་དགེ་དེ་ཉིད་གང་དུ་བྱས་པའི་གནས་དང་། དངོས་པོ་ཅི་ལས་བྱས་དང་རྒྱུ་དགེ་མི་དགེའི་རྩ་བ་དང་། རྣམ་སྨིན་གྱི་ལུས་དང་བདེ་སྡུག་སྣ་ཚོགས་དབྱེ་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ། ཕྱིའི་གནས་སོགས་དང་ཚེར་མ་དང་གནས་བདེ་བ་སོགས་དངོས་པོ་སྣ་ཚོགས་མངོན་པར་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ལས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ། ནོར་བུའི་ནུས་པ་དང་སྔགས་དང་སྨན་གྱི་མཁྱུད་སྤྱད་ཀྱི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་ལས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་མཐུའི་ལས་གཡོ་བ་འཕུར་བ་སོགས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་དབང་སེམས་ལ་དབང་སོགས་དབང་བཅུའི་ལས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་པའི་མཛད་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྲིན་ལས་རྟོག་མེད་ལྷུན་གྲུབ་དུས་ལས་ཡོལ་མེད་སེམས་ཅན་བསམ་མཐུན་སོགས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་བོ།

直译
身语诸行遍清净是：无悔等至住于三摩地。身语诸行善是：未与烦恼分别混合故。身语诸行无过患是：断除希求有及有资具而住梵行故。身语行无害是：不轻蔑他人且相处安乐故。身语诸行随顺是：顺于获得涅槃故。身语诸行随适是：不炫耀善行不向他人夸耀且不隐藏罪过故。身语诸行具方便是：因为是摄纳同梵行者的戒律，故能摄纳引导至应去之处。身语诸行适宜是：对上师及类似者折服骄慢并承事故。身语诸行和合是：对教诫无自见执著而随顺持守故。身语诸行无热恼是：断除对外道剧烈苦行与粗劣的信乐故，即不令自身热恼。身语诸行后无悔是：断除受用与业的边际而后无悔故。身语诸行意无损是：不以微小善分为足，尽己所能成办，故无"未成就"之意的损害故。
世尊说："众生以此为自作"，是指自作[业]感受异熟。受用业之福分是：受用各自善不善业福分。业生处是：非从无因非从不相应因所生，而是从业生处所生。应依止业生处是：应固守从业缚解脱的对治业故。众生高下是：善趣与恶趣业。劣与胜是：彼即有过患与有功德。
所说业异熟不可思议是：善[业]成就天人不可思议的欲求；同样，不善[业]成就地狱饿鬼旁生不可思议的不欲求；此业使众生业成为不可思议的种种；善不善所作处及以何物所作与善不善根本因和异熟身以及种种苦乐差别不可思议；能显现外处等、荆棘与安乐住处等种种事物的业不可思议；具宝珠力及咒药饮食力的业不可思议；一切瑜伽师心力业如摇动飞行等不可思议；诸菩萨寿自在心自在等十自在业不可思议；一切佛为成就佛事业，其事业无分别任运超越时限与众生所思相应等不可思议。


 །འགོག་པ་ནི་གང་དུ་མིག་དང་རྣ་བ་དང་། དེ་བཞིན་སྣ་
12-13-33b
དང་ལྕེ་དང་ལུས། ཡིད་དང་དེ་བཞིན་མིང་དང་གཟུགས། མ་ལུས་པར་ནི་འགོག་འགྱུར་བ། ཞེས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལྟར། མིག་འགོག་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ནས། ཡིད་འགོག་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་མེད་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་གནས་སུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། །ཟབ་སོགས་གཞུང་བསྡུར། བྲི་དགོས་ཆེར་མི་སྣང་། ལམ་བདེན་ལ་ཚོགས་སྦྱོར་སོགས་ལྔ། མཐོང་ལམ་ལ། དམིགས་བྱ་དམིགས་བྱེད་མཉམ་པས་མཉམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཡང་དེ་ཡིན་ཏེ།སོ་སོ་རང་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་བརྡ་བསལ་བ་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རང་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་བརྡ་བསལ་བ་རང་གི་རྒྱུད་ལ་བདག་གམ་སེམས་ཅན་གྱི་མཚན་མར་མི་དམིགས་པས་དང་། སོ་སོ་རང་ལ་ཆོས་ཀྱི་བརྡ་བསལ་བ་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་ནི་སོ་སོ་རང་ལ་གཟུགས་སོགས་ཀྱི་མཚན་མར་མི་དམིགས་པས་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་གཉིས་ཀའི་བརྡ་བསལ་བ་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་ཡང་། ཐམས་ཅད་དུ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་བདག་དང་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་མི་དམིགས་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་མཆོག་གི་རྗེས་ཐོག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པར་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་སོགས་དེ་ལྟར་བཅུ་དྲུག་གོ། སྡུག་བསྔལ་གང་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་གང་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་བདེན་པའི་
12-13-34a
དབང་དུ་བྱས་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་རྣམས་སོ། །ཆོས་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། སྦྱོར་ལམ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལ་དཔྱོད་པའི་ཤེས་པའོ། །བཟོད་པ་གང་ཞེ་ན། སྔར་རྣམ་པར་དཔྱད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། སོ་སོ་རང་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་སྟེ། གང་གིས་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ཉོན་མོངས་རྣམས་སྤོང་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྡུག་བསྔལ་ཆོས་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཤེས་པ་གང་གིས་བཟོད་པའི་མཇུག་ཐོག་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་དུ་བྱེད་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པར་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་གང་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ཆོས་ཤེས་པའི་མཇུག་ཐོག་ཏུ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་འདི་གཉིས། འཕགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུའོ་ཞེས་སོ་སོ་རང་ལ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་བོ། །སྡུག་བསྔལ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་ནི། ཤེས་པ་གང་གི་མཇུག་ཐོག་ཏུ་བཟོད་པའི་ཤེས་པ་དེ་ངེས་པར་འཛིན་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བདེན་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཅི་རིགས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུང་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་རྟོགས་སོ། །རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་རྟོགས་པས་འཛིན་པ་རྟོགས་སོ། །བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་
12-13-34b
ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་མཚན་མ་མེད་པར་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཅན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་མཐོང་བའི་ལམ་མོ། །སྐད་ཅིག་ནི་ཤེས་བྱ་ལ་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་རིག་པར་བྱའོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མིག་རྡུལ་མེད་ཅིང་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་སྐྱེས་སོ། །ཞེས་སོགས། ལམ་བདེན་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་བཞིར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཉན་ཐོས་སོགས་ཀྱིས་རང་གིས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་མཐར་ཕྱིན་ནས། རྗེས་ཐོབ་ཏུ། བཟོད་ཤེས་རྣམས་འདི་ལྟ་བུ་ཞེས་མིང་ཚིག་ཡི་གེས་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པར་བཞག་པའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ལ་ཞུགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་པས་རྣམ་པར་བཞག་པ་བཞིན་དུ་རྣམ༷་པ༷ར་རྟོག༷་པ༷འོ།

直译
灭谛是如佛所说："何处眼与耳，同样鼻与舌身，意与名色等，无余皆灭尽。"如此，眼灭与无色想，乃至意灭与无法想，应知是为处所。"甚深"等与论典对照，似无需详写。
道谛有资粮加行等五。关于见道，由所缘与能缘平等而了知平等，也是彼。
什么是缘于各别自中断众生名言的法智？即于自相续不缘我或众生之相而断各别自中的众生名言；缘于各别自中断法名言的法智，是于各别自中不缘色等之相；缘于一切中断二者名言的法智，是于一切无差别不缘我与法之相。
世间胜法后，即苦法智忍、苦法智、苦类智忍、苦类智、集法智忍等，如是共十六。
什么是苦？苦谛。什么是苦法？依苦谛所说的诸法。什么是法智？于加行道对依苦所生法的审察智。什么是忍？先由审察，于各别自中亲证苦谛的无漏智慧，能以见苦而断所断烦恼，如是称为苦法智忍。什么是苦法智？于忍之后能现证解脱的智。什么是苦类智忍？于苦法智之后，了知"苦法智忍与苦法智二者是诸圣法之因"，于各别自中亲证的无漏智慧。苦类智是于智之后决定持守彼忍智。同样，对其余诸谛的忍与智也应如理了知。
其中，法智忍与智了悟所取真如。类智忍与智由了悟正智而了悟能取。应知于一切忍智中，是住无相的瑜伽行者。
此十六心刹那是见道。刹那应理解为对所知生起智的圆满。
"生起无尘离垢法眼"等。
应了知一切道谛有四种行相：声闻等如实究竟通达后，于后得位以名词句字示说"忍智如是"，是为安立。分别是以世间智如安立般分别入于证法。
;


 །མྱོ༷ང་བ༷་ནི་དེ་ལྟར་གོམས་པས་མཐོང་ལམ་དུ་སོ་སོ་རང་གིས་མྱོང་བའོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི། དེའི་འོག་ཏུ། བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་གནས་གྱུར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་ཐོབ་པ་མཐར་ཕྱིན་པའོ། །ཐོབ་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་དེའི་རྗེས་ཐོབ་ཀྱི་ཤེས་པས། ལམ་བདེན་རྣམས་འཇོག་གོ། འདི་ལྟར་འདི་བཞི་ལམ་གྱི་འཁོར་ལོ་སྟེ་ཡང་ཡང་གཞན་དང་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པས་སོ། །མཐོང་བསྒོམ་ལམ་གཞུང་བསྡུར། ཚང་འདུག །དྲན་ཉེ། ཐེག་ཆེན་ལམ། སྐབས་དང་བསྡུར། ལེགས་ཚང་། དྲན་ཉེ་བསྒོམ་པ་ནི། ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་ཉེ་ཉོན་གྱི་གཉེན་པོར་འདུན་པ། ཉེ་ཉོན་ལེ་ལོའི་གཉེན་པོར་བརྩོན་འགྲུས། ཉེ་ཉོན་བྱིང་རྒོད་གཉེན་པོར་རྩོལ་བ། ཉེ་ཉོན་ཞུམ་པའི་གཉེན་པོར་སྤྲོ་བ། ཉེ་ཉོན་
12-13-35a
གནོད་པས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བའི་གཉེན་པོར་མཐུན་པ་དང་། ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱི་ཆོག་འཛིན་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་ཕྱིར་ནུར་བ་མེད་པ་དང་། གདམས་ངག་བརྗོད་པའི་ཉེ་ཉོན་གྱི་གཉེན་པོར་མ་དྲན་པ་དང་། ལྟུང་བ་ཡིད་ལ་གཅག་པ་ཉེ་ཉོན་གྱི་གཉེན་པོར་ཤེས་བཞིན། བརྩོན་པ་འདོར་བའི་ཉེ་ཉོན་གྱི་གཉེན་པོར་བག་ཡོད་པའོ། །བདེན་པ་བཞི་པོ་རྣམས་ལ་མི་རྟག་སོགས་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ནི། འཇིག་རྟེན་པ་ཡང་ཡོད། འཇིག་རྟེན་འདས་པ་ཡང་ཡོད། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི། ཤེས་བྱ་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་ལེགས་པར་མ་ཞུགས་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་མ་རྟོགས་པ་དང་། འདས་པ་ཞུགས་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་བག་ཉལ་ཡོད་པ་དང་བཅས་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་བརྗོད་པའི་སྤྲོས་པའི་རྣམ་རྟོག་དང་བཅས་པ་དང་། རྣམ་རྟོག་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་ཤེས་པར་བྱའོ། །འཇིག་འདས་པའི་རྣམ་པ་ལ་འཇུག་པ་ན་མི་རྟག་པའི་དོན་མངོན་དུ་མཐོང་གི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བར་རྣམ་པར་རྟོག་པས་སྒོ་ནས་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བདེན་པ་རྣམ་པར་ངེས་པ་སྟེ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ངེས་པའོ། །ཆོས་རྣམ་པར་ངེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཆོས་ནི་མདོའི་སྡེ་དང་སོགས་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་བཤད། སྤྱིར་ཚང་བྲི་དགོས་ཆེར་མེད། མདོ་དེ་དག་ཐོས་བསམ་བསྒོམ་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ནི། དམིགས་པ་དང་བཅས། རྣམ་
12-13-35b
པ་དང་བཅས། གནས་དང་བཅས། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་ནང་ནས་དེ་དག་གི་དམིགས་པ་གང་ཞེ་ན། མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའོ། །རྣམ་པ་ནི་ཕུང་པོ་སོགས་དང་ལྡན་པའི་དོན་རྣམས་སོ། །གནས་ནི། གཞན་ལས་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། དྲན་པ་དང་བག་ཆགས་སོ། །མཚུངས་ལྡན་ནི་གཅིག་གྲོགས་གཅིག་ཡིན་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པས་དམིགས་པ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའོ། །ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་རབ་དབྱེ་གང་ཞེ་ན། ཁྱབ་པའི་དམིགས་པ་དང་། སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་དམིགས་པ་དང་། མཁས་པའི་དམིགས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་དམིགས་པའོ། །ཁྱབ་དམིགས་ནི། རྣམ་རྟོག་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་དང་། དངོས་པོའི་མཐའ་དང་། དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའོ། །རྣམ་རྟོག་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ནི། མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་གང་ཞི་ལྷག་གི་དམིགས་པའོ། །མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་ནི། དེ་ཁོ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པས། གང་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པའོ། །དངོས་པོའི་མཐའ་ནི། གང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཆོས་ཇི་སྙེད་ཡོད་པའོ། །ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ནི། འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྡུག་བསྔལ་སོགས་བཞི་དང་། བདེན་བཞི་དེའི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་དང་། བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་མི་རྟག །སྡུག་བསྔལ། བདག་མེད། མྱང་འདས་ཞི་བ། སྟོང་ཉིད་སྨོན་མེད་མཚན་མེད་དོ། །
12-13-36a
དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི། གནས་གྱུར་པའོ།

直译
证验是如是串习而于见道由各别自亲身体验。圆满是其后由修道位转完全圆满而究竟获得。由究竟获得的后得智，安立道谛。如是此四为道轮，因为一再依靠不同[道]而入故。
见修道应与论典对照。已全部。念住、大乘道、与章节对照，完全好。
修念住是：对不作意随烦恼的对治是欲求；对随烦恼懒惰的对治是精进；对随烦恼昏沉掉举的对治是励力；对随烦恼怯弱的对治是欢喜；对随烦恼由损害而生厌的对治是顺应；对以少许为足的随烦恼的对治是不延缓；对宣说教诫的随烦恼的对治是不忘念；对堕落损害意的随烦恼的对治是正知；对舍弃精勤的随烦恼的对治是正念。
四谛的无常等十六行相，有世间的，也有出世间的。两者区别是：对所知，世间未善入未了悟真如，出世间已入；有带随眠障碍与无障碍；有言说戏论分别与无分别，应知彼等差别。
趣入出世间行相时，现见无常义，而不是通过分别"无常性"之名而见。应如理将无常义之理解适当应用于其余[行相]。
谛决定，即摄抉择。什么是法决定？法是经部等十二分教所说。总体已全[解释]，似无需详写。彼等经是闻思修之心心所的行境。
心心所是具所缘、具行相、具住处，亦称"相应"。在诸法中，它们的所缘是什么？是经部等。行相是与蕴等相应的诸义。住处是从他了别、忆念与习气。相应是以一为一友的方式，以行相正确了解所缘。
缘法的差别是什么？遍行所缘、净行所缘、善巧所缘、净烦恼所缘。遍行所缘是：有分别影像、无分别影像、事边际、所作成就。
有分别影像是：由胜解作意[缘取]止观所缘。无分别影像是：由真实作意[缘取]止观所缘。事边际是：诸法中蕴界处诸法的广泛存在。如实存在是：圣谛苦等四谛，及彼四谛的十六行相，以及无差别一切真如，有为无常、苦、无我、涅槃寂静、空无愿无相。所作成就是：转依。
;


 །རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གི་ནང་ནས་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཉིས། སྨོན་མེད་ཀྱི་དྲུག །མཚན་མེད་ཀྱི་བརྒྱད་དོ། །སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་སྤྱོད་པའི་དམིགས་པ་ནི། འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་སྡུག་པ། ཞེ་སྡང་གིས་བྱམས་པ། གཏི་མུག་གིས་རྟེན་འབྲེལ། ང་རྒྱལ་གྱིས་ཁམས་ཀྱི་རབ་དབྱེ། རྣམ་རྟོག་ལ་སྤྱོད་པས་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་དྲན་པའོ། །མཁས་པའི་དམིགས་པ་ཕུང་། ཁམས༢ ། སྐྱེ་༣མཆེད། རྟེན་འབྲེལ༤ །གནས་གནས༥་མིན་ལ་མཁས་པའོ། །གནས་གནས་མིན་ལ་མཁས་པ་ནི་རྟེན་འབྲེལ་ལ་མཁས་པ་ལས་བལྟའོ། །དེ་གཉིས་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཆོས་རྣམས་ལས་ཆོས་རྣམས་མངོན་པར་འབྱུང་ཕྱིར་རྒྱུ་མེད་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་སྤང་པས་རྟེན་འབྲེལ་ལ་མཁས་པའོ། །རྒྱུ་དང་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ལེགས་སྤྱོད་ལས་བདེ་བ། ཉེས་སྤྱོད་ལས་མི་བདེ་ལྟ་བུ་འབྱུང་བ་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར། གནས་གནས་མིན་ལ་མཁས་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་དམིགས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་པའི་ཞི་རགས་རྣམ་ཅན་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའོ། །ཆོས་ལ་བརྩོན་པ་རྣམས་ཆོས་ལ་དཔྱོད་ན་རིགས་པ་དུ་ཞིག་གི་དཔྱོད་ཅན། ལྟོས་པ་སོགས་བཞིས་སོ། །ཆོས་ལ་རིགས་པས་དཔྱོད་པ་ལ་བརྩོན་པའི། ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ་གང་ཞེ་ན། བཞི་སྟེ། མིང་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ། དངོས་པོ་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ། ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདོགས་པ་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ། བྱེ་བྲག་ཏུ་འདོགས་པ་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བའོ། །དང་པོ། མིང་ཚིག་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་རང་མཚན་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་
12-13-36b
མེད་པའོ། །གཉིས་པ། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པར་རྟོགས་པའོ། །གསུམ་པ། གང་བརྗོད་པ་དང་བརྗོད་བྱ་འབྲེལ་བ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདོགས་པ་ཙམ་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའོ། །བཞི་པ་བརྗོད་པ་དང་བརྗོད་བྱ་འབྲེལ་བ་ལ་ཁྱད་པར་དུ་འདོགས་པ་ཙམ་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ། ཆོས་ཚོལ་བ་ལ་བརྩོན་པའི་ཡང་དག་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་བཞི་སྟེ། མིང་ཚོལ་བར་རྟོགས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། དངོས་པོ x ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདོགས x ཁྱད་པར་དུ་འདོགས x ཆོས་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་པར་བརྩོན་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་ལྔ་གང་ཞེ་ན། གཞི་དང་། སྐྱེད་པ། མེ་ལོང་ལྟ་བུ། སྣང་བ་དང་། གནས་སོ། །དང་པོ་ཚོགས་བསགས་པའི་བདེན་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ་མང་ཐོས་ཉིད་དོ། །གཉིས་པ། དེ་ལ་དམིགས་པ་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་བྱེད། གསུམ་པ། དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མཚན་མར་བཅས་པ། སྣང་བ་ནི། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་མི་དམིགས་པར་ཤེས་པའོ། །འདི་ལ་དགོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཉམ་བཞག་པ། ཡིད་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་མཐོང་བས་ན། དོན་གྱི་འདུ་ཤེས་ལྡོག་དེ་ནས། རང་གི་སེམས་པ་མིན་པའི་འདུ་ཤེས་ལ་ངེས་པར་གཟུང་། དེ་ལྟར་རང་གི་སེམས་གནས་ནས། གཟུང་བ་མེད་པར་རྟོགས་པར་བྱ། དེ་ཡི་འོག་ཏུ་གཟུང་བ་མེད་པས་ན་འཛིན་མེད་པར། འགྱུར་ཞིང་དེ་ནས་གཟུང་འཛིན་གང་ཡང་མི་དམིགས་རེག་པར་བྱ། ཞེས་ལེགས་པར་གསུངས་སོ། །ལེགས་པར་བཀའ་
12-13-37a
སྩལ་ཏོ། །གནས་གང་ཞེ་ན། གནས་གྱུར་པའོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཆོས་རྣམས་ལ་མཁས་པ་ཡིན། མང་དུ་ཐོས་པས་སོ། །ཇི་ལྟར་ན་དོན་ལ་མཁས་པ་ཡིན། ཆོས་འདུལ་མངོན་གྱི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པ། དེ་བཞིན་ཡི་གེ་ལ་མཁས། ངེས་ཚིག་བཟང་པོའི་ཡི་གེ་ཤེས་པ། ངེས་པའི་ཚིག་ལ་མཁས། གྲོང་སྐད་ལ་མ་ཞེན་པར་རྗེས་སུ་ཐ་སྐད་འདོགས་པ་ཤེས་པ། སྔོན་མཐའ་ཕྱི་མའི་མཐར་འབྲེལ་བ་ལ་མཁས། སྔོན་གྱི་མཐར་བཟུང་བ་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཤེས་པས་སོ།

直译
十六行相中，空性的行相有二，无愿的有六，无相的有八。
净行所缘是：对贪行者[修]不净，对嗔行者[修]慈爱，对痴行者[修]缘起，对慢行者[修]界差别，对寻思行者[修]念出入息。
善巧所缘是对蕴、界、处、缘起、处非处善巧。对处非处善巧应参见缘起善巧。二者有何差别？由于诸法从诸法生起，故断除无因和不相应因是为缘起善巧；为全面把握与因相应果，如善行生乐、恶行生苦等，是为处非处善巧。
净烦恼所缘是：世间止观行相，以及真如和四圣谛。
勤于法者观察法时，依几种理而观察？依待等四。
什么是勤于以理观察法之遍求？有四：名遍求、事遍求、自性假立遍求、差别假立遍求。第一，名词句字等无成立自相。第二，了知蕴界处等特征无成立。第三，了知能诠与所诠关系上假立自性仅为名言之因。第四，了知能诠与所诠关系上假立差别仅为名言之因。
勤于求法者有四种正遍知：如实正确遍知名求，事[求]，自性假立[求]，差别假立[求]。
什么是勤于法三摩地瑜伽的五种？基、生、如镜、显现、住处。第一，从资粮集积谛开始的多闻。第二，对此如理作意。第三，缘此的有相三摩地。显现是了知所取能取不可得。关于此，世尊善说："菩萨入等持，见意之影像，尔时转义想，决持非己心想，如是心住已，应了无所取，其后无所取，故成无能取，尔时触证无所取能取。"善作宣说。
什么是住处？是转依。
如何是法善巧？由多闻故。如何是义善巧？了知经律论特征，同样于字善巧，了知美好字的词源学，于词义善巧，不执着方言而了知随顺命名，于前后际相连善巧，由了知前际所取和后际决定出离故。
;
Human: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །གོ་ཆ་བགོ་བ་ལ་མཁས་པ། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཤེས་རབ་ལ་མཁས། སེམས་ཅན་རྗེས་སུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་ཐོབ་ཀྱང་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ། འཇིག་རྟེན་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་ཉོན་མི་མོངས་པར་གནས་པར་ཤེས་པ། གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་ཤེས་པའོ། །ཇི་ལྟར་ཐབས་ལ་མཁས་པ་ཡིན། ཐབས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་སྡུད་པ་དང་། ཞི་ལྷག་རྟོགས་པ་ལ་མཁས་པ་དང་། རླབས་པོ་ཆེའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་བསག་པ་ལ་མཁས་པ་དང་། ཕྱིན་ལས་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ལ་མཁས་པ་དང་། ཐེག་ཆེན་ལ་ཡང་དག་པར་སྤྲོ་བར་བྱེད་པ་ལ་མཁས་པ་དང་། ཐེག་ཆེན་གྱི་ཆོས་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ལ་མཁས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་མཁས་པའོ། །ཤེས་བྱ་བརྗོད་ཐ་སྙད་ལ་མཁས་པ་དང་། གཞན་གྱི་སེམས་ལ་མཁས་པ་དང་། བསྡུས་པའི་དོན་དང་། རྒྱས་པའི་དོན་ལ་མཁས་པ་དང་། བསྡུས་པའི་དོན་ལ་མཁས་པ་ནི། ཚིགས་བཅད་གཅིག་གིས་བསྡུས་ནས་བསྟན་པའི་དོན་ཤེས་པའོ། །རྒྱས་
12-13-37b
པའི་དོན་ལ་མཁས་པ་ནི། ཚིགས་བཅད་གཅིག་གི་དོན་རྣམས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་འབྲེལ་བར་ཤེས་པ། རྣམ་པར་དག་པ་ནི་བསྡུས་དོན་གཟུང་ནས་དབྱེ་བ་ལ་མཁས་པ་ནི། རྒྱས་དོན་ལ་མཁས་པའོ། །མ་འདྲེས་པའི་དོན་ལ་མཁས་པ་ནི། ཆོས་ནང་བའི་དང་ཕྱི་རོལ་པའི་དོན་ལ་མཁས་པས། ལེགས་པར་བཤད་པ་དང་ཉེས་པར་བཤད་པ་གཉིས་ཤེས་ནས། ལེགས་པར་བཤད་པའི་དོན་ངེས་པར་ཕྱུང་ནས། ཕྱི་རོལ་པའི་ཆོས་མ་ཁྱེར་ཞིང་ཆོས་ནང་པ་དང་མ་འདྲེས་པའི་དོན་ཤེས་པའོ། །ཡང་དག་པར་འཇུག་པ་ལ་མཁས་པ་ནི། ཡེ་ཤེས་གསུམ་ལ་ཡང་དག་པར་འཇུག་པའི་ཐབས་ལ་མཁས་པའོ། །ཡང་ན་མིང་སོགས་ལ་མཁས་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་སྒྲིབ་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་ནས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཡང་དག་པར་གཟིགས་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འཇུག་པ་གསུམ་སོགས་བསྡུར། འདི་ལྟར་བསྒོམ་པ་ལ་བརྩོན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སེམས་པ་ལ་ཡང་ངས་དངོས་པོ་མཐའ་ཡས་པ་ཤེས་པ་སྒྲུབ་པ་ལྟར་བསྟན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ། འདིར་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་མཐའ་ཡས་པ་ཡིན་ཀྱང་དེ་དག་གི་ཡེ་ཤེས་ཤིན་ཏུ་མཐའ་ཡས་ཡིན་པ་ལ་དགོངས་པའོ། །ལུང་འཛིན་པ་ནི། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྤྱད་པ་ཡིན་ནོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྩོན་པ་གཞན་དག་གི་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ་གང་ཞེ་ན། ལྔ་སྟེ། གནས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ་དང་། གནས་པའི་གནས་པ། མི་མཐུན་ཕྱོགས་སེལ། ཡོངས་དག་སེལ། ཞི་ལྷག་མཚན་མའི་ཚོལ་བའོ། །གནས་པ་ཡིད་བྱེད་ནི། ལུས་ཚོར་སེམས་ཆོས་ལ་གང་དྲན་པ་བཞག་
12-13-38a
སྟེ། སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་མ་ཡིན་པར་བྱས་ནས་ནང་དུ་བཞག་པའོ། །གནས་པའི་གནས་པ་ཡིད་བྱེད་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ་ནི། དབེན་པའི་ས་ཕྱོགས་སུ་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་བཅས་ནས། ཏིང་ངེ་འཛིན་སྔ་མ་བཞིན་དུ་གནས་པའོ། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་སེལ་བའི་ཡིད་བྱེད་ནི། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལ་གནས་བཞིན་པ་ཡིན་ཡང་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་རྟེན་འགའ་ཞིག་ལ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་འབྱུང་པར་གྱུར་ན། ནང་དུ་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་བཞག་སྟེ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་རྟེན་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་སེལ་བའོ། །ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཡིད་བྱེད་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ་ནི། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་ལས་སེམས་ཀུན་ཏུ་གཡེང་བའི་གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་སུ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཕྱིར་བཅོས་པར་བྱེད་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་སེལ་བའོ། །མཚན་མའི་ཡིད་བྱེད་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ་ནི། ནང་དུ་ཞི་གནས་ཀྱི་མཚན་མ་ཆགས་པ། ཕྱི་རོལ་ཡུལ་ལྷག་མཐོང་ཡུལ་ལ་དམིགས་ནས་ཡོངས་སུ་དཔྱོད་པས། ཞི་ལྷག་གཉིས་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་ཞེས་གསུངས་པས་ཡོངས་ཤེས་མང་ཡང་། མདོར་བསྟན་ན། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་ལྔ་སྟེ། ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ། ལམ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ། བདེན་བཞི་དང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །སྤང་བྱ་
12-13-38b
ལ་མཐོང་སྤང་དང་སྒོམ་སྤང་དུ་བྱེད་ལགས་ཏེ། བྱེད་ལུགས་གང་ཞེ་ན། འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྣམ་པས་སྡུད་ཡིན། ལུས་ལ་རྟོག་པ་མི་དམིགས་པ་ནི། མཉམ་བཞག་སྡུད། ངག་གི་དང་ཡིད་ཀྱང་དེ་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱའོ།


 །ཇི་ལྟར་ན་ཆོས་རྣམས་ལ་ཆོས་ལ་མཁས་པ་ཉིད་ཅེ་ན། བསྒོམ་པ་ལ་མ་བརྟེན་པར་ཐོས་བསམ་གྱི་སྦྱོར་བ་འབའ་ཞིག་གིས་ཆོས་ལ་གནས་པ་དང་། ཐོས་བསམ་ལ་མ་བརྟེན་པར་སྒོམ་པའི་སྦྱོར་བ་འབའ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ཆོས་ལ་གནས་པ་མ་ཡིན་གྱི། གཉི་ག་ལ་བརྟེན་དེ་གཉི་ག་ལ་གནས་ན་ཆོས་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །འཛིན་པ། ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་བཤད་པས་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བར་བལྟའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྦྱོར་བ་དང་ཆོག་པར་མི་འཛིན་པས་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བར་བལྟའོ། །སྦྱོར་བ་ནི། རྒྱུན་དུ་ཆུད་པ་རྒྱུན་དུ་བསྒོམ་པ་དང་། གུས་པར་སྦྱོར་བ་དེ་གཉིས་རྣལ་འབྱོར་མི་འདོར་བ་དང་། མ་ལོག་པར་སྦྱོར་བ་ཡིད་བྱེད་མི་འདོར་བར་བལྟའོ། །ཆོག་པར་མི་འཛིན་པ་ནི་ནང་དུ་ཞི་གནས་སུ་བྱེད་པ་མི་འདོར་བ། དེའི་རོ་མི་མྱོང་བ་དང་། གོང་ནས་གོང་དུ་ཞི་གནས་ལ་སྦྱོར་བར་བལྟའོ། །བྱང་སེམས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་ལ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེར་ཕར་ཕྱིན་རྣམས་ཀྱི། གྲངས་དང་མཚན་ཉིད་གོ་
12-13-37b
རིམས་ངེས་ཚིག་བསྒོམ་པ། རབ་དབྱེ། བསྡུས་པ། མི་མཐུན་ཕྱོགས། ཡོན་ཏན་བསྔགས་པ། གཅིག་ལ་གཅིག་ངེས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར། རྒྱ་ཆེ་ཟབ་པར་བསྟན་ཞེ་ན། རྣམ་མཁྱེན་ཉིད་རྒྱ་ཆེ་ཟབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་མི་མོས་སྐྲག་པ་ནི། རིགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དང་བྲལ་བ་དང་། དགེ་རྩ་མ་བསྐྱེད་པ་དང་། སྡིག་གྲོགས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐེག་ཆེན་ལ་ཁ་ཅིག་མོས་ཀྱང་ངེས་པར་མི་འབྱུང་བ་ནི། ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་དང་། དོན་ལ་སྒྲ་བཞིན་དུ་ཞེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལ་དགོངས་ནས་ཆོས་ཀྱི་མེ་ལོང་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལས་བྱང་སེམས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ། ཚུལ་བཞིན་མིན་པར་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ། ལྟ་ངན་ཉེར་བརྒྱད་འབྱུང་བར་གསུངས་ཏེ། མཚན་མར་ལྟ་བ་དང་། བཏགས་པར་སྐུར་འདེབས་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཀུན་རྟོག་ལ་སྐུར་བ། དེ་ཁོ་ན་ལ་སྐུར་འདེབས། ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ལྟ་བ། བསྒྱུར་བའི་ལྟ་བ་སོགས་གསུངས། ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་དོན་ཀུན་བརྟགས་སོགས་ལ་དགོངས་ཚུལ་གསུངས། བྲི་དགོས་ཆེར་མེད། དགོངས་པ་བཞི། ལྡེམ་དགོངས་བཞི། ཆོས་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་མཁས་པ། སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་གནས་ངན་ལན་འཇིག །སྣ་ཚོགས་འདུ་ཤེས་བྲལ་ཏེ། ཆོས་དགའ་བ་ལ་དགའ་བ་ཐོབ། ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་ཚད་མེད་ཤེས། མི་རྟོག་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཚན་མ་རྣམས་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་། ཆོས་སྐུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། གོང་མས་ཀྱང་གོང་མའི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་འཛིན། ཐེག་
12-13-38a
ཆེན་དེ་མཆོད་པ་ཆེས་བསྔགས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཆོས་མཆོད་པ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་ཅི་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་བདེའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་རྣམ་པར་ངེས་པ་སྟེ། ཀུན་ལས་བཏུས་གསུམ་པའོ། །འཐོབ་པ་རྣམ་པར་ངེས་པ་ནི་གང་ཟག་དང་། མངོན་པར་རྟོགས་པ་རྣམ་བཞག་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྤྱོད་པ། ངེས་འབྱུང་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་སྒོས། འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་སོགས། ཆ་མཉམ་སྤྱོད་པ་དྲུག་དང་། ཉོན་མོངས་ཆུང་བ་བདུན།ངེས་འབྱུང་ཐེག་གསུམ་གྱི་གང་ཟག །ཉེར་བརྟེན་གྱིས་རབ་དབྱེ། ཚོགས་མ་བསགས། བསགས་ཡིན་མ་བསགས་ཡིན། ཚོགས་བསགས་གསུམ། སྦྱོར་བས་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་སོགས། དགེ་འདུན་ཉི་ཤུ། ཁམས་ཀྱིས། འདོད་ན་སྤྱོད་པའི་སོ་སྐྱེ་སློབ་མི་སློབ་གསུམ། གཟུགས་གཟུགས་མེད་དེ་བཞིན་དགུའོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་བྱང་སེམས་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་རང་སངས་རྒྱས་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་གང་ཟག་གོ་བཅས་བཅུ་གཉིས་སོ། །སྤྱད་པས་དབྱེ་བས། མོས་པས་སྤྱོད་པ་ཅན། ལྷག་པའི་བསམ་པས་སྤྱོད་པ་ཅན། མཚན་མ་དང་བཅས་པར་སྤྱོད་པ་ཅན། མཚན་མེད་པར་སྤྱོད་པ་ཅན། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་མེད་པའི་བྱང་སེམས་ཀྱི་གང་ཟག་གོ། འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་གང་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་ཞིང་རྒྱུན་རིང་བའི་གང་ཟག་དེ། རྣམ་རྟོག་གི་བར་དུ་དེ་བཞིན་ནོ།

直译
如何是于诸法之法善巧呢？不依修而仅以闻思之加行住于法，及不依闻思而仅以修之加行亦非住于法，而依靠二者住于二者是为住于法。
持诵、念诵、解说应视为从闻所生。精勤于三摩地及不以少为足应视为从修所生。加行是：连续串习、连续修习，恭敬加行是此二不舍瑜伽，无误加行是不舍作意。不以少为足是不舍内止住，不贪其味，应视为渐次修止。
什么是菩萨藏极为广大？因为其中对诸波罗蜜的数量、特征、次第、词源、修习、差别、摄略、违品、功德赞叹、互相确定而示。
为何说广大甚深？因为遍智广大甚深故。对此有些众生不信而畏惧，是因为远离种性法性，未生善根，及为恶友所摄故。有些人虽信大乘却不能决定出离，是因为执著见解为最胜，及如言执著义理故。考虑到此，《大法镜》法门中说菩萨如言不如理分别法会产生二十八种恶见：相见、谤假立见、谤遍计、谤真如、执著见、转变见等。[经中]说诸法无自性义是针对遍计等的意趣方式。无需详写[四]意趣、[四]秘意趣。
善巧于法三摩地是：刹那刹那灭恶业，离种种想，获得法喜之乐，知无间断法光无量，生起无分别智慧之相，圆满法身，由上者亦摄持上者之因。
为何大乘应受大供养，而声闻之法供养不应如是？因为是为一切众生之利乐故。
法决定即第三摄抉择。获得决定是补特伽罗与现证安立二种。
第一[补特伽罗]以行、出离等差别：贪行等，平等行六种，烦恼少七种，出离三乘补特伽罗，依止差别，未集资、已集资未集资、已集资三种，加行信随行等，二十僧伽，以界分：欲界凡夫有学无学三，色界、无色界同样[各三]共九。色界菩萨、欲界独觉、如来不可思议补特伽罗，合为十二。
以行为差别：胜解行者、增上意乐行者、有相行者、无相行者、无功用菩萨补特伽罗。
什么是贪行者？贪欲大且相续久的补特伽罗，分别[行]等亦同样。
;


 །ཆ་མཉམ་ཉོན་མོངས་པ་རང་བཞིན་དུ་གནས་པའོ། །ཉོན་མོངས་ཆུང་
12-13-38b
བ་ཉོན་མོངས་བསྲབས་པའི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པའོ། །རང་རྒྱལ་གྱི་ཐེག་པ་ནི། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན། དབང་པོ་འབྲིང་། བདག་ཐར་ཕྱིར་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ། ཡིད་འབྱུང་བ། འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་དང་རྣམ་གྲོལ་བའི་བསམ་པ་ཅན། བདག་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་འདོད་པ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་ལ་དམིགས་ནས་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སྒྲུབ་པ། ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་མ་བསྐྱེད་པའམ། སྔོན་བསྐྱེད་པ་དང་། འབྲས་བུ་སྔོན་མ་ཐོབ་པའམ་ཐོབ་པའམ། གང་ཡང་རུང་སྟེ། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་མེད་པར་བདག་ཉིད་ལམ་མངོན་དུ་བྱས་ནས། བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་གནས་པའམ། ཚོགས་དང་སྤྱོད་པ་གང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་ཕྱིན་ཐོབ་པའོ། །ཞེས་གསུངས། ཚོགས་མ་བསགས་པ་ནི། བདེན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་མོས་དད་ཆུང་བའི་གང་ཟག །ཐར་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཆུང་ཞིང་། ཚེ་རབས་ཀྱི་དུས་འདིས་འབྲས་བུ་ཐོབ་ཅེས་དུས་ངེས་པ་མེད་པའོ། །བསགས་པ་ཡིན་ལ་མ་བསགས་པ་ཡང་ཡིན་པ། མོས་དད་བར་མ། ཐར་པའི་ཆ་མཐུན་འབྲིང་། ཚེ་རབས་ངེས་པའི་དུས་ལྡན། བསགས་པ་མཆོག །ཚེ་དེའི་དུས་ངེས་པ། ཡང་ན། དང་པོ་ཆོས་ལ་ངེས་སེམས་ཀྱི་བཟོད་པ་ཆུང་ངུ་ཅན། འབྲིང་། ཆེན་པོར་སྦྱོར།དེ་གཉིས་པོ་ནི་ཀུན་དོན་བཤད། བྲི་དགོས་ཆེར་མི་སྣང་། ལུས་ཀྱིས་མངོན་བྱེད་ནི། གང་སྒོམ་པ་རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་ལ་བསམ་གཏན་པའི་གང་ཟག་གོ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ཟག་པ་ཟད་ཀྱང་། རྣམ་ཐར་
12-13-39a
བརྒྱད་ལ་བསམ་གཏན་པ་མིན་པའོ། །གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ། ཟག་པ་ཟད་པ། རྣམ་ཐར་བརྒྱད་ལ་བསམ་གཏན་པ་ཡིན་པའོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནི། དབང་པོ་རྟུལ་པོ། མྱོས་ཀྱང་རུང་མ་མྱོས་ཀྱང་རུང་། རང་གིས་རང་གསོད་ཀྱང་རུང་མི་གསོད་ཀྱང་རུང་སྟེ། གང་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་བསམ་གཏན་རྣམས་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་ནོ། །བདག་གསོད་པའི་ཆོས་ཅན་ནི། དབང་རྟུལ། མྱོས་རུང་མ་མྱོས་རུང་། མི་གསོད་ན་གང་མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ལས་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཅན་ནོ། །གསོད་ན་སྐལ་བ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །རྗེས་སུ་བསྲུང་པའི་ཆོས་ཅན་ནི། །དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ཉིད། མྱོས་ན་མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་སྐལ་པ་ཅན་ཡིན་ལ། མ་མྱོས་ན་དེ་ལྟར་མིན་པའོ། ། གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ་ནི། དབང་པོ་རྟུལ་པོ། མྱོས་ཀྱང་རུང་། མ་མྱོས་ཀྱང་རུང་། མཐོང་ཆོས་ལ་བདེར་གནས་ལས་ཉམས་པའི་སྐལ་པ་ཅན་མ་ཡིན་ལ། དབང་པོ་རྣམས་སྦྱོང་བའི་ཆེན་པོ་དང་རྣོ་བ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི། སྐལ་པ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་པའི་གང་ཟག་གོ། རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་འོས་སུ་འགྱུར་པ་ནི། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་མྱོས་ཀྱང་རུང་མ་མྱོས་ཀྱང་རུང་། མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ལས་ཉམས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་མིན་ལ། དབང་པོ་རྣམས་སྦྱོང་བའི་སྐལ་པ་ཅན་ཡིན་པའོ། །མི་འཁྲུགས་པའི་ཆོས་ཅན་ནི། རང་བཞིན་གྱིས་དབང་པོ་རྣོན་པོ་སྟེ། 
12-13-39b
མྱོས་རུང་། མ་མྱོས་རུང་། མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ལས་ཉམས་འགྱུར་གྱི་སྐལ་པ་ཅན་མིན་པའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་དགའ་ལྡན་ན་གནས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་མྱང་འདས་པར་སྟོན་པའོ། །མོས་སྤྱོད་བཟོད་པ་ཆུང་འབྲིང་ཆེར་གནས། ལྷག་བསམས་བཅུ་ལ་གནས་པ། མཚན་བཅས་སྤྱོད་པ་ས་དང་པོ་ནས་དྲུག་པའི་བར། བསྒྲིམ་ནས་མཚན་མེད་ས་བདུན་པར་གནས་པ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་མེད་ས་བརྒྱད་པ་དགུ་པ། བཅུ་པ་ཆོས་སྤྲིན་ལ་གནས་པའོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་གང་ཟག་གཉིས་ཏེ། རིམ་གྱིས་པ་དང་། ཅིག་ཆར་ངེས་པར་འབྱིན་པའོ། །རིམ་གྱིས་པ་ནི། ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

直译
平等烦恼是安住于自性烦恼。烦恼少是安住于削弱烦恼的自性。
独觉乘是：独觉种姓，中等根器，为自解脱发愿，厌离，具离欲解脱意乐，欲证自菩提，缘声闻藏随法修行，未生或已生顺决择分，未得或已得果，或者任何[情况]，在无佛出世时自证道，如独角兽独自安住，或与众共处，获得苦边际。
未集资是：对于依谛而言，信解小的补特伽罗，解脱支分少，且无确定于今生何时获果的时间。
已集资亦未集资是：中等信解，中等解脱分，具有确定生数的时间。
已集资殊胜：具有今生确定时间。或者，第一种具有小、中、大法定忍。这两者是为了一切利益而说，似无需详写。
身证是：修习八解脱的禅修补特伽罗。慧解脱是：虽已尽漏，但非八解脱禅修者。俱分解脱是：已尽漏，且是八解脱禅修者。
退法阿罗汉是：钝根，无论醉或不醉，无论自杀或不自杀，具有退失现法乐住世间诸禅定的可能性。
自杀法者是：钝根，无论醉或不醉，若不自杀则具有退失现法乐住的可能性，若自杀则无此可能性。
防护法者是：钝根，若醉则具有退失现法乐住的可能性，若不醉则不然。
住不动者是：钝根，无论醉或不醉，不具有退失现法乐住的可能性，也不具有修习根达大利锐根的可能性的补特伽罗。
能升进者是：钝根，无论醉或不醉，不具有退失现法乐住的可能性，且具有修习诸根的可能性。
不动法者是：自性为利根，无论醉或不醉，不具有退失现法乐住的可能性。
如来是：从住兜率开始至示现涅槃。
胜解行者住于小、中、大忍，增上意乐者住于十[地]，有相行者从初地至六地，勉强无相住于第七地，无功用住于第八第九，住于第十法云地。
预流补特伽罗有二：渐次者与顿出者。渐次者如所说。


 །ཅིག་ཆར་ངེས་འབྱིན་ནི། གང་བདེན་པ་རྣམས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱས་ནས། མི་ལྕོགས་མེད་པ་ལ་བརྟེན་དེ། འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ལམ་གྱིས། ཁམས་གསུམ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་རྣམས། རྣམ་པས་ཅིག་ཆར་སྤང་སྟེ། ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ཅིག་ཆར་སྤོང་བ་ནས། ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའི་བར་ཅིག་ཆར་སྤོང་བ་མཐོང་ལམ་བཞིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་བཞིན་དུ་སའི་རྣམ་པས་བྱེ་བྲག་སོ་སོར་སྤོང་བ་མིན་ནོ། །འདི་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་དང་། འབྲས་བུ་གཉིས་ལ་གདགས་སོ། །སོར་མོའི་རྩེ་མོའི་མདོ་ལས། ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡོམ་ནས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་སོགས་སུ་གསུངས་སོ། །དེ་ནི་དང་པོ་རྒྱུན་ཞུགས་དང་། ཐ་མ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་གཉིས་ཁོ་ན་ལ་གདགས། དེ་གཉིས་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་མཐོང་སྤང་དང་། སྒོམ་སྤང་མ་ལུས་པ་སྤང་བའི་ཕྱེ་བས་
12-13-40a
གོ་རིམ་བཞིན་ནོ། །བར་མ་གཉིས་ལ་མི་གདགས་ཏེ། དེ་ནི་བདེན་པ་མཐོང་བས་བསྒོམ་པས་སྤང་བྱ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཉིད་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་དང་། ལྷག་མ་མེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིག་ཆར་ངེས་པར་འབྱིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་མདོ་ལས། རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་འབྲས་བུའི་འོག་ཏུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་བཞག་པ་ཡིན་ནོ། །ཕལ་ཆེར་མཐོང་བའི་ཆོས་སམ་འཆི་བའི་ཚེ་ཀུན་ཤེས་པ་མི་སློབ་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ། །དེ་མ་ལུས་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པས་གལ་ཏེ་མི་བྱེད་ན་ཡང་། དེ་མྱུར་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་ཕྱིར་སྨོན་ལམ་གྱིས་སྟོབས་ཅན་ཡིན་ཏེ། སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་འདོད་ཁམས་ཉིད་དུ་སྐྱེ་ནས་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་མེད་པར་རང་རྒྱལ་དུ་འགྱུར་རོ། །མངོན་པར་རྟོགས་པ་རྣམ་པར་བཞག་པ་གང་ཞེ་ན། བཅུ་སྟེ། ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས༡་པ་དང་། དོན༢་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་པར༣་རྟོགས་པ་དང་། རྗེས་ལ་མངོན་པར་རྟོགས་པ༤་དང་། དཀོན་མཆོག་ལ༥་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཀུན་ཏུ་མི་འབྱུང༦་བ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་། མཐར་ཐུག་པ༧་མངོན་པར་རྟོགས་པ། ཉན༨་ཐོས་ཀྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པ། རང་སངས༩་རྒྱས་ཀྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས༡༠་དཔའི་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ། །དང་པོ་ཆོས་མངོན་རྟོགས་ནི། བདེན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ། ཐར་པའི་ཆ་མཐུན་གྱིས་བསྡུས་པས་མོས་པ་དང་། དད་པ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པའོ། །དོན་མངོན་རྟོགས་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་གྱི་ཐ་མའི་གནས་སྐབས་ན། བདེན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་
12-13-40b
ཆོས་རྣམས་ཁོ་ན་ལ། བདེན་པ་ལ་ཆོས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པའི་བཟོད་པ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པ་སྟེ། བཟོད་པ་དེ་ཡང་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་བྱེད་ཆེན་པོའི་ཆུང་ངུ་དང་། ཆེན་པོའི་འབྲིང་དང་། ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་དང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའོ། །དེ་ཁོ་ན་མངོན་རྟོགས་མཐོང་ལམ་གྱི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་ཐོབ་པའོ། །མཐོང་ལམ་ལ་དེར་ནི་བདེན་པ་བཞི་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་རྣམ་པར་འཇོག་པ། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་མཐའ་ལས་བྱུང་བའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་རྣམས་འཐོབ་སྟེ།མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཡེ་ཤེས་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་བར་ཆད་མེད་དུ་སྐྱེས་པས་འཇིག་རྟེན་པའི་སེམས་ཀྱི་སྐབས་མེད་པས་དེ་དག་བསྒོམ་ལམ་དུ་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་འོག་ཏུ། རྗེས་ལ་མངོན་རྟོགས་ནི་བསྒོམ་ལམ་འཇིག་རྟེན་པའམ་འདས་པའི་ལམ་སྟེ་ཐམས་ཅད་དོ། །དཀོན་མཆོག་ལ་མངོན་རྟོགས། སངས་རྒྱས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་དང་ཆོས་དགེ་འདུན་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་དང་ཐོབ་པའོ། །ཀུན་ཏུ་མི་འབྱུང་བ་མངོན་རྟོགས། བདག་ངན་སོང་བའི་ལས་བྱས་ནས་ངན་སོང་རྣམས་སུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འགྲུབ་པའི་སྐལ་བ་ཅན་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ཤེས་པའོ། །མཐར་ཐུག་མངོན་རྟོགས། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལས་མཐར་ཕྱིན་པའི་ལམ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །དོན་དུ་མཐར་ཕྱིན་ལམ་མོ།

 །ཅིག་ཆར་ངེས་འབྱིན་ནི། གང་བདེན་པ་རྣམས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱས་ནས། མི་ལྕོགས་མེད་པ་ལ་བརྟེན་དེ། འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ལམ་གྱིས། ཁམས་གསུམ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་རྣམས། རྣམ་པས་ཅིག་ཆར་སྤང་སྟེ། ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ཅིག་ཆར་སྤོང་བ་ནས། ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའི་བར་ཅིག་ཆར་སྤོང་བ་མཐོང་ལམ་བཞིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་བཞིན་དུ་སའི་རྣམ་པས་བྱེ་བྲག་སོ་སོར་སྤོང་བ་མིན་ནོ། །འདི་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་དང་། འབྲས་བུ་གཉིས་ལ་གདགས་སོ། །སོར་མོའི་རྩེ་མོའི་མདོ་ལས། ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡོམ་ནས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་སོགས་སུ་གསུངས་སོ། །དེ་ནི་དང་པོ་རྒྱུན་ཞུགས་དང་། ཐ་མ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་གཉིས་ཁོ་ན་ལ་གདགས། དེ་གཉིས་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་མཐོང་སྤང་དང་། སྒོམ་སྤང་མ་ལུས་པ་སྤང་བའི་ཕྱེ་བས་
12-13-40a
གོ་རིམ་བཞིན་ནོ། །བར་མ་གཉིས་ལ་མི་གདགས་ཏེ། དེ་ནི་བདེན་པ་མཐོང་བས་བསྒོམ་པས་སྤང་བྱ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཉིད་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་དང་། ལྷག་མ་མེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིག་ཆར་ངེས་པར་འབྱིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་མདོ་ལས། རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་འབྲས་བུའི་འོག་ཏུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་བཞག་པ་ཡིན་ནོ། །ཕལ་ཆེར་མཐོང་བའི་ཆོས་སམ་འཆི་བའི་ཚེ་ཀུན་ཤེས་པ་མི་སློབ་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ། །དེ་མ་ལུས་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པས་གལ་ཏེ་མི་བྱེད་ན་ཡང་། དེ་མྱུར་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་ཕྱིར་སྨོན་ལམ་གྱིས་སྟོབས་ཅན་ཡིན་ཏེ། སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་འདོད་ཁམས་ཉིད་དུ་སྐྱེ་ནས་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་མེད་པར་རང་རྒྱལ་དུ་འགྱུར་རོ། །མངོན་པར་རྟོགས་པ་རྣམ་པར་བཞག་པ་གང་ཞེ་ན། བཅུ་སྟེ། ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས༡་པ་དང་། དོན༢་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་པར༣་རྟོགས་པ་དང་། རྗེས་ལ་མངོན་པར་རྟོགས་པ༤་དང་། དཀོན་མཆོག་ལ༥་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཀུན་ཏུ་མི་འབྱུང༦་བ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་། མཐར་ཐུག་པ༧་མངོན་པར་རྟོགས་པ། ཉན༨་ཐོས་ཀྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པ། རང་སངས༩་རྒྱས་ཀྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས༡༠་དཔའི་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ། །དང་པོ་ཆོས་མངོན་རྟོགས་ནི། བདེན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ། ཐར་པའི་ཆ་མཐུན་གྱིས་བསྡུས་པས་མོས་པ་དང་། དད་པ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པའོ། །དོན་མངོན་རྟོགས་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་གྱི་ཐ་མའི་གནས་སྐབས་ན། བདེན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་
12-13-40b
ཆོས་རྣམས་ཁོ་ན་ལ། བདེན་པ་ལ་ཆོས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པའི་བཟོད་པ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པ་སྟེ། བཟོད་པ་དེ་ཡང་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་བྱེད་ཆེན་པོའི་ཆུང་ངུ་དང་། ཆེན་པོའི་འབྲིང་དང་། ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་དང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའོ། །དེ་ཁོ་ན་མངོན་རྟོགས་མཐོང་ལམ་གྱི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་ཐོབ་པའོ། །མཐོང་ལམ་ལ་དེར་ནི་བདེན་པ་བཞི་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་རྣམ་པར་འཇོག་པ། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་མཐའ་ལས་བྱུང་བའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་རྣམས་འཐོབ་སྟེ།མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཡེ་ཤེས་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་བར་ཆད་མེད་དུ་སྐྱེས་པས་འཇིག་རྟེན་པའི་སེམས་ཀྱི་སྐབས་མེད་པས་དེ་དག་བསྒོམ་ལམ་དུ་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་འོག་ཏུ། རྗེས་ལ་མངོན་རྟོགས་ནི་བསྒོམ་ལམ་འཇིག་རྟེན་པའམ་འདས་པའི་ལམ་སྟེ་ཐམས་ཅད་དོ། །དཀོན་མཆོག་ལ་མངོན་རྟོགས། སངས་རྒྱས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་དང་ཆོས་དགེ་འདུན་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་དང་ཐོབ་པའོ། །ཀུན་ཏུ་མི་འབྱུང་བ་མངོན་རྟོགས། བདག་ངན་སོང་བའི་ལས་བྱས་ནས་ངན་སོང་རྣམས་སུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འགྲུབ་པའི་སྐལ་བ་ཅན་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ཤེས་པའོ། །མཐར་ཐུག་མངོན་རྟོགས། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལས་མཐར་ཕྱིན་པའི་ལམ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །དོན་དུ་མཐར་ཕྱིན་ལམ་མོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
一次性解脱：当证悟诸谛后，依靠无间[修行]，以出世间道，同时断除三界中的所有烦恼。如同大中的大等[烦恼]一次性断除，直至小中的小[烦恼]也一次性断除，如同见道。不像世间[修行]那样按地的差别各别断除。这适用于预流果和阿罗汉果这两种果位。指尖经中说："将所有蕴集合为一，[观]一切无常等。"这仅适用于最初的预流果和最终的阿罗汉果这两种果位，因为它们分别是断除三界中所有见断和修断的缘故。不适用于中间两果，因为它们是由见真谛后，以修行断除欲界烦恼，分为有余依和无余依而区分的。
基于一次性解脱的观点，《分别经》中在预流果之后直接安立阿罗汉果。大多数[行者]在现世或临终时获得无学的遍智。如果因为尚未完全离贪而不[即刻]成就[阿罗汉]，则由于愿力迅速趋向涅槃，具有强大愿力。由于愿力，他们转生于欲界，在佛不出世时成为独觉。
什么是证悟的分类？有十种：法证悟①、义②证悟、真如证悟③、后得证悟④、对三宝⑤的证悟、不再生⑥的证悟、究竟⑦证悟、声闻⑧证悟、独觉⑨证悟和菩萨⑩证悟。
第一，法证悟：对谛摄诸法，获得解脱顺分所摄的信解和大信心。
义证悟：在顺解脱分最后阶段，对谛摄诸法获得观察诸谛的大忍，此忍通过如理作意的大小、大中、大大三种差别来区分。
真如证悟：获得见道十六心刹那。在见道中，虽然获得了了解"这些是四谛"等分别安立的世俗智，但并非现证，因为十六刹那智慧无间生起，没有世间心的机会，这些[世俗智]在修道中现证。
在见道之后，后得证悟是世间或出世间的一切修道。
对三宝的证悟：获得对佛的证信，以及对法和僧的证信。
不再生的证悟：知道"我虽造作恶趣业，但不会在恶趣中受报"。
究竟证悟：如道谛中所说的究竟道，实际上是究竟道。


 །ཉན་ཐོས་ཀྱི་མངོན་རྟོགས་བདུན་པོ་དེ་དག་ཉིད་མདོར་བསྡུས་ཏེ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་མངོན་རྟོགས་ཞེས་བྱའོ། །རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མངོན་རྟོགས་ནི། མངོན་རྟོགས་བདུན་པོ་དེ་གཞན་གྱི་སྒྲ་ལ་མ་བརྟེན་པར་ཐོབ་པ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མངོན་རྟོགས་ཞེས་
12-13-41a
བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མངོན་རྟོགས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་འདུལ་བའི་ཐབས་ལ་མཁས་པར་བྱ་ཕྱིར། བདུན་པོ་དེ་མངོན་རྟོགས་བདུན་པོ་དེ་དག་ཉིད་ལ་བྱང་སེམས་ཀྱི་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའི་བཟོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། སེམས་ཅན་ལ་ལྟ་བས་དེ་ཐེག་དམན་ལས་ངེས་པར་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་ཞུགས་པ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མངོན་རྟོགས་ཞེས་བྱའོ། །ཉན་ཐོས་དང་བྱང་སེམས་ཀྱི་མངོན་རྟོགས་ལ་ཁྱད་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཐེག་ཆེན་གྱི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཁྱད་པར། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པར་ཚོགས་གཉིས་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཉེ་བར་རྟེན་པའི་ཁྱད་པར། བདག་མེད་གཉིས་ཀ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་ཁྱད་པར། བདག་དང་སེམས་ཅན་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་པའི་ཁྱད་པར། ས་བཅུ་པོ་དག་གིས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཁྱད་པར། མི་གནས་པའི་མྱང་འདས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཁྱད་པར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་སྦྱོང་བ་དང་། འདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་སྡུད་པས། གནས་དང་གཡོག་འཁོར་གྱི་ཁྱད་པར། ཕའི་བུ་གཙོ་བོ་བཞིན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པས་བཙུན་པར་སྐྱེ་བའི་ཁྱད་པར། སངས་རྒྱས་པའི་འཁོར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བའི་ཁྱད་པར། འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་ནི། ཉོན་མོངས་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པའི་གནས་ངན་ལེན་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་ཕྱིར། བླ་མེད་ཡོན་ཏན་ཀུན་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་གནས་གྱུར་པའི་ཁྱད་པར་དང་། སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་སོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་
12-13-41b
ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཁྱད་པར་དང་། ཇི་སྐད་དུ། རྣམ་པར་དག་དང་ཡོངས་དག་དང་། ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། །ལས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི། །ཁྱད་པར་ཡོངས་སུ་བརྗོད་པ་ཡིན། །ཞེས་པ་ལྟར།བག་ཆགས་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ། ལུས་ཆོས་སྐུ་འགྲུབ། རྟག་ཏུ་བྱང་སེམས་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཐེག་ཆེན་གྱི་ཆོས་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ། འཕྲིན་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་སྤྲུལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་བྱེད་པ་སྟེ་རྣམ་པ་ལྔའི་ཁྱད་པར་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་ལོངས་སྐུ་སྤྲུལ་སྐུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སྐུ་གསུམ་གྱི་ཁྱད་པར་དང་། ལྷག་མེད་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པའི་ཡོན་ཏན་རྒྱུན་མི་འཆད་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཁྱད་པར་དང་། ཆོས་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པར་རོ་གཅིག་པ་དང་དེ་ལ་བརྟེན་པ་རྣམས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཤེས་པ་ཉིད་རྣམས་ལ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་མཐུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འདྲེས་ཤིང་ཉེ་བར་འདྲེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ནུས་པ་ཐོབ་པའི་ཁྱད་པར་དང་། ཉོན་ཤེས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དག་པའི་ཁྱད་པར་དང་། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སེམས་ཅན་འདུལ་བའི་ཕྲིན་ལས་འདྲེས་པ་དང་ཉེ་བར་འདྲེས་པའི་ལས་བྱེད་པའི་ཁྱད་པར་དང་། ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་དུ་ཕྱི་མའི་མཐའི་བར་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་སྟོན་པ་མངོན་པར་རྫོགས་པ་བྱང་ཆུབ་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟོན་པའི་ཐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་། ཐེག་ཆེན་པས་རྒྱུན་དུ། འཚེ་བ་
12-13-42a
དག་ནི་ཐམས་ཅད་དང་། ངན་སོང་དང་ནི་ཐབས་མིན་དང་། འཇིག་ཚོགས་ཐེག་པ་དམན་པ་ལས། །དེ་ཕྱིར་སྐྱབས་ཀྱི་དམ་པའོ། །ཞེས་པ་ལྟར། ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པ་རྣམ་པ་ལྔའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཀྱང་རིག་པར་བྱའོ།

这些前述七种声闻证悟简略归纳即称为声闻证悟。独觉证悟：不依靠他人言教而获得的那七种证悟，称为独觉证悟。菩萨证悟：为了善巧调伏声闻和独觉，对那七种证悟具有菩萨的正确忍耐，但由于对众生的观照，不从小乘出离，所以并非现证。此外，菩萨入于初地欢喜地的无过失状态，称为菩萨证悟。
若问声闻与菩萨证悟有何差异？有以下区别：缘大乘法的差异；依靠无量劫积累二资粮的差异；通达二无我的差异；承认自己与众生平等的差异；通过十地而出离的差异；摄取不住涅槃的差异；由于净佛土和摄受所化众生而有住处和眷属的差异；如国王长子般生于如来种姓而有尊贵出身的差异；生于佛陀眷属中的差异。果位的差异：由于断除一切烦恼和非烦恼习气，安住于无上功德本性的差异；力、无畏等佛陀功德圆满的差异。
如经云："清净与圆净，身与受用圆，事业佛法等，差异悉宣说。"如是，清净烦恼及习气，圆净佛土，成就法身，常与诸菩萨共享大乘法，以变化身在一切世间行持佛事等五种差异；获得自性身、受用身和变化身的三身差异；于无余依涅槃界中利益一切众生的功德相续不断的涅槃差异；在清净法界中同一味，以及依此具足了知一切相中最胜智慧，因诸佛各具威力而获得融合无碍智慧力的差异；清净烦恼所知二障的差异；诸佛调伏众生事业融合无碍的差异；在十方世界直至最后际示现佛陀出世、现证圆满菩提和示现涅槃的方便差异；如经云："一切伤害和，恶趣与非方，身见及小乘，因此最胜怙。"应知大乘具有五种救护的差异。


 །ཚད་མེད་བཞི་སོགས་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་འདི་དག་མངོན་རྟོགས་གང་གིས་བསྡུས་ཤེ་ན། འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་བསྒོམ་ལམ་དང་། མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་མངོན་པར་གྲུབ་པ་དེ་ཕྱིར་རྗེས་ལ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་། མཐར་ཐུག་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པས་བསྡུས་སོ། །དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། ཚད་མེད་པ་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཉོན་མོངས་མེད་པ། བསམས་ནས་ཤེས་པ། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམས་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་རྣམས་དང་། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་རྣམས་དང་། ཡོངས་སུ་དག་པ་རྣམས་དང་། སྟོབས་རྣམས་དང་། མི་འཇིགས་པ་རྣམས་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་རྣམས་དང་། བསྲུང་བ་མེད་པ་རྣམས་དང་། བསྙེལ་བ་མི་མངའ་བའི་ཆོས་ཉིད་དང་། བག་ཆགས་ལེགས་པར་བཅོམ་པ་དང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དེ། མདོ་སྡེ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་རྣམས་སོ། །བྱམས་པ་གང་ཞེ་ན་སོགས། རྒྱས་པར་མཁས་འཇུག་བསྡུར། འཇིག་རྟེན་རྟག་མི་རྟག་སོགས་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་དངོས་པོ་ལུང་མི་བསྟན་པར་རྣམ་པར་བཞག་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ན། དེ་ལ་དོན་
12-13-42b
དང་མི་ལྡན་པ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་དྲི་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཚུལ་མིན་པས་འདྲི་ན། འཕགས་པའི་བདེན་བཞི་ལས་བརྩམ་ནས་འདྲི་བ་སྟེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་། ཀུན་བྱང་ལ་སེམས་པ་མིན་པ་དེ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚུལ་བཞིན་བདེན་བཞི་ལས་བརྩམས་ན་དེའི་རྟོག་པ་ཆོད་དོ། །བྱང་སེམས་ས་དང་པོར་སྐྱོན་མེད་པར་ཞུགས་པ། རྒྱུན་ཞུགས་སོགས་སུ་ཅིས་མི་འགྱུར། །ཞེ་ན། སྲིད་ཞིར་མི་གནས་པའི་ལམ་ཐོབ་པས། ཐར་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་རྒྱུན་ལ་འཇུག་པ་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་བཞིན་སྲིད་པར་སྐྱེ་བ་ཚད་མེད་འཛིན་པས་ལན་གཅིག་ཕྱིར་འོང་མིན། ཕྱིར་མི་འོང་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། བསམ་གཏན་གྱིས་གནས་ཤིང་འདོད་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་སེམས་རྣམས་ནི། བདེན་པ་རྣམས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱས་ནས། ས་བཅུ་རྣམས་སུ་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ཤེས་བྱའི་བསྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོའི་ལམ་བསྒོམ་གྱི། ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེས་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པ་ན་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཅིག་ཆར་སྤོང་ངོ་། །ཅིག་ཆར་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེས་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་སུ་ཟིན་ཀྱང་། སྔགས་དང་སྨན་གྱིས་སོད་པའི་དུག་ལྟ་བུ་དང་། དཔེར་ན་ཉོན་མོངས་སྤངས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ལྟར་ས་ཐམས་ཅད་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཉེས་པ་མི་སྐྱེད་དོ། །ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཤེས་བྱ་ལ་མཁས་པ་དང་། ཐབས་ལ་མཁས་པ་དང་། ཡང་དག་
12-13-43a
པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་མཁས་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ལ་མཁས་པར་བྱའོ། །དུས་དུས་སུ་དབང་པོ་རྣམས་གོང་ནས་གོང་དུ་སྦྱང་བར་བྱའོ། །ཤེས་བྱ་གང་ཞེ་ན། དྲུག་སྟེ། གཟུང་འཛིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་འཁྲུལ་བ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ཙམ་ཡང་དག་མིན་རྟོག་གང་ལ་བྱིས་པ་རྣམས་མངོན་པར་ཞེན་པ་འཁྲུལ་བའི་གནས་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་མ་འཁྲུལ་བའི་གནས་དང་། འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མཐུན་པ་ཐོས་བྱུང་སོགས་དགེ་ཆོས་འཁྲུལ་བ་ཡང་ཡིན་ལ་མ་འཁྲུལ་བ་ཡང་ཡིན་པ་དང་། མི་རྟོག་ཡེ་ཤེས་མ་འཁྲུལ་པ་དང་། རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་དགེ་བའི་ཆོས་མ་འཁྲུལ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ།

若问这些四无量等殊胜功德是由哪种证悟所摄？圣声闻的修道和无学道中所成就，因此由后得证悟和究竟证悟所摄。这些是什么呢？四无量、诸解脱、胜处、遍处、无烦恼、愿智、诸无碍解、诸神通、相好庄严、诸遍净、诸力、诸无畏、诸念住、诸无护、无忘失法性、永断习气、大悲心、十八不共佛法及一切相智，如经中所说。慈是什么等，详见《贤者入》。
世间常无常等不予回答的事被立为不可记，为什么？因为这些无义且不如法，成为不当提问的对象。为何是不如法的提问？因为它们不是从四圣谛出发的提问，舍弃了思考因果和集灭的缘故。如法从四谛出发则断其分别。
菩萨入初地无过失，为何不成为预流等？答：因为获得不住于轮涅的道，故不成就趋入单方面解脱之流。由于发愿在轮回中无量次受生，故非一来；亦非不还，因为虽安住于禅定却仍生于欲界。
诸菩萨证悟诸谛后，于十地修道中修习所知障对治道，而非烦恼对治，因为他们成佛时同时断除烦恼障和所知障，同时成为阿罗汉和如来。虽未断烦恼，但如被咒语和药物控制的毒素，如同断除烦恼的阿罗汉一样，在一切地中不生烦恼过失。
此外，菩萨应当善巧了知所知、善巧方便、善巧分别非真实分别以及善巧无分别。应当不断地增上诸根。何为所知？有六种：执着能取所取的迷乱；仅是诸行因的非真实分别，即凡夫执着的迷乱处；真如无迷乱处；与出世间智慧相应的闻所生等善法，既是迷乱又是无迷乱；无分别智慧无迷乱；后得善法无迷乱的顺因。


 །ཐབས་ལ་མཁས་པ་ནི། བསྡུ་དངོས་བཞིས་བསྡུས་ཏེ་དགེ་བར་འཛུད་པ། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་ལ་མཁས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཕར་ཕྱིན་གྱིས་སྦྱིན་པ་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་བར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འདོད་པའི་བྱང་སེམས་ཀྱིས་ཤེར་ཕྱིན་ལ་བསླབ་པར་བྱ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་ལ་མཁས་པ་དང་། ཉིན་མཚན་དུ་བཤགས་ཡི་རང་གསོལ་བ་དགེ་རྩ་བསྔོ་བ། མངོན་ཤེས་མྱུར་བ་ལ་མཁས་པ་དང་། མི་གནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཕྱིན་ཞིང་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་འདུལ་བའི་སྤྱོད་པ་སྟོན་པ། ལམ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ལ་མཁས་པའོ། །ཡང་དག་མིན་རྟོག་ནི། ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་རྣམ་རྟོག་ཐམས་ཅད་པའི་ས་བོན་དུ་གྱུར་པ།
12-13-43b
རྩ་བའི་རྣམ་རྟོག །ལུས་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་གནས་སྣོད་ལོངས་སྤྱོད་གཟུགས་སོགས་ཀྱི་རྣམ་རིག་མཚན་མའི་རྣམ་རྟོག་བཟུང་བའི་མཚན་མའོ། །མིག་ཤེས་སོགས་མཚན་མར་སྣང་བའི་རྣམ་རྟོག །ལུས་སོགས་གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མཚན་འགྱུར་བའི་རྣམ་རྟོག །མིག་ཤེས་སོགས་སྔ་མའི་སྐབས་ལས་གཞན་འགྱུར་མཚན་མར་སྣང་བ་འགྱུར་བའི་རྣམ་རྟོག །དེ་ཡང་ཉེས་བཤད་ལེགས་བཤད་གཉིས་གཞན་གྱིས་མིང་སོགས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་རྣམ་རྟོག །ཉེས་བཤད་ལས་ཚུལ་བཞིན་མིན་པའི་རྣམ་རྟོག །ལེགས་བཤད་ལས་ཚུལ་བཞིན་གྱི་རྣམ་རྟོག །ཚུལ་མིན་རྣམ་རྟོག་ལས་ལྟ་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལྟ་བུ། མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྣམ་རྟོག །ཚུལ་བཞིན་དང་ཚུལ་མིན་གྱི་རྣམ་རྟོག་ལས། རྣམ་པར་གཡེང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །རྣམ་གཡེང་གི་རྣམ་རྟོག་ལ་ཡང་། དངོས་མེད་དུ་རྟོག་པ། དངོས་པོའི་རྣམ་རྟོག་དང་། སྒྲོ་འདོགས་དང་། སྐུར་འདེབས་དང་། གཅིག་དང་། ཐ་དད་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་རྟོག །ཁྱད་པར་དུ་དང་། མིང་ཇི་བཞིན་དོན་དུ་རྣམ་རྟོག །དོན་ཇི་བཞིན་མིང་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་ཤེར་ཕྱིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོད་བཞིན་དུ་སོགས་ཐེག་བསྡུས་ལྟར་རོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་ནི། སོ་སྐྱེ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ཉིད་ལ་མི་རྟག་པར་སེམས་པ་སོགས་རེ་རེ་ལ་འདིས་ཆོག་གོ་སྙམ་དུ་ཆོག་པར་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ། ཉན་ཐོས་རྣམས་རྟག་པ་སོགས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞིའི་གཉེན་པོར་མི་རྟག་སོགས་བཞིའི་ཕྱིན་
12-13-44a
ཅི་མ་ལོག་བའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ། བྱང་སེམས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའོ། །འདི་དག་སོ་སྐྱེ་ཉན་ཐོས་བྱང་སེམས་རྣམས་དང་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ། །སྤྲོས་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་ནི། གཉིད་ར་རོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཡིད་བྱེད་མེད་པས་མ་ཡིན། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་སོགས་རྟོག་དཔྱོད་ལས། ཡང་དག་འདས་པས་མ་ཡིན། འགོག་སྙོམ་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམ་པར་ཞི་བས་མ་ཡིན། སེམས་མེད་གཟུགས་སོགས་ལྟ་བུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་ཡིན། བརྡར་འཛིན་པའི་རྣམ་རྟོག་དམིགས་པ་ལ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་མ་ཡིན་པར་བལྟ་སྟེ། རྣམ་པ་ལྔ་སྤང་བས་སོ། །འོན་ཀྱང་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་པའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཞུགས་པར་བལྟའོ། །བྱང་སེམས་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་དབང་པོ་རྣམས་སྤྱོད་ཞེ་ན། རང་རང་གི་རིགས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཆུང་ངུ་ལ་བརྟེན་ཏེ་འབྲིང་མངོན་པར་འགྲུབ་བོ། །འབྲིང་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཆེན་པོ་མངོན་པར་འགྲུབ་བོ། །འཐོབ་པ་རྣམ་པར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཀུན་ནས་བཏུས་པ་བཞི་པའོ། །འབེལ་བའི་གཏམ་གྱིས་རྣམ་པར་ངེས་པ་གང་ཞེ་ན་བདུན་ཏེ། དང་པོ། དོན་རྣམ་པར་ངེས་པ་ནི། ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ངོ་བོ། རྐྱེན་འབྱུང་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ། རྐྱེན་བཞི་རྒྱུ། རྣམ་སྨིན་འབྲས་སོགས་ལྔ། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཀུན་བྱང་འབྱུང་བ་འབྲས་དམིགས་བྱེད་འབད་བསྒྱུར་ཐོབ་པའི་ལས་ལྔ་ལས་ལྡན་འཇུག་པའི་དོན་དྲུག་ལས་བརྩམ་ནས་རྣམ་པར་ངེས་པའོ།

善巧方便：以四摄事摄受引导众生行善，善巧于成熟众生；如经说："欲以般若波罗蜜多圆满布施乃至一切智的菩萨，应当学习般若波罗蜜多"，善巧于圆满成就佛法；日夜忏悔、随喜、祈请、回向善根，善巧于迅速成就神通；到达不住涅槃并在一切世间示现调伏众生的行为，善巧于道路相续不断。
非真实分别：阿赖耶识作为一切分别种子，根本分别；身体、根、色法、器世间受用、色等的了别相的分别，即所取之相；眼识等显现为相的分别；身等转为不同状态的相变化的分别；眼识等从前一状态转变为其他显现为相的变化分别；此外，恶说和善说二者，他人以名等所示的分别；从恶说生起不如法的分别；从善说生起如法的分别；从不如法分别生起如六十二见等的执着分别；从如法和不如法的分别生起散乱分别。
散乱分别又有：无实分别、实在分别、增益分别、损减分别、一性分别、异性分别、自性分别、差别分别、如名取义分别、如义取名分别。这些的对治是般若波罗蜜多，如《摄大乘》中所说的"菩萨虽有..."。
无分别性：凡夫对法性思维无常等各个方面时，认为"这就足够了"的满足无分别；声闻为对治常等四颠倒而[修]无常等四种无颠倒的无分别；菩萨对一切法无戏论的无分别。这些分别依次对应凡夫、声闻和菩萨。
无戏论的无分别性：不是因睡眠昏沉而无作意；不是如第二禅等超越寻伺；不是灭尽定中心心所寂灭；不是如无心色法等本性[无分别]；不是执持概念对所缘加行，应当通过断除这五种而观察。然而，应当观察为对无戏论所缘不作加行而等入平等性。
若问菩萨们本性上是利根，他们如何修习诸根？答：依靠各自种类的小利根成就中等[利根]，依靠中等成就大[利根]。
这是第四"获得决定"的总集。
什么是"以相关论述的决定"？有七种：第一，义的决定：从三自性的体性、缘起成就的因、四缘之因、异熟等五果、缘起的集灭、生起、果、所缘、作意、勤修、获得、业、五种相应、趣入六义等方面而作决定。
;


 །
12-13-44b
ངོ་བོ་ནི་ཀུན་བཏགས་སོགས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་མོ། །རྒྱུ་ཡི་དོན་ནི། སྐྱེ་བ་རྐྱེན་བཞི་དང་། འབྱུང་བ་མ་རིག་སོགས་ལུགས་འབྱུང་གི་ཀུན་ཉོན་འགགས་པས་རྣམ་བྱང་དང་། མངོན་སུམ་དམིགས་པ་དང་མ་དམིགས་པ་མཚུངས་པར་བསྙད་པས་བསྡུས་པ་དེས་མ་གྲགས་པའི་དོན་སྒྲུབ་པས་འགྲུབ་པའི་རྒྱུའོ། །འབྲས་བུ་ནི། རྣམ་སྨིན་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས། རྒྱུ་མཐུན་སྔར་སྐྱེས་དང་མཐུན་པ། བདག་པོ་ཐུན་མོང་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན། སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ལོ་ཏོག་སོགས། བྲལ་འབྲས་འཕགས་ལམ་གྱིས་བག་ཉལ་བཅོམ་པ་ལྔའོ། །ལས་ཀྱི་དོན་ནི་ལས་ཀྱི་ཀུན་ཉོན། དམིགས་པའི་ལས་དང་། བྱེད་པའི་ལས། འབད་པའི་ལས། སྒྱུར་བའི་ལས། འཐོབ་པའི་ལས་སོ། །ལྡན་པའི་དོན་ནི། མང་པོ་ལས་གྱུར་པ་ཁང་པའི་ཤིང་དང་ཕ་གུ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་དང་། རྗེས་སུ་འཆིང་བ་ལས་གྱུར་བ། བག་ཉལ་སོགས་ཀྱིས་རྒྱུ་སྟེ་དེ་ཡོད་ན་ཀུན་ཏུ་མི་སྤྱོད་ཀྱང་ཉོན་མོངས་དང་ལྡན་པ་དང་། འབྲེལ་བ་ལས་གྱུར་པ་རང་གི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་དང་། གནས་སྐབས་ལས་གྱུར་པ་ཕན་འདགས་པའི་རྒྱུས་སེམས་བདེ་ཡིད་བདེ་བཏང་སྙོམས་དང་ལྡན་པ་དང་། གློ་བུར་བའི་ཉེ་ཉོན་སོགས་མངོན་གྱུར་འགྱུར་བ་ལས་གྱུར་བའི་ལྡན་པ། དེ་ཡོད་ན་ཆགས་སོགས་དང་དད་སོགས་ལྡན་ཞེས་བྱའོ། །འཇུག་པའི་དོན་གྱི་དབྱེ་བ་ལ། སྐྱེ་སོགས་གསུམ་གྱི་རྣམ་པར་འབྱུང་བ་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་འཇུག་པ། རྟེན་ལ་གནས་པ་ས་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་བཞིན་རྟེན་ལ་འཇུག་པ། ཀུན་ཉོན་རྣམས་དངོས་པོ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་
12-13-45a
གི་འཇུག་པ། འཕགས་ལམ་དངོས་པོ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་པའི་འཇུག་པ། རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་སྟེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་འདས་སོགས། ཕྱི་ནང་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་འཇུག་པའོ། །གཉིས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྣམ་པར་ངེས་པ་ནི། གང་གིས་མདོ་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཕུང་པོ་སོགས་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་མི་རྟག་པ་སོགས་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་རྒྱུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་དབང་པོའི་སྒོ་སྡོམ་པ་སོགས་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། དེ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའོ། །ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པའི་སྒོ་བཅུ་བཞི་སྟེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྡུ་བའི་སྒོ་ནི། མདོ་སོགས་ཀྱི་དགོས་པ། ཚིག་དོན། མཚམས་སྦྱར། དགོངས་པ། བརྒལ་བ། ལན་རྣམས་དང་། དངོས་པོ་བསྡུ་བའི་སྒོ་ནི་མདོ་སྡེ་བསླབ་པ་དང་། འཕགས་པའི་བདེན་པ་དང་། དངོས་པོ་ལ་སོགས་པར་སྟོན་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྡིག་པ་ཅི་ཡང་མི་བྱ་ཞིང་སོགས་ཚིགས་བཅད་ཀྱིས་བསླབ་པ་གསུམ་བསྡུས་པ་ལྟ་བུ་སོགས་དང་། ཡན་ལག་མདོར་བསྟན་པའི་ཚིག་དེ་དེའི་བསྟན་པ་དང་ཉེ་བའི་ཡན་ལག་གི་སྒོ་ནི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་སྟེ། དཔེར་ན། དལ་འབྱོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཅུ་གཉིས་བསྟན་པ་ལས། བདག་ཕུན་སུམ་པ། གཞན་ཕུན་སུམ་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས།
12-13-45b
གོ་རིམ་བཞིན་དུ། འོག་མ་ལྔ་ལྔས་བཤད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མི་ཉིད་དང་། ཡུལ་དབུས་སུ་སྐྱེས་སོགས་དང་། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་དང་དམ་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་དང་སོགས་བཞིན་དང་། གོང་ནས་གོང་དུ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནི། འོག་མ་གོང་མར་སྒྲུབ་པའི་གནས་ཏེ། དད་ན་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ། བརྩོན་ན་དྲན་པ་ཉེར་འཇོག་སོགས་དང་། སྤོང་པའི་སྒོ་ནི། འདི་ལས་བརྩམ་ནས་འདི་སྤོང་བར་སྟོན་པ་སྟེ། དེ་གང་ཞེ་ན། སྟེའུ་ལྟ་བུའི་མདོ་ལས་ཟག་པ་ཟད་པ་ལས་བརྩམ་ནས། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་བ་དང་། ཆོས་འདི་བ་ཐོས་པ་དང་སེམས་པ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པ་དང་། བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་ཡི་ཆད་པ་དང་། ཚོགས་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པའོ། །དགེ་སློང་ང་ནི་ཤེས་བཞིན་མཐོང་བཞིན་དུ་ཟག་པ་རྣམས་ཟད་པར་སྨྲའོ།

自性是遍计所执等三种自性。因义：生起是四缘，生起是从无明等顺序生起的杂染，由于杂染灭尽而有清净，由现量所缘与非所缘平等宣说所摄，由此证成未知义而成为能成因。果：异熟果是阿赖耶识，等流果是与前生相符，增上果是共同外器世间，士用果是庄稼等，离系果是圣道摧毁随眠，共五种。业义：业的杂染，所缘业，作用业，勤勉业，转变业，获得业。相应义：从多种形成如房屋的木材砖块等；从随系形成，因随眠等为因，即使不现行，仍称为与烦恼相应；从联系形成，如自己的亲人相互联系；从状态形成，因有益因素而与心乐、意乐、舍相应；从随烦恼等现行变化形成的相应，有贪等时称为与贪等相应，有信等时称为与信等相应。趣入义的分类：生等三种形相生起的自相趣入；依止所住，如众生依止大地的依止趣入；诸杂染颠倒趣入事物；圣道无颠倒趣入事物；以过去等、内外等差别详细区分的差别趣入。
第二，解释决定：即以何解释诸经义。是什么呢？遍知事，如蕴等；遍知义，如无常等；遍知因，如持戒、守护根门等；遍知，即菩提分法；遍知果，即解脱；彻知此，即见解脱智。
又有十四种解释之门：解释摄取门，即经等的目的、文义、关联、意趣、质疑、回答；事物摄取门，即经教显示学处、圣谛、事物等，如"诸恶莫作"等偈颂摄三学等；略说支分词与近支分门，即广说，例如从说十二圆满暇满中，"自圆满、他圆满"两词分别由下面五种解释：如人身、生于中土等与佛出世、说正法等；向上成就门，即下位成就上位之处，如有信则发勤，有勤则住念等；断除门，即从此开始断彼，那是什么？如《杖经》从漏尽开始，断除外道、仅以此法的听闻与思维为满足、绝望于修习和资粮未圆满。"比丘们，我是在知见中说诸漏尽。"


 །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་མདོའི་ཚིག་གི་དུམ་བུ་དང་པོས་གང་ཟག་སྤངས་སོ། །སྒོམ་པར་སྦྱོར་བ་ལ་བརྩོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་སྤངས་སོ། །སྟེ་འུའི་དཔེས་ནི་གསུམ་པ་སྤངས་སོ། །གྲུའི་དཔེས་ནི། བཞི་པ་སྤངས་སོ། །ཡི་གེ་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བའི་སྒོ་ནི། གང་དུ་དོན་གཞན་ལ་རབ་ཏུ་གྲུབ་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་སྟེ། དཔེར་ན། མི་གང་མ་དད་བྱས་མི་གཟོ། །ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚིགས་བཅད་ལྟ་བུའོ། །ཆུད་ཟ་བ་དང་ཆུད་མི་ཟ་བའི་སྒོ་ནི་གང་དུ་རབ་ཏུ་ཆུད་ཟ་བ་དང་། རབ་ཏུ་ཆུད་མི་ཟ་བ་དང་། དེ་གཉིས་ཀའི་ཐབས་དང་། དེ་གཉིས་གའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྟོན་པ་སྟེ། དཔེར་ན། ལེགས་
12-13-46a
པར་སྐྱེས་ཀྱི་མདོ་ལས་གསུངས་པ། རབ་ཏུ་ཆུད་ཟ་བ་ནི་ཕྱི་ནང་གི་རྫས་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པའོ། །དེ་ལ་ཕྱིའི་རྫས་ནི། ཁྱིམ་དང་ཆུང་མ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ནང་གི་རྫས་ནི་ཉེར་ལེན་ཕུང་ལྔའོ། །རབ་ཏུ་ཆུད་མི་ཟ་བ་དེ་གཉིས་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའོ། །རབ་ཏུ་ཆུད་ཟ་བའི་ཐབས་ནི། རབ་ཏུ་མི་འབྱུང་བ་དང་། བྱུང་ནས་ཀྱང་ཟག་པ་ཟད་པར་བྱ་བ་ལ་བག་ཡོད་མི་བྱེད་པའོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ཆུད་མི་ཟ་བའི་ཐབས་སུ་བལྟའོ། །དེ་ལ་འདི་ལྟར། ཀྱེ་མ་རིགས་ཀྱི་བུ་ལེགས་པར་སྐྱེས་འདི་ནི་གཉིས་ཀྱིས་མཛེས་ཏེ། གང་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་བར་དང་། གང་ཟག་པ་ཟད་ནས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་པའི་བར་འདིས་ཆུད་མི་ཟ་བ་དང་དེའི་ཐབས་ཉེ་བར་བསྟན་པས་དེ་ལས་བཟློག་པའི་མཚན་ཉིད་ཆུད་ཟ་བ་དང་། དེའི་ཐབས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །ཆུད་མི་ཟ་བ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་དབྱངས་ཀྱིས་བསྟན་པ། དགེ་སློང་འདི་ནི་མཛེས་པ་སྟེ། །ཉེ་བར་ཞི་ཞིང་ཟག་པ་ཟད། །ཅེས་བྱ་བའོ། །དེས་རབ་བྱུང་དང་ཟག་ཟད་བསྟན་ནོ། །ཟག་ཟད་དེ་ཡང་། འདོད་ཆགས་བྲལ་ཞིང་བྲལ་བ་སྟེ། །ཉེར་ལེན་མེད་པ་མྱ་ངན་འདས། །བདུད་ཀྱི་སྡེ་ནི་ཕམ་བྱས་ནས། །ལུས་ཀྱི་ཐ་མ་འཛིན་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདིས་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་ནས། འདས་པའི་ལམ་གྱིས་ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་གྱི་ཀུན་སྦྱོར་སྤངས་པ་དང་། གོང་མའི་ཆ་མཐུན་གྱི་ཀུན་སྦྱོར་ཡང་སྤངས་པ་དང་།
12-13-46b
ནང་གི་རྫས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ཡང་བསྟན་པའོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཟད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ཀྱང་འདི་བསྟན་པར་བལྟའོ། །འདི་ལས་བཟློག་པ་ནི་རབ་ཏུ་ཆུད་ཟ་བའི་བར་དུ་དབྱེ་བ་བསྙད་པར་ལྟ་བར་བྱའོ། །གང་ཟག་རྣམ་པར་བཞག་པའི་སྒོ་ནི། གང་དུ་གང་ཟག་འདི་སྙེད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་འདི་གསུངས་སོ་ཞེས་པས་སྟོན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ཆུ་ལས་གྱུར་པ་ལྟ་བུའི་མདོ་ལས་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ནི་གང་ཟག་གཉིས་དང་། གསུམ་དང་བཞིར་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་ཏེ། སོ་སྐྱེ་དང་། བདེན་མཐོང་གཉིས་སོ། །སོ་སྐྱེ་ནི་གསུམ་དུ་བསྙད་དེ། དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ། ཅུང་ཟད་དཀར་བ། ཆེས་དཀར་བ་གསུམ་མོ། བདེན་པ་མཐོང་བ་ནི་བཞི་སྟེ། འབྲས་གནས་བཞིའོ། །དེའི་སྔ་མ་གསུམ་སློབ་པ། ཕྱི་མ་གཅིག་མི་སློབ་པའོ། །རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནི། གང་དུ་མུ་བཞི་ལ་སོགས་དྲི་བ་རྣམས་ཀྱི་དོན་བརྗོད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་མི་རྟག་པའི་མདོ་ལས། གང་གིས་འདི་ལེགས་པར་མཐོང་བ་དེས་གཟུགས་ཐམས་ཅད་མཐོང་ངམ། གང་གིས་གཟུགས་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་དེས་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་མཐོང་ངམ། ཞེས་པ་མུ་བཞིའོ། །དེ་ལ་མུ་དང་པོ་ནི། ཚོར་སོགས་ཕུང་པོ་བཞི་ལ། རྟག་གཙང་བདེ་བདག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲོ་མ་བཏགས་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤང་བར་བྱ་བ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་བལྟ་བའོ། །མུ་གཉིས་པ་ནི། གཟུགས་ལ་རྟག་གཙང་བདེ་བདག་ཕྱིན་ལོག་ཏུ་སྒྲོ་བཏགས་ནས་ཡོངས་ཤེས་བྱ་བ་མིན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་སྤང་བྱ་མིན་པར་ཡང་
12-13-47a
དག་པར་རྗེས་སུ་བལྟ་བའོ།

如所说的经文第一段断除了第一种人。"勤修禅定"等文断除了第二种。以杖为喻断除了第三种。以船为喻断除了第四种。文字转换门：即将成就一义的文字转为他义，例如"不信者所作不净"等偈颂。
浪费和不浪费门：即显示完全浪费、完全不浪费、二者方法及二者差别之处。例如《善生经》中说：浪费是对内外物过度执着。外物指房屋、妻子等特征。内物是五取蕴。不浪费是远离对这两者的过度执着。浪费的方法是不出家，即使出家也不精勤断尽诸漏。与此相反的视为不浪费的方法。如经中说："善男子善生真是两种圆满：一是剃除须发而出家，一是诸漏已尽而善知。"此中显示了不浪费及其方法，由此反推可知浪费及其方法的特征。
以偈颂声调显示不浪费的差别："比丘此为美，寂静漏已尽。"此显示出家和漏尽。这漏尽又如："离贪而解脱，无取即涅槃，降伏诸魔军，此为最后身。"此显示以世间道离贪欲，以出世道断除顺下分结和顺上分结，并舍弃内物。由于是因果都已尽的阶段，故也表示此义。与此相反的应视为浪费的差别解释。
补特伽罗安立门：即指示"依据若干补特伽罗而说此法"的方法。例如如《水喻经》中所说，依据二、三、四种补特伽罗分类而说：凡夫和见谛二种。凡夫分三种：非白、略白、极白三种。见谛有四种：四种住果。前三为有学，最后一种为无学。
分别门：即阐述四句等问题的含义。例如《无常经》中："见此善者是否见一切色？见一切色者是否善见一切？"这是四句。其中第一句：对受等四蕴，了知不增益常、净、乐、我的颠倒见，正观应断之法。第二句：对色增益常、净、乐、我颠倒见，正观非所了知、非所断之法。
;


 །མུ་གསུམ་པ་ནི། གཟུགས་མི་རྟག་སོགས་ཕྱིན་ལོག་ཏུ་སྒྲོ་མ་བཏགས་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་བྱ་སྤང་བྱར་རྗེས་སུ་ལྟ་བའོ། །མུ་བཞི་པ། ཚོར་སོགས་ལ། གང་ལས་བཟློག་པའོ། །གཟུགས་ལ་མུ་བཞི་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་ཚོར་སོགས་ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །གང་བྱ་བ་བྱས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་འདི་ལས་སྲིད་པ་གཞན་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནམ། གང་འདི་ལས་སྲིད་པ་གཞན་མི་ཤེས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་བྱ་བ་བྱས་པ་ཡིན་ནམ། ཞེ་ན་སྨྲས་པ། མུ་བཞི་སྟེ། དང་པོ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་ལེགས་སྤྱད་སྤྱོད་པའི་སོ་སྐྱེའོ། །གཉིས་པ་ཆད་ལྟ་སོགས་སོ། །གསུམ་པ་མི་སློབ་པའོ། །བཞི་པ་དེ་རྣམས་མ་གཏོགས་པའོ། །ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །ཚུལ་གྱི་སྒོ་ནི། གང་དུ་ཚུལ་དྲུག་གི་ས་བོན་བརྗོད་པ་སྟེ། དེ་ཁོ་ནའི་དོན་གྱི་ཚུལ་མཐའ་གཉིས་སྤངས་པའི་དང་། འཐོབ་སངས་རྒྱས་པའི་ཚུལ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་སོ་སོ་རང་རིག་པས་དང་། བཤད་པའི་ཚུལ་དྲུག་པོ་དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དངོས་པོ་སོགས་དྲུག་གིས་དགོངས་པའི་དང་། མཐའ་གཉིས་སྤང་བའི་ཚུལ་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཚུལ་དང་དགོངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། །འདི་དྲུག་ལས་གོང་མ་གསུམ་ནི། འོག་མ་གསུམ་གྱིས་གོ་རིམ་བཞིན་རིག་པར་བྱ་སྟེའོ། །ཡི་གེ་ཡོངས་སུ་སྒྱུར་བའི་སྒོ་དང་། ཆུད་ཟ་བ་དང་མི་ཟ་བའི་སྒོ་དང་། གང་ཟག་གི་རྣམ་གྲངས་བཞག་པའི་སྒོ་དང་། མུ་བཞི་སོགས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྣམ་པར་བཞག་པའི་སྒོ་དང་། ཚུལ་གྱི་སྒོ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་
12-13-47b
ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནི། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལས་བརྩམ་ནས། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡོངས་ཤེས། སྤོང་བ། མངོན་སུམ་བྱེད། བསྒོམ་པ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པའི་རབ་དབྱེ། གནས་དང་། གནས་པར་འབྲེལ་བའི་མཚན་ཉིད། ཡོངས་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་བར་གཅོད། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས། ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པའི་ཉེས་དམིགས། ཤེས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་དང་། སྟོབས་དང་སྟོབས་མ་ཡིན་པའི་སྒོ་ནི། ཚིག་གཅིག་གིས་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནད་སྟོན་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པ། འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་། འདི་སྐྱེས་པས་འདི་སྐྱེ། ཞེས་པ་འདི་ཡིས། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་སོགས་དང་། བཟླས་ཏེ་བརྗོད་པའི་སྒོ་མདོའི་ཚིག་གཅིག་གི་དོན་རྣམ་གྲངས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པ་དང་། ཚིག་རེ་རེ་ཡང་མུ་བཞི་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་དེ་དག་གི་ཚིག་རེ་རེས་ཀྱང་གཞན་བཞི་སོགས་སུ་ཐུག་མེད་དུ་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའི་སྒོའོ། །གསུམ་པ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་ཀུན་ཏུ་བསྟན་པ་རྣམ་པར་ངེས་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ། གང་ཞེ་ན། ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་ཕུང་སོགས་ཆོས་རྣམས་ལ་གཅིག་ནས་རྟོགས་པ་སོགས་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་ཏེ། འདི་ལྟར་གཅིག་ནས་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ལ་མཚོན་ན། གང་གིས་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལྟ་བུའི་ཆོས་གཅིག །གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་སོགས་ལྷག་མ་བཅུ་གཅིག་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དེ་ཡིན་པར་དྲིས་ཏེ་སྔ་མ་དེ་བོར་ནས། ཡང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལྟ་བུའི་དེ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་སྦྱར་ཏེ། ཐམས་ཅད་རེ་རེ་ནས་འདྲི་བའོ། །དཔེར་ན་གང་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་པ་དེ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་
12-13-48a
མཆེད་དང་ལྡན་ནམ། ཅི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་པ་དེ་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་ནམ་ཞེས་པ་ཚིག་གོང་མར་སྦྱར་ཏེ་དྲི་བའོ། །གང་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་པ་དེ་རྣ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་ནམ་ཞེས་དྲི་ན་ཡང་འདི་ལ་མུ་བཞིའོ། །ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་ནམ་ཞེས་པའི་བར་མུ་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་ནམ་ཞེས་པ་ཚིག་གོང་མ་དང་སྦྱར་བའོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་པ་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་ནམ།མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་པ་དེ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་ནམ་ཞེས་པ་ཚིག་འོག་མ་དང་སྦྱར་བའོ། །དེ་བཞིན་རྣ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་སོགས་ཆོས་ཀྱི་བར་ལྡན་ནམ་ཞེས་དྲི་བ་ཚིག་འོག་མ་དང་སྦྱར་བའོ།

第三句：对色不增益无常等颠倒见，正观为所了知、所断之法。第四句：对受等与此相反。如色的四句，应当广泛应用于受等一切。
"凡所作已办者皆不再受后有耶？凡不再受后有者皆所作已办耶？"答曰：有四句。第一句：尽形寿行善行的凡夫。第二句：断见等。第三句：无学。第四句：除上述者之外。如是等。
方法门：即阐述六种方法的要义。真实义的方法是远离二边；证得成佛的方法是不可思议，由自证而知；解释的方法是通过六种方式了知六法，即事物等六种的意趣；远离二边的方法、不可思议的方法和意趣的方法。在这六种中，前三种应依次由后三种来了知。
文字转换门、浪费与不浪费门、补特伽罗差别安立门、四句等分别安立门、方法门及遍知等门，是从真实性开始，真实遍知、断除、现证、修习，这些行相的详细分类，处与住处相关的特征，遍知等的障碍，随顺之法，未遍知的过患，了知的利益等教法；力与非力门：一句话能显示其他一切要义的能力，"此有故彼生，此生故彼生"这句显示"无明缘行"等；重复解释门：以各种不同方式广泛解释经中一句话的含义，以及每一句都显示四句等，每一句又可无尽成立其他四句等的门。
第三，详细分别遍示决定的抉择是什么？即将所说的蕴等诸法按照从一了知等适当应用。例如"从一了知"，以十二处为例，如有人先问眼处这一法与色处等其余十一法是否相同，然后舍弃前者，再取色处等询问剩余诸法，逐一询问。例如"具足眼处者是否具足色处？具足色处者是否具足眼处？"连接上句询问。若问"具足眼处者是否具足耳处？"则此中有四句。乃至"是否具足意处？"都按适宜运用四句。"是否具足法处？"连接上句。"具足色处者是否具足眼处？具足眼处者是否具足色处？"连接下句。同样，"是否具足耳处"乃至法处的询问都连接下句。
;


 །རྣ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་ལྡན་པ་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་ནམ་ཞེས་སུ་བཞིའོ། །ཚིག་གོང་མ་དང་སྦྱོར་བ་གཉིས་གཉིས་པོ་ནི་ཆོས་འགའ་ཞིག་ལས་བརྩམ་ནས་དྲིས་ན། ཆོས་གོང་མ་ལ་བརྟེན་ནས་གང་ལུང་སྟོན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ཤེས་པ་གང་ཡིན་དེ་ཤེས་བྱ་ཡང་དེའམ། ཤེས་བྱ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཤེས་པའང་དེའམ་ཞེས་དྲི་བ་ཚིག་གོང་མ་དང་སྦྱོར་བ་སྟེ། ཤེས་པ་གང་ཡིན་དེ་ཤེས་བྱའང་ཡིན་ནོ། །ཤེས་བྱ་ཡིན་ལ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པའང་ཡོད་དེ། ཤེས་པ་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་སོ། །ཚིག་འོག་མ་དང་སྦྱོར་བ་ནི། དེ་བཞིན་ལན་གཉིས་སུ་དྲིས་པ་ལ་ཕྱི་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ལུང་སྟོན་པ་སྟེ། གཟུང་བ་གང་ཡིན་འཛིན་པ་དེའང་། འཛིན་པ་གང་ཡིན་གཟུང་བ་དེའམ། ཞེས་པ་ཚིག་འོག་མ་དང་སྦྱོར་བ་སྟེ། འཛིན་པ་གང་ཡིན་གཟུང་བའང་དེའོ། །
12-13-48b
གཟུང་བ་འཛིན་པ་མ་ཡིན་པའང་ཡོད་དེ། གཟུགས་སོགས་ཡུལ་ལྔ་པོ་དེ་དང་། མཚུངས་ལྡན་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །མུ་གཉིས་པ། གཉིས་པོ་དེ་ལས་གཞན་མེད་པའོ། །མུ་གསུམ་པ། མུ་གསུམ་ལས་བཞི་པ་མེད་པའོ། །མུ་བཞི་པ་ནི་བཞི་ཀ་ཡོད་པའོ། །ལྔ་པ་མེད་དེ་ཆོས་གཉིས་ལས་བརྩམ་པས་སོ། །ཅི་ཞེས་དྲི་བ་ལ། ལན་བསྟན་པ་ནི། སུ་ཞིག །ཅི། གང་གིས། ཅིའི་ཕྱིར། གང་ལས། གང་དག །གང་དུ། རྣམ་པ།དུ་དག་གིས་ཞེས་བརྒྱད་ཀྱིས་སོ། །དཔེར་ན་དམིགས་མེད་བཤད་པའི་སྐབས་སུ། སུ་ཞིག་གིས་མི་དམིགས་ཞེ་ན་ཤེར་ཕྱིན་ལ་གནས་པའི་བྱང་སེམས་ཀྱིས་སོ། །ཅི་མི་དམིགས་ན་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཐབས་གང་གིས་མི་དམིགས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མི་དམིགས་པ་བསྒོམ་ན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྐྱབས་པའི་དང་། བླ་མེད་རྫོགས་བྱང་འཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུའོ། །རྒྱུ་གང་ལས་མི་དམིགས་པ་འབྱུང་ན་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་མཉེས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་ཉན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་བྱེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་བསྒྲུབ་པས་སོ། །གང་དག་གི་མི་དམིགས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིའོ། །གང་དུ་མི་དམིགས་ན།མོས་སྤྱོད་ནས་ས་བཅུའི་བར་དུའོ། །རྣམ་པ་དུ་ཞིག་མི་དམིགས་ཤེ་ན། རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་སྟེ། སྐྱེས་ནས་འགགས་པ། མ་སྐྱེས་པ། མངོན་གྱུར། རྒྱུའི་སྟོབས་ལས་བྱུང་བ། མཛའ་བོའི་སྟོབས་ལས་བྱུང་བ། ཆོས་
12-13-49a
ཐམས་ཅད་མི་དམིགས་པ། སྟོང་པ་ཉིད་མི་དམིགས་པ། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་བཅས་པ། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་མེད་པ། ཚོགས་མ་བསགས་པ། ཚོགས་བསགས་པ་སྟེ། མི་དམིགས་པ་འདི་དག་གོང་གི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། ནང་དང་། ཕྱིའི་དང་། རགས་པ་དང་། ཕྲ་བ་དང་། ངན་པ་དང་། བཟང་པོ་དང་། རྒྱང་རིང་བ་དང་། ཐག་ཉེ་བ་རྣམས་དང་རིམ་པར་སྦྱར་རོ། །ཅི་ཞེས་བསྟན་པ་ལ། ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་གང་ཞེས་བསྟན་པ་ལའང་། གང་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་ཞིག །གང་ལས་སུ་བྱ་བ་དང་། གང་བྱེད་པ་གིས། གང་དགོས་ཆེད་ཕྱིར། གང་འབྱུང་ཁུང་ལས། གང་འབྲེལ་བ་གི གང་གནས་གཞི་དུ། གང་དབྱེ་བ་ཇི་སྙེད་ཅིག་མི་དམིགས་པ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །ཚིག་གོང་མ་དང་སྦྱོར་བ་དང་། ཚིག་འོག་མ་དང་སྦྱོར་བ་དང་། མུ་གཉིས་པ་དང་། མུ་གསུམ་པ་དང་། མུ་བཞི་པ་དང་། གང་དྲིས་པ་ལ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལུང་སྟོན་པ་དང་། དེ་མ་ཡིན་ཞེས་ཕུང་ལྔ་ལ་མ་གཏོགས་པའི་འདུས་བྱས་བདེན་པ་གང་གིས་བསྡུས་ཟེར་ན། ཕུང་པོ་ལྔར་མ་གཏོགས་འདུས་བྱས་མེད་དོ་ཞེས་བཀག་པའམ་སྤོང་བའོ། །བཞི་པ་ཡང་དག་པར་འདྲི་བ་རྣམ་པར་ངེས་པ་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། ཅི་ཞེས་བསྟན་པ་ཡང་དག་པར་འདྲི་བ། ཅི་ཞིག །ཅི་ཡིས། ཅིའི་ཕྱིར། གང་ལས། གང་གིས། གང་དུ། རྣམ་པ་དུ་ཞིག་གིས་ཞེས་རྣམ་པར་ངེས་པ་དང་། ཅི་ཞེས་བསྟན་པ་ལ་ཇི་
12-13-49b
ལྟ་བར། གང་ཞེས་བསྟན་པ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།

具足耳处者是否具足眼处？这有四句。连接上句的两个连词用于从某法出发提问时，依靠上述法而解答，例如"凡是识者亦是所知耶？凡是所知者亦是识耶？"这是连接上句的提问，"凡是识者亦是所知。有些是所知而非识，即识以外的法。"连接下句是同样两次提问而依后者解答，如"凡是所取者亦是能取耶？凡是能取者亦是所取耶？"这是连接下句的提问，"凡是能取者亦是所取。有些是所取而非能取，即色等五境以及除相应之外的法处。"
第二句：除这两者之外别无他者。第三句：除三句之外无第四句。第四句：四者俱有。没有第五句，因为只是依据二法而问。
对"什么"的提问，回答有八种：谁、什么、以何、为何、从何、何者、何处、几种。例如在讲无所缘时：谁不缘？住般若波罗蜜多的菩萨。不缘什么？所取能取的相。以何方法不缘？以般若波罗蜜多。为何修无所缘？为救护一切众生和获得无上正等菩提。从何因生无所缘？由令诸佛欢喜、听法、如理作意和修行随法行。不缘何者？一切法。在何处不缘？从加行道到十地。不缘几种？十一种，即已生已灭、未生、现前、从因力生、从友力生、不缘一切法、不缘空性、有我慢、无我慢、未集资、已集资。这些无所缘按上述顺序分别与过去、未来、现在、内、外、粗、细、劣、胜、远、近相配。
如对"什么"的解说，对"何"的解说也是如此：何（第一格）、从何（第五格）、以何（第三格）、为何（第四格）、从何（第五格）、何之（第六格）、何中（第七格）、何种几何不缘等等。
连接上句、连接下句、第二句、第三句、第四句，以及对所问"如是"的解答，和否定解答如：若问"不属于五蕴的有为谛是什么所摄？"则否定说"无不属于五蕴的有为法"。
第四，正确提问的决定是什么？有八种：对"什么"的陈述正确提问：什么、以何、为何、从何、由谁、何处、几种等决定；如对"什么"所述，对"何"所述也是如此。


 །ཡང་རྣམ་པར་ངེས་པའི་ལམ་བཞི་སྟེ། གཞན་ཕྱོགས་ཉེས་པར་སྨྲས་པ་ལ་འདི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སུན་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་དང་། རང་ཕྱོགས་ལེགས་པར་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ཅིང་འཇོག་པ་དང་། གཞན་གྱི་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་པ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་མི་སྐྱེ་བར་ངེས་པར་འབྱིན་པ་དང་། དོན་དེར་རྨོངས་པ་རྣམས་ལ་དོན་དེ་ལེགས་པར་བསྟན་པ། ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པའོ། །ལྔ་པ་བསྡུ་བ་རྣམ་པར་ངེས་པ་གང་ཞེ་ན། གནས་བཅུས་རྣམ་པར་ངེས་པ་བསྡུས་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་དུ་འཚོ་ཐབས་སོགས་ཀྱི་དགོས་པ་བསྒྲུབ་པ། བྱ་བ་བསྒྲུབ་པ་རྣམ་པར་ངེས་པ་དང་། ཐེག་གསུམ་གང་རུང་ལ་འཇུག་པ་རྣམ་པར་ངེས་པ་དང་། ཐོས་པ་བཞིན་ཡིད་ཆེས་པ་མོས་པ་རྣམ་པར་ངེས་པ་དང་། རིགས་པ་བཞིས་དཔྱད་ནས་ངེས་པའི་བསམ་བྱུང་། རིགས་པས་རྣམ་པར་ངེས་པ་དང་། ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་དང་བསམ་པའི་དོན་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཆོས་གཏམ་གླེང་བ་འབེལ་བའི་གཏམ་གྱིས་རྣམ་པར་ངེས་པ་དང་། མཐོང་ལམ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པས་རྣམ་པར་ངེས་པ་དང་། བསྒོམ་ལམ་ས་བོན་མ་ལུས་སྤོང་ལམ་རྣམ་པར་དག་པས་རྣམ་པར་ངེས་པ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པས་རྣམ་པར་ངེས་པ་དང་། གཉིས་པ་གསུམ་པ་བཞི་པ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་སྟོན་པ་མཐའ་ཡས་པ་ཚིག་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་རྣམ་པར་ངེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཆགས་ཐོགས་མེད་
12-13-50a
པས་མཐོང་བ་འཇུག་པ། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་དང་རྩོལ་བའམ་བཞེད་པ་ཙམ་གྱིས་དོན་ཐམས་ཅད་བསྒྲུབ་པ་རྣམ་པར་ངེས་པའོ། །དྲུག་པ་སྨྲ་བ་རྣམ་པར་ངེས་པ་གང་ཞེ་ན། སྨྲ་བ་དང་། སྨྲ་བའི་ཞལ་ཆེ་བ་དང་། སྨྲ་བའི་གཞི་དང་། སྨྲ་བའི་རྒྱན་དང་། སྨྲ་བ་ཆད་པས་བཅད་པ་དང་། སྨྲ་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སྨྲ་བ་ལ་གཅེས་སྤྲས་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །སྨྲ་བ་གང་ཞེ་ན། སྨྲ་བ་དང་། རྨད་ཁྱེར་བ་དང་། རྩོད་པ་སྨྲ་བ་དང་། ཚིག་ངན་སྨྲ་བ་དང་། མཐུན་པར་སྨྲ་བ་དང་། གདམས་པ་སྨྲ་བའོ། །མདོར་ན་སྨྲ་བ་ནི་ཚིག་བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །རྨད་ཁྱེར་བ་འཇིག་རྟེན་ན་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་སྨྲ་ཞིང་གྲགས་པའོ། །རྩོད་པ་ནི་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པར་གནས་པའོ། །ཚིག་ངན་ནི་ཕན་ཚུན་ཚིག་བརླང་པོས་ངན་པ་སྨྲ་བ་ཉེ་བར་གནས་པའོ། །མཐུན་པར་སྨྲ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་རྣམས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་འབེལ་གཏམ་རྣམ་པར་ངེས་པའོ། །གདམས་པ་སྨྲ་བ་ནི། སེམས་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་རྣམས་མཉམ་པར་བཞག་པར་བྱ་བ་དང་། མཉམ་པར་བཞག་པ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་ཕྱིར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་བསྟན་པའོ། །སྨྲ་བའི་ཞལ་ཆེ་བ་ནི། འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་པོ་ཕོ་བྲང་གང་དག་ན་རྒྱལ་པོ་བཞུགས་པ་དང་། རྒྱལ་པོས་ལས་ལ་བསྐོས་པ་རྣམས་འདུ་བའི་གནས་དང་། ཚོང་པ་སོགས་འདུས་པ་དང་། དེའི་ཚིག་ཚད་མར་རུང་བའི་ཟླ་གྲོགས་རྣམས་དང་། དགེ་སློང་དང་བྲམ་ཟེ་ཆོས་ཚིག་དང་དོན་ལ་མཁས་པ་རྣམས་སོ། །སྨྲ་བའི་གཞི་ནི། བསྒྲུབ་བྱ་དང་། སྒྲུབ་པའོ། །
12-13-50b
བསྒྲུབ་པ་ནི་བདག་དང་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་དམ་མེད་པ་དང་དེའི་ཁྱད་པར་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བའམ་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་མིན་པ་དང་། རྟག་མི་རྟག་གཟུགས་གཟུགས་ཅན་མིན་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ། །སྒྲུབ་པ་ནི། དང་པོ་དམ་བཅའ་བའི་དོན་བསྒྲུབ་བྱ་བསྟན་པ་དམ་བཅའ་བ་དང་། དེ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་དང་། དེའི་དཔེ་དང་། དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་མཐུན་པར་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་དང་། དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས་དམ་པའི་དོན་གྲུབ་པའི་མཇུག་སྡུད་པ་དང་། གཏན་ཚིགས་དེས་མངོན་སུམ་ཚད་མ་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་ངོ་། །ངོ་བོ་ཉིད་བསྒྲུབ་པ་ནི། བདག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཁྱད་པར་ནི་བདག་གི་ཁྱད་པར་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ། །དམ་བཅའ་བ་ནི་བདག་གིས་འདོད་པ་བསྒྲུབ་པའི་ངོར་ཕྱིར་རྒོལ་གཞན་ལ་འདི་ཞེས་གོ་བར་སྟོན་པའོ།

另有四种决定之道：对他方的恶说以"非此"而予以破斥；对自方的善说如实建立和安立；对他人已生的疑惑予以断除并确定使其不再生起；对于迷惑此义的人们善为显示此义，令其通达。第五，摄集决定是什么？以十处决定而摄集，是哪些？世间人彼此为生活等目的所成办的事业成办决定；趣入三乘任一的决定；如闻而信解的胜解决定；以四种理证观察后决定的思所生，即以理证决定；如闻思所得义相互间法谈交流的以相关论述决定；见道现证的决定；修道断尽种子的清净道决定；殊胜道现证殊胜功德的决定；以成就第二、第三、第四等行相方式宣说无量法之以词语分别决定；如来智无障碍见入、任运成就，仅以发愿或意欲即能成办一切义的决定。
第六，言说决定是什么？言说、言说的尊重、言说的基础、言说的庄严、言说的裁决、言说所生及对言说爱护的诸法。什么是言说？言说、世传、诤论、恶语、随顺言说及教诫言说。简言之，言说是一切言语。世传是世间中如是宣说并闻名。诤论是彼此不和而住。恶语是以粗恶语言互相恶说而住。随顺言说是随顺智见者的相关论述决定。教诫言说是对心未等持者令得等持，为已等持者为解脱而通达的法教。
言说的尊重是：世间王宫中国王所住处及王所任命者集会之处，商人等集会处，其言语可信任的同伴，以及精通佛法词义的比丘和婆罗门。言说的基础是所立和能立。所立是我和法的自性是否存在，其差别是遍一切或非遍一切，以及常无常、色非色等差别。能立是：首先陈述立宗的所立义即立宗；其能立的因；其喻；喻与所喻的相合运用；如是总摄一切而结论圣义的总结；此因是现量、比量和可信教言。自性的成立是我的自性和法的自性。差别是我的差别和法的差别。立宗是为了成立自己所许，向他方辩论者表明"此是"而令其了解。


 །གཏན་ཚིགས་ནི་བསྒྲུབ་པ་དེ་ཉིད་ལ་སྔར་མ་གྲགས་པ་སྟེ་གྲུབ་པ་མིན་པའི་ངོར་གསར་དུ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པ། སྒྲུབ་རྟགས་འབྲས་རང་ལྟ་བུ་དང་། མི་དམིགས་པ་དགག་པའི་རྟགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྙད་པའོ། །དཔེ་ནི་མཐའ་མཐོང་བ་གྲགས་པའི་ཆ་དང་། མཐའ་མ་མཐོང་བ་མ་གྲགས་པའི་ཆ་མཚུངས་པར་སྦྱར་ཞིང་བསྙད་པ་སྟེ་བཤད་པའོ། །ཉེ་བར་སྦྱར་བ་ནི་ཇི་ལྟར་སྒྲུབ་པའི་དོན་ལ་ཡན་ལག་སྔ་མ་གསུམ་གྱིས་བསྒྲུབ་པ་དེ་བཞིན་དུ་དེའི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ལྷག་མ་དེ་དང་འདྲ་བ་ལ་དེའི་སྒྲུབ་པའི་དོན་གྱི་ཆོས་གསུམ་པོ་སྦྱར་བའི་ཚུལ་གྱིས་མཐུན་པར་བསྙད་ཅིང་
12-13-51a
འདྲ་བར་སྟོན་པའོ། །མཇུག་སྡུད་པ་ནི། རིགས་པས་ལེགས་པར་གྲུབ་པས་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་མཐར་ཕྱིན་པར་བསྙད་པའོ། །དཔེར་ན་བདག་མེད་དོ་ཞེས་དམ་བཅའ། ཕུང་པོ་དང་གཅིག་ཐ་དད་དུ་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པས་གཏན་ཚིགས། ད་ལྟ་བ་ལ་འདས་པར་འདོགས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་པ་དེས། བདག་མེད་པ་བཞིན་རྟག་པ་སོགས་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་པ་ཉེ་བར་སྦྱར་བ། གང་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མིན་པ་དེའི་ཕྱིར། ཕུང་ལྔ་མི་རྟག་པ་ནས་བདག་མེད་དོ་ཞེས་པ་མཇུག་སྡུད་དོ་གསུངས། མངོན་སུམ་ནི་མིག་སོགས་རང་གི་དོན་གཟུགས་སོགས་ཡོད་ཅིང་མ་སྒྲིབ་པར་སྣང་ལ་འཁྲུལ་རྒྱུ་མེད་པས་མ་ནོར་བའོ། །རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ལྷག་མ་དེ་མིན་པ་ལྐོག་གྱུར་ལ་ཡིད་ཆེས་བཅུས་པའི་རྟགས་མཐོང་བའོ། །དཔྱད་གསུམ་གྱི་དག་པའི་ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་ནི་མངོན་རྗེས་དེ་གཉི་ག་དང་མི་འགལ་བར་ཤིན་ལྐོག་སྟོན་པའོ། །གང་དང་ལྡན་ན་སྨྲ་བ་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་སྨྲ་བའི་རྒྱན་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་གྲུབ་མཐའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཚིག་དོན་མཐའ་དག་ཤེས་པ་དང་། ཚིག་གསལ་ཞིང་ཟུར་ཕྱིན་པ་ཅལ་ཅོལ་སོགས་མེད་པས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་བག་ཚ་བ་མེད་པར་སྨྲ་ཞིང་མི་འཇིགས་པ་དང་། ཕ་རོལ་པོའི་ཚིག་རྫོགས་པའི་བར་དུ་སྡོད་ཅིང་དལ་བར་རྒྱུན་ཆགས་པར་བསྒྲུབ་པས་བརྟན་པ་དང་། རྒྱུད་འཇམ་རང་བཞིན་བཟང་བས་ཕྱིར་རྒོལ་དང་དབང་པོའི་སེམས་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པའོ། །
12-13-51b
སྨྲ་བ་གང་ལ་ཆད་པས་གཅད་པ་མི་འོས་ནི་གཏམ་རྗེས་བཅད་པ་དང་། གཏམ་འཕྲོ་ལུས་པ་དང་། གཏམ་གྱི་ཉེས་པའོ། །གཏམ་རྗེས་གཅད་པ་ནི། རང་གི་སྨྲ་བའི་སྐྱོན་ཁས་བླངས་པ་སྟེ་མ་ལེགས་ཞེས་སྨྲ་བ་དང་། གཞན་གྱི་སྨྲ་བའི་ཡོན་ཏན་ལེགས་པར་ཁས་བླང་བ་དེ་ནི་ཆད་པ་རང་གིས་ཁས་བླང་བའོ། །གཏམ་འཕྲོ་ལུས་པ་ནི། འབེལ་བྱའི་དོན་བཞག་ནས་དོན་མེད་པའི་གཏམ་གཞན་ནས་གཞན་དུ་བརྒྱུད་པའམ། གཏམ་གཞན་དོན་མེད་པ་སྨྲ་བ་སྟེ་རྒྱས་པར་མདོ་སྡེ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །གཏམ་གྱི་ཉེས་པ་ནི་དོན་མེད་པའི་ཅལ་ཅོལ་ལམ་བབ་ཅོལ་འགྲེལ་མེད་སྨྲ་བ་དང་། ཡིད་ཁྲོས་ནས་འཁྲུགས་པ་དང་དགའ་བས་གཡེང་བའོ། །ཚིག་དང་དོན་ཕྱིར་རྒོལ་དང་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་མི་གོ་བ། བརྡ་འཕྲད་དུ་མི་རུང་བ་སྨྲ་བ་དང་། རན་པ་མ་ཡིན་པ་ཚིག་ལྷག་ཟློས་པ་མང་བའམ་དོན་མ་ཚང་བ་ཉུང་བ་དང་། དོན་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི། དོན་མེད་པ་དོན་མ་དམིགས་པ། དོན་དང་བྲལ་བ། དོན་དེར་མ་འབྲེལ་བ། རིགས་པ་དང་བྲལ་བ། དེ་གྲུབ་མི་ནུས་པའི་གཏན་ཚིགས་མ་གྲུབ་སོགས་དཔྱད་པ། ཚུལ་བཞིན་མིན་པ་བསྒྲུབ་པ་ལྟར་སྣང་བསྒྲུབ་བྱ་དང་མཚུངས་པ། སུན་འབྱིན་ལྟར་སྣང་ཚོགས་པར་དབྱུང་རུང་མིན་པའི་སྨྲ་བ་ཐམས་ཅད་དོ། །མདོར་ན་དེ་ཐམས་ཅད་དོན་མེད་པའོ། །དུས་ཚིགས་མ་ཡིན་པར་སྔར་སྨྲ་བྱ་ཕྱིས་སྨྲ་བ། ཕྱིས་སྨྲ་བྱ་སྔར་སྨྲ་བ་ལྟ་བུ། སྐབས་སུ་མ་བབ་པར་སྨྲ་བ་དང་། མི་བརྟན་པ་དམ་བཅས་ཀྱང་དེ་འདོར་བ་
12-13-52a
དང་། སྒྲའི་མཚན་འགལ་བ་མི་གསལ་བ་མྱུར་ཆེས་བས་ཧ་ཅང་རྟབ་རྟབ་པོས་དང་། ཆོ་ག་རྒྱུན་ཆགས་པ་མ་ཡིན་པར་བར་སྐབས་སུ་ཚིག་དང་སྤོབས་པ་རྒྱུན་ཆད་པའོ།

因相是对同一所立对于先前不了解即非已成立者使之新得信解的原因，即通过现量所见、能立因相如果相、自性相以及不可得的遮遣因相方面所阐述。喻是将已见边际的周知方面与未见边际的未知方面相配而阐述说明。比合是如何用前三支分成立所立义，如是对其类余法的相似处，也以运用该所立义的三法的方式相应阐述并示为相似。总结是由理证善成立为合理，因此"彼亦如是"的圆满阐述。例如"无我"为立宗；"因为未见其与蕴一体异体"为因；"如于现在安立为过去"为喻；无我如是，常等也不存在为比合；"因为如是非彼，所以五蕴无常乃至无我"为总结，如是所说。现量是眼等自境色等存在且无障碍显现，无错乱因故而无错误。比量是除现量之外，对非显现对象由所信因见而信解。通过三种观察而清净的可信教言是与现量、比量二者不相违并显示极隐蔽的。
能使言说庄严的言说装饰是：了知自他一切宗派典籍的词义；语言清晰精确无瞎说等而圆满；在智者众中无怯畏而能说无所畏惧；在对方言语完毕前安住并从容持续论证而稳固；性情温和本性善良而能随顺辩论者和听众的心意。
不应对哪些言说进行裁决？对话的裁断、未完成的谈话和谈话的过失。对话的裁断是：承认自己言说的过失即称"不善"，承认他人言说的功德为善，这是自己承认的裁决。未完成的谈话是：放弃应关联的主题而从一个无意义话题转向另一个，或说其他无意义的话，如经中所详述。谈话的过失是：无意义的胡言乱语或随意无章地说话，以及因愤怒而混乱或因喜悦而散乱。
对方和听众不理解的词和义，不适合交流的言说；不适当的过多重复或内容不足的太少；无意义即无所见义、离义、与此义无关、无理证、不能成立的因如不成立等的观察；不如法的似能立与所立相同，似破斥不能从集合中排除的一切言说。总之，这一切都是无意义的。
非时宜地将前应说者后说、后应说者前说等，不适时而说；不坚定即立宗后又舍弃；声音特征相违不清晰，由过快而太过仓促；仪式不连续，中间语言和辩才中断。
;


 །སྨྲ་བ་ལས་འབྱུང་བ་ནི། ཕྱིར་རྒོལ་ལམ་ནས་བཟློག་པ་ལེགས་ལམ་ལ་བཞག་པའི་སྣོད་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་མཁས་པ་དང་ཕྱོགས་ལྷུང་ཅན་སོགས་འཁོར་དེར་ཡོན་ཏན་མེད་པ་དང་། བདག་ཀྱང་སྨྲ་བ་ནས་སྨྲ་བའི་རྒྱན་གྱི་བར་ལ་མི་མཁས་པར་རིག་ནས་སྨྲ་བར་མི་བྱ་བ་དང་། དེ་ལྟར་སྨྲ་བའི་ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་པ་བརྟག་ནས་མི་ཕྱེད་པས་འབྱུང་བ་ཆད་པའི་གནས་སུ་མི་འགྱུར་རོ། །ཕྱིར་རྒོལ་བ་སྣོད་དུ་གྱུར་པ་ཞིག་གམ། འཁོར་ཕྱོགས་ཡང་མངོན་ཞེན་མེད་པའི་ལེགས་ཉེས་འབྱེད་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནམ། བདག་ཀྱང་སྨྲ་བ་ལ་མཁས་པར་རིག་ནས་སྨྲ་བར་བྱའོ། །སྨྲ་བར་བྱེད་པའི་འབྱུང་བ་ནི་སྨྲ་བར་ནུས་པའམ་ལྕོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྨྲ་བ་ལ་ངེས་པར་མོས་ཤིང་གཅེས་སྤྲས་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི། བདག་དང་གཞན་གྱི་གཞུང་ལུགས་ལ་མཁས་པ་སྟེ། དེས་གཏམ་གྱི་གཞི་ཐམས་ཅད་དུ་གང་ཡང་སྨྲ་བར་བྱེད་ནུས་པ་ཉིད་དོ། །མི་འཇིགས་པ་ནི་གང་གིས་འཁོར་འདུས་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྨྲ་བར་བྱེད་པའོ། །སྤོབས་པ་ནི་གང་གིས་ཕྱིར་རྒོལ་གྱི་སྨྲས་པ་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་ལན་གདབ་པ་ཤེས་པའོ། །ཡང་བདག་ལེགས་སུ་འདོད་པས་སྨྲ་བའི་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའི། བརྩད་ཅིང་སྨྲ་བར་ནི་མི་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་མངོན་པར་མདོ་ལས་
12-13-52b
ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། གནས་བཅུ་གཉིས་མཐོང་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ། སྙེད་བཀུར་སོགས་ལ་མ་ཞེན་པར་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་བརྩོན་པ་ནན་ཏན་སྙིང་པོར་བྱེད་པ་སེམས་ཅན་ཀྱི་ཚོགས་ཆོས་ཀྱིས་སྡུད་པ། བདག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་ཞུགས་པ་དེས། མྱུར་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འདོད་པས། གཞན་དག་དང་རྩོད་པས་སྨྲ་བར་མི་བྱའོ། །བཅུ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དོན་མཆོག་ཟབ་མོ་ཐེག་ཆེན་གྱི་དོན་དང་ལྡན་པ་བཤད་པ་ཀུན་ནས་ཤེས་པ་དཀོན༡་པ་དང་། ཆོས་རྣམས་ཀུན་ཤེས་པར་བྱ་བའི་བསམ་པས་སྨྲ་བ་དཀོན༢་པ་ཏེ་སྐྱོན་གདགས་པའི་བསམ་པས་དང་། ཚོགས་པ་མཁས་པ་དང་ལམ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ལྡན་པ་རྣམས་དཀོན༣་པ་དང་། ཕྱོགས་ངན་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་ཅིང་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཉེས་པ་དང་། ཚིག་དོར་དང་ལྟག་ཆོད་སོགས་རང་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཐབས་ཀྱི་ངན་གཡོ་སྨྲ་བའི་ཉེས་པ་དང་། ཚིག་མཇུག་ཏུ་མི་སྡོད་པར་དུས་མ་ཡིན་གཏམ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཉེས་པ་དང་། ལེགས་པར་སྨྲས་ཀྱང་གཏམ་ཁྱད་དུ་གསོད་པའི་ཉེས་པ་དང་། ཚིག་རྩུབ་དང་མཚང་འབྲུ་སོགས་ཚིག་བརླང་པོའི་ཉེས་པ་དང་། དེས་རང་གཞན་ཡིད་འཁྲུགས་པའི་ཉེས་པ་དང་ནི་དེ་ལྟར་གང་ཉེས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་སྤངས་ཏེ་ཚུལ་བཞིན་སྨྲ་བ་དཀོན༤་པ་དང་། ཚིག་རྩུབ་སོགས་ཕར་རང་གི་ཡིད་འཁྲུགས་མེད་པར་སྨྲ་བ་དཀོན་པ༥་དང་། གཞན་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ལ་མི་གནོད་པར་བྱ་ཕྱིར་དེའི་སེམས་བསྲུང་ཞིང་སྨྲ་བ་དཀོན་པ་༦དང་། སེམས་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྗེས་སུ་བསྲུང་ཞིང་སྨྲ་བ་དཀོན་༧
12-13-53a
པ་དང་། རང་རྒྱལ་བ་དང་ཕ་རོལ་ཕམ་པའི་སེམས་མེད་པར་ཆོས་ཀྱི་དོན་ལ་དཔྱད་དེ་སྨྲ་བ་དཀོན་པ་དང་། རྒྱལ་བའམ་ཕམ་ཡང་ཀུན་ནས་ཁེངས་པ་དང་ཁྲོ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དཀོན༩་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པ་དེ་བདེ་བ་ལ་རེག་པར་གནས་པ་དཀོན༡ ༠་པ་དང་། བདེ་བ་ལ་རེག་པར་མི་གནས་པ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་རྒྱུན་དུ་བསྒོམ་པར་འདོད་པས་རྒྱུན་དུ་གོམས་པར་བྱེད་པ་དཀོན༡ ༡་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་རྒྱུན་དུ་མ་བསྒོམ་པ་ལ་ཁྱད་པར་ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པས། སེམས་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ལ་མཉམ་པར་བཞག་པ་དང་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པར་གྲོལ་པ་དཀོན༡ ༢་པའོ། །ཞེས་སོ།

言说所生是：对方辩论者非所化导至善道的不堪法器，或听众无智偏向一方等无功德，以及自己也知道从言说到言说装饰都不精通而不应言说，如是考察言说的功德过失而不区分所生之处就不成为裁决的对象。如果对方辩论者是法器，或听众也无明显执著而具有辨别善恶的功德，自己也知晓精通言说，则应当言说。言说的所生是能够或有能力言说的原因。
对言说确信爱护的诸法是：精通自他宗派，以此能在一切谈论基础上能够言说任何内容。无畏是能在一切集会大众中言说。辩才是能对对方辩论者的一切所说都知晓如何应答。又，欲求自善应知言说之法，但不应争辩而说，如世尊在《阿毗达磨经》中所说：见十二处的菩萨，不贪着名闻利养等而精进于善法，勤奋以此为心要，以法摄受众生，入于自他利益，为欲迅速证得无上正等正觉菩提，不应与他人争辩而言说。
十二是什么？一、殊胜正法甚深大乘义相应的说法普遍了知者稀有；二、以了知诸法的心态而言说稀有，非以挑刺心态；三、智者集会和具现观道者稀有；四、断除六种过失而如法言说稀有，即执持恶见并明显执著的过失，使用修饰语和诡辩等为自方取胜的不良欺诈言说的过失，不等言语结束而在不当时插话的过失，即使善说也轻视谈话的过失，粗语和揭短等粗暴语言的过失，以及由此自他心乱的过失；五、无粗语等而自心不乱地言说稀有；六、为不损害他人心意而护彼心言说稀有；七、护持心近寂的等持而言说稀有；八、无自胜他负之心，观察法义而言说稀有；九、胜败皆无骄慢和愤怒烦恼稀有；十、完全烦恼者住于触乐稀有；十一、不住于触乐而常欲修习诸善法故常习者稀有；十二、未常修善法者从获得殊胜而退失，令心未等持者等持，令心已等持者得解脱稀有。如是所说。
;


 །བདུན་པ། ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་རྣམ་པར་ངེས་པ་གང་ཞེ་ན། མིང་གི་ཚོགས་དང་ཚིག་གི་ཚོགས་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་དངོས་སུ་གྲགས་པའི་དོན་གཞན་དུ་བརྗོད་ལ་བརྗོད་བྱ་དངོས་ཀྱི་དོན་མ་གྲགས་པ་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། འཇིག་རྟེན་ན་སྡིག་ཏེ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་རྩི་པ། སྐྱེ་བོ་བླ་མ་དང་། སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོ་བསད་པའོ། །དང་པོ་སྐྱེ་བོ་བླ་མ་དེ་ཡང་སོ་སོར་ངེས་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་དང་ཐུན་མོང་པའོ། །ཕྱི་མ་འདི་ལ་ཡོངས་སུ་སྐྱོང་བ་དང་སྦྱིན་གནས་སོ། །སོ་སོར་ངེས་པའི་སྐྱེ་བོ་བླ་མ་ཕ་མའོ། །འཇིག་རྟེན་ཐུན་མོང་སྐྱོང་བྱེད་རྒྱལ་པོ། །སྦྱིན་གནས་བྲམ་ཟེ་གཙང་སྦྲ་ཅན་རྣམས་ཏེ། དེ་རྣམས་བསད་ན་སྐྱེ་བོ་བླ་མ་བསད་པ་ཞེས་སོ། །སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོ་བསད་པ་ནི། ཡུལ་འཁོར་གྱི་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་བསད་པ། འཁོར་ནི་རྟ་བ་ལང་རྔ་
12-13-53b
མོ་མ་ཧེ་སོགས་བསད་པའོ། །དེ་ལྟར་འདི་དག་འཇིག་རྟེན་ན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེན་པོར་གྲགས་པའི་དོན་ལྟ་བུར་བརྗོད་ཀྱང་། མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའི་རྒྱུ་སྲེད་པ་ཕ་དང་། སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱི་སྲེད་པ་མ་ནི་བསད་བྱས་ཤིང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་ཤེས་རྒྱལ་པོ། བྲམ་ཟེ་གཙང་སྦྲ་ཅན། མཆོག་འཛིན་གཉིས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཡུལ་འཁོར་དང་འདྲ་འཁོར་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བཅས་བཅོམ་ནས། མི་དེ་དག་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དམན་པ་མཆོག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་ལྡེམ་དགོངས་ནི། ཡང་ཇི་སྐད་དུ། ཡིད་ཀྱི་ལས་ངན་པ་ལས་འབྲས་སོགས་ལ་ཡིད་མི་ཆེས་དད་པ་མེད་པ་དང་བྱས་པ་མི་གཟོ། ལུས་ཀྱི་ལས་ངན་པ་མི་གང་ཁྱིམ་འབིགས་བྱེད་པ། རྐུན་པོ་སྟེ་འཚོ་བ་ཤིན་ཏུ་སྨད་པ་དང་། ངག་གི་ལས་ངན། རྫུན་སྨྲས་པ། ཚོགས་པའི་ནང་དུ་འཇུག་པའི་གོ་སྐབས་བཅོམ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ངན་པ་ཁྱི་བྱ་རོག་ཡི་དྭགས་སོགས་སྐྱུགས་པ་ཟ། དེ་ནི་སྐྱེས་བུ་མཆོག་ཡིན་ནོ། །ཡི་གེ་འདི་དག་དོན་མཆོག་ཏུ་བསྒྱུར་ན། དགྲ་བཅོམ་པར་སྒྱུར་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་རྣམ་གྲོལ་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་དང་ལྡན་པས་རང་གིས་ཡིད་ཆེས་པའམ། རྐྱེན་གཞན་སྟོབས་སོགས་ཀྱི་ཡིད་ཆེས་མིན་པའོ། །བྱས་པ་མི་གཟོ་བ། འདུས་མ་བྱས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྱིམ་འབིགས་པ་ནི། སྲིད་པར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཁྱིམ་བཤིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོ་སྐབས་བཅོམ་པ། ཕྱི་མ་ལ་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་མི་འགྲུབ་པའི་
12-13-54a
ཕྱིར་རོ། །སྐྱུགས་པ་ཟ་བ་ནི། མཐོང་ཆོས་ལ་ཡོ་བྱད་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ལུས་འཚོ་ཡང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་སྟོབས་ལ་སྐྱུགས་པ་ལྟར་མཐོང་ནས་རེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྙིང་པོ་མེད་ལ་ལྷའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙིང་པོར་ཤེས། རྟག་གཙང་སོགས་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཤེས་རབ་ལ་ཤིན་ཏུ་གནས། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་ཉོན་མོངས་བས་ཀུན་ནས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་དེས་བྱང་ཆུབ་དམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར། ཞེས་དང་། གཞན་ཡང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་མཐོང་བསྒོམ་གྱི་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོར་རིག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ལྔ་དང་ལྡན་ན། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དེ། ལྔ་གང་ཞེ་ན། སེར་སྣའི་ཆོས་ཉིད་སེར་སྣའི་བག་ཉལ་སྤངས་པས་དེའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་གནས་གྱུར་ཐོབ་པ་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་དང་། སྦྱིན་པས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བ་ཡུན་རིང་པོར་སྦྱིན་པའི་རྒྱུ་མཆོག་ཏུ་བྱ་དཀའ་བས་ངལ་བར་བྱ་བ་ཁས་ལེན་པ་དང་། སློང་བ་ལ་ཚིག་པ་ཟ་བ་ནི་རང་གིས་ལེན་པར་འདོད་པས་སློང་བ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དང་། རེས་འགའ་བའི་ཕྱིར་ཅི་ཡང་སྦྱིན་པར་མི་བྱེད་པ་རྟག་ཏུ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཉེ་བ་ལ་སྦྱིན་པ་སོགས་ཕྱོགས་ལྷུང་ཅན་གྱི་སྦྱིན་པ་ལས་རིང་དུ་གྱུར་པའོ།

第七，隐密意趣的决定是什么？将名字组、词组和字母组的直接所知义转为他义，而将所诠实义的未知义转为他义，如经中说："世间认为罪恶极大的是杀害尊贵者和大众。"首先，尊贵者又分为确定的、与世间共有的。后者又分为养育者和应供处。确定的尊贵者是父母。世间共有的养育者是国王。应供处是清净的婆罗门。杀害他们称为杀害尊贵者。杀害大众是指杀害地区的人群，眷属是指杀害马、牛、骑、水牛等。
如是，虽然这些表面上说的是世间所知的大恶业，但实际是指杀死现前执著的因爱父和生因业爱母，以及具有取著的识王、清净婆罗门、二执取见，以及摧毁犹如地区的六处和眷属的行境，此人将得清净，如是所说。
劣法转为胜义的隐密意趣，如经中说："意的恶业是对业果等不信无信和不知恩；身恶业是人破他家的盗贼即极受诃责的生活；语恶业说谎，摧毁进入集会的机会；恶受用是食狗、乌鸦、饿鬼等呕吐物，此是最胜士夫。"这些文字转为胜义则指阿罗汉：阿罗汉具解脱智见，故由自己确信而非依靠他缘力等而确信。不知恩，因为了知无为涅槃。破家，因为破除连结后有的烦恼之家。摧毁机会，因为未来不再现前一切趣的苦。食呕吐物，因为虽于现法中依资具力维持身体，但视受用和力量如呕吐物而无所希求。
"了知无实质者为天等持之精髓，常净等颠倒慧极安住，为众生故烦恼而极烦恼者将获胜菩提。"又如："依等持，通过见修二道而觉悟大菩提的菩萨，若具五法，则能圆满布施波罗蜜。五者是什么？断除悭贪法性悭贪习气而获得增长住于其真如性的转依；以布施而厌倦即长期以布施为殊胜因而愿受难行苦行；对乞者生气是因自欲取而与乞者不和，有时不布施而常行布施；远离对亲近者布施等的偏颇布施。"
;


 །ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཡང་ཇི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ལྔ་དང་ལྡན་ན་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཞིང་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་མཆོག་དང་ལྡན་པ་སྟེ། འཁྲིག་པ་ལས་གཞན་དུ་འཁྲིག་པ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་མི་ཚོལ་བ་འཁྲིག་པ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཡང་
12-13-54b
དག་ཇི་བཞིན་ཤེས་ནས་སྤོང་བ་དང་། འཁྲིག་པ་སྤོང་བ་ཡི་ཐབས་ལ་གཡེལ་བ་རྟོག་པ་དང་། འཁྲིག་པའི་འདོད་ཆགས་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་ཕྱི་རོལ་དུ་སྤོང་བ་དང་དུ་ལེན་པ་དང་། འཁྲིག་པའི་གཉེན་པོའི་ཆོས་ཀྱིས་སྐྲག་པ་སེམས་ཅན་བསྒྲལ་དོན་དུ་རྩོམ་པས་དང་། རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཞི་ལྷག་གཉིས་ཀྱིས་ཀུན་བྱང་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱིས་ཕྱེ་བའི་བདེན་བཞི་རྟོགས་དོན་དུ་འདས་མ་འདས་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ལ་སྦྱོར་བའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་འཕེལ་བའི་གཏམ་རྣམ་པར་ངེས་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལྔ་བའོ། །བསྟན་བཅོས་འདི་ཅིའི་ཕྱིར། ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ངེས་པའི་ཚིག་གི་ཚུལ་གྱིས་རྟོགས་ནས་མདོ་རྣམས་ཀུན་ལས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་སེམས་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་བྱ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་བསམ་བྱའི་གནས་ཐམས་ཅད་ཀུན་ནས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཐབས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་མཐོང་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། །རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང་། ཤཱི་ལེནྡྲ་བོ་དྷི་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་ཡེ་ཤེས་སྡེས་བསྒྱུར་ཞིང་ཞུས་ཏེ། གཏན་ལ་ཕབ་པའོ། །ཞག་བཞིས་ཀུན་གནད་བྲིས་པ་སྡུར་ལེགས་དགེ། ཀུན་བཏུས་བཤད་པ་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་རྒྱལ་
12-13-55a
བའི་སྲས་ཀྱིས་མཛད་པ་བམ་བཅུ་སྔ་འགྱུར་མ་དང་བསྡུར་ཏེ་མཆན་ཞག་གསུམ་གྱིས་ཐུན་གསེང་གྲུབ་བོ། །མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ན། རྟོག་པ་ངེས་གནས་དྲི་མེད་དོན་སོགས། མཆོད་བརྗོད་ཚིགས་བཅད་གཉིས་དང་། མདོ་སྡེ་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚིག་སོགས། བརྩམ་པར་དམ་བཅའ་ཚིགས་བཅད་གཅིག་འདུག །དེ་བསྟན་བཅོས་ཀུན་བཏུས་མཛད་པའི་གསུང་དུ་བྱས་འདུག །འདི་ནི་སྔ་འགྱུར་མ་དཔེ་ལས་རྒྱ་ཆེར་ཆད་པ་དང་། གོ་རིམ་བསྣོལ་བ། ཚིག་སྣ་བསྡུས་པ་སོགས་ཀྱི་ཆ་རྒྱ་དཔེ་གཞན་ལ་བརྟེན་ཏེ། ཐར་ལོ་ཉི་མ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་འགྱུར་བཅོས་མཛད་པའོ།

如是所说。又如经云："菩萨若具五法，则是梵行者并具最胜梵行：不从淫欲中另求脱离淫欲，如实了知淫欲真实性而断除；观察放逸断除淫欲的方法；对内生起的淫欲贪，在外断除而接受；被对治淫欲的法所惊恐而为度化众生故精进；不间断地通过止观二者，为了证悟由杂染清净因果所区分的四谛，而修习涅槃与非涅槃二种等持。"如是所说。
《阿毗达磨集论》中"增益语决定集论"，是第五集论。为何此论称为《阿毗达磨集论》？因为以词义解释的方式理解，从一切经中摄集故。因为菩萨们了解并通达所应证的真实义后，摄集一切所应思维之处故。因为以无颠倒方便能获得乃至佛果，成为正见处故。
《阿毗达磨集论》由阿阇黎无著所造，圆满。由印度亲教师戒那弥多、尸罗因陀菩提和藏译师班智达耶谢德翻译、校对并定稿。四日内写出全要点，校对良好。《集论释》由大阿阇黎胜子所造，与十卷旧译本对照，三日中闲暇时完成注释。
在《阿毗达磨集论释》中，有"分别安住无垢义"等两首赞颂偈，以及"契经分别释文"等一首发愿偈。这被认为是《集论》作者的言教。此乃根据旧译本，因其广泛缺漏、次序错乱、文句简略等问题，塔洛·尼玛坚赞依据其他梵本进行了修订翻译。


 །སྔ་འགྱུར་ལས་ཁྱད་ལྷག་པ་ཆེན་པོ་ཅི་ཡང་མི་འདུག །འགྱུར་ཚིག་ཕྲན་བུ་རེ་དང་། གོ་ནོར་ཅུང་ཟད་རེ་སྣང་། གཞན་ཐམས་ཅད་སྔ་འགྱུར་གཞིར་བཞག་འདུག །འགྲེལ་པ་གཉིས་བསྡུར་ཞུས་དག་བྱས་དགེ། །



在旧译中并无太大差异。仅有一些微小的翻译词语和少许理解错误。其他一切都以旧译为基础。两种注释对勘校对完成，善哉。


